ରୁଷର ସାଇବେରିଆରେ ଜଣେ ଲ୍ୟାବ୍ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପୁଣି ଥରେ ଏଭଳି ଲାବ୍ରୋଟରିକୁ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିବାରେ ଲାଗିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବିପଜ୍ଜନକ ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ଉପରେ ଗବେଷଣା ହୋଇଥାଏ। କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଥିବା ପ୍ରାୟ ୨୦୦ ଜଣଙ୍କୁ କ୍ୱାରେଣ୍ଟାଇନରେ ରଖାଯାଇଛି। ହେଲେ, ରୁଷ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କହିନାହିଁ ଯେ ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ଲେଗ୍ (Plague) କାରଣରୁ ହୋଇଛି। ସେଠାକାର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂସ୍ଥା ଅନୁଯାୟୀ, ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଜ୍ଞାତ ନିମୋନିଆ ବୋଲି ଧରାଯାଉଛି।

ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ୨୮ ବର୍ଷୀୟା ଲ୍ୟାବ୍ କର୍ମଚାରୀ ଦାର୍ଯ୍ୟା ଶିପିଲୋଭା ୨୫ ସେପ୍ଟେମ୍ବରରେ ଲ୍ୟାବ୍ରେ କାମ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଟେଷ୍ଟ୍ ଟ୍ୟୁବ୍ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା। ଦାବି କରାଯାଇଛି ଯେ ସେଥିରେ ପ୍ଲେଗ୍ ବ୍ୟାପୁଥିବା ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ଥିଲା। ଏହାପରେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟାବସ୍ଥା ଖରାପ ହେଲା ଏବଂ ଅକ୍ଟୋବର ଆରମ୍ଭରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଲା। ହେଲେ, ଏହି ଘଟଣା ଏବଂ ପ୍ଲେଗ୍ ସଂକ୍ରମଣ ମଧ୍ୟରେ ସିଧାସଳଖ ସମ୍ପର୍କ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇନାହିଁ। ଏହି ଘଟଣା ପରେ ଲୋକଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଦୁନିଆର ସେହି ଲ୍ୟାବ୍ଗୁଡ଼ିକ ଆଡ଼କୁ ଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିପଜ୍ଜନକ ଭାଇରସ୍ ଏବଂ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ଉପରେ ଗବେଷଣା ହୋଇଥାଏ।

ରୋଗକୁ ବୁଝିବା, ଭ୍ୟାକ୍ସିନ୍ ତିଆରି କରିବାର କାମ

କୋରୋନା ମହାମାରୀ ପରେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଆହୁରି ବଡ଼ ହୋଇଯାଇଛି ଯେ ଏପରି ଲ୍ୟାବ୍ଗୁଡ଼ିକର ଆବଶ୍ୟକତା କାହିଁକି ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି। ବାସ୍ତବରେ, ଏହି ସବୁ ଲ୍ୟାବ୍ର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଭାଇରସ୍ ତିଆରି କରିବା ନୁହେଁ। ଏଥିରେ ବିଜ୍ଞାନୀମାନେ ରୋଗକୁ ବୁଝିବା, ତା’ର ଯାଞ୍ଚ କରିବା, ଭ୍ୟାକ୍ସିନ୍ ଏବଂ ଔଷଧ ତିଆରି କରିବା ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତର ମହାମାରୀର ମୁକାବିଲା କରିବା ପାଇଁ ଗବେଷଣା କରନ୍ତି। କୋରୋନା ସମୟରେ ଦୁନିଆ ଦେଖିଲା ଯେ ନୂଆ ରୋଗ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲେ ଶୀଘ୍ର ଯାଞ୍ଚ ଏବଂ ଚିକିତ୍ସାର ପ୍ରସ୍ତୁତି କେତେ ଜରୁରୀ ହୋଇଥାଏ।

ଲ୍ୟାବ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି ନିବେଶ

ଏହି କାରଣରୁ ଅନେକ ଦେଶ BSL-3 ଏବଂ BSL-4 ଭଳି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁରକ୍ଷିତ ଲ୍ୟାବ୍ଗୁଡ଼ିକରେ ନିବେଶ ବୃଦ୍ଧି କରିଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ ହେଉଛି ଯେତେ ବିପଜ୍ଜନକ ରୋଗଜନକ (Pathogens) ଉପରେ ଗବେଷଣା ହେବ, ସେତେ ହିଁ ମଜବୁତ୍ ସୁରକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ଜରୁରୀ ହେବ। ଏହି କାରଣରୁ ରୁଷର ଘଟଣା ଆଉ ଥରେ ଲ୍ୟାବ୍ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ସେଠାରେ ହେଉଥିବା ଗବେଷଣାର ନୀରିକ୍ଷଣକୁ ନେଇ ବାଦବିବାଦ ଆରମ୍ଭ କରିଦେଇଛି।

BSL-3 ଏବଂ BSL-4 ଲ୍ୟାବ୍ କ’ଣ?

• BSL-3 ଲ୍ୟାବ୍: ଏଥିରେ ଏପରି ଭାଇରସ ଉପରେ କାମ ହୋଇଥାଏ ଯାହା ଗୁରୁତର ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ ଏବଂ ନିଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସ ଜରିଆରେ ବ୍ୟାପିବାର ବିପଦ ରଖିଥାଏ।

• BSL-4 ଲ୍ୟାବ୍: ଏଗୁଡ଼ିକ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ତରର ଜୈବ-ସୁରକ୍ଷା (Biosafety) ଥିବା ସୁବିଧା ଅଟେ। ଏଠାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିପଜ୍ଜନକ ଏବଂ ଗୁରୁତର ରୋଗବାହକଙ୍କ ଉପରେ କାମ କରାଯାଏ।

• ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ: ଏଗୁଡ଼ିକର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କେବଳ ଭାଇରସ୍ ତିଆରି କରିବା ନୁହେଁ, ବରଂ ରୋଗକୁ ବୁଝିବା, ଯାଞ୍ଚ ବିକଶିତ କରିବା ଏବଂ ଚିକିତ୍ସାର ପ୍ରସ୍ତୁତି କରିବା।

• WHO ଗାଇଡ୍ଲାଇନ୍: ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନ (WHO) ମଧ୍ୟ ଏପରି ଲ୍ୟାବ୍ଗୁଡ଼ିକରେ ସୁରକ୍ଷା,ରକ୍ଷଣବେକ୍ଷଣ, ତାଲିମ୍ ଏବଂ ବିପଦର ଆକଳନକୁ ମଜବୁତ୍ କରିବା ଉପରେ ଜୋର୍ ଦେଇଥାଏ।

ଲ୍ୟାବ୍ଗୁଡ଼ିକର ଆବଶ୍ୟକତା କାହିଁକି ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି?

କୋରୋନା ମହାମାରୀ ଦୁନିଆକୁ ଏକ ବଡ଼ ଶିକ୍ଷା ଦେଲା। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ନୂଆ ଭାଇରସ୍ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବ୍ୟାପେ, ସେତେବେଳେ କେବଳ ହସ୍ପିଟାଲ୍ ଏବଂ ଡାକ୍ତର ଯଥେଷ୍ଟ ହୋଇନଥାନ୍ତି। ଏହା ଜାଣିବା ମଧ୍ୟ ଜରୁରୀ ହୋଇଥାଏ ଯେ ଭାଇରସ୍ କ’ଣ, କିପରି ବ୍ୟାପୁଛି ଏବଂ ଶରୀର ଉପରେ ଏହାର କ’ଣ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ୁଛି। ଏଥିପାଇଁ ବିଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କୁ ଏପରି ବିଶେଷ ଲ୍ୟାବ୍ଗୁଡ଼ିକର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼ିଥାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ବିପଜ୍ଜନକ ଭାଇରସ୍ ଏବଂ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ରଖାଯାଇ ବୁଝାଯାଇପାରିବ। ଏହି କାରଣରୁ ଅନେକ ଦେଶ BSL-3 ଏବଂ BSL-4 ଭଳି ହାଇ-ସିକ୍ୟୁରିଟି ଲ୍ୟାବ୍ଗୁଡ଼ିକରେ ନିବେଶ ବୃଦ୍ଧି କରିଛନ୍ତି।

କୋଭିଡ୍ ପରଠାରୁ ଗବେଷଣା ଉପରେ ଜୋର୍ ଦିଆଗଲା

ଏହି ଲ୍ୟାବ୍ଗୁଡ଼ିକରେ ବିଜ୍ଞାନୀମାନେ ରୋଗର ଯାଞ୍ଚ, ନୂଆ ଔଷଧ, ଭ୍ୟାକ୍ସିନ୍ ଏବଂ ଚିକିତ୍ସା ଉପରେ ଗବେଷଣା କରନ୍ତି। କୋରୋନା ସମୟରେ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା ଯେ କୌଣସି ନୂଆ ରୋଗ ସହ ଲଢ଼ିବା ପାଇଁ ପୂର୍ବରୁ ଗବେଷଣା ଏବଂ ପ୍ରସ୍ତୁତି ରହିବା କେତେ ଜରୁରୀ। ଏହା ହିଁ କାରଣ ଯେ ମହାମାରୀ ପରେ ଦୁନିଆର ଅନେକ ଦେଶ ନିଜର ଲ୍ୟାବ୍ ଏବଂ ଗବେଷଣା କ୍ଷମତାକୁ ମଜବୁତ୍ କରିବା ଉପରେ ଜୋର୍ ଦେଲେ।

ଛୋଟ ଅବହେଳାରୁ ବିପଦ

କିନ୍ତୁ ଏହା ସହ ବିପଦ ମଧ୍ୟ ଜଡ଼ିତ। ଯେତେ ବିପଜ୍ଜନକ ଭାଇରସ୍ କିମ୍ବା ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ, ସେତେ ହିଁ କଠୋର ସୁରକ୍ଷା ଜରୁରୀ। WHO ମଧ୍ୟ ଏପରି ଲ୍ୟାବ୍ଗୁଡ଼ିକରେ ସୁରକ୍ଷା ନିୟମ, କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ତାଲିମ୍ କୁ ମଜବୁତ୍ କରିବା ଉପରେ ଜୋର୍ ଦିଏ। ଖାସ୍ କରି AI ଏବଂ ନୂଆ ବାୟୋଟେକ୍ନୋଲୋଜି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବାରୁ ବିଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏବେ ପୂର୍ବ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଜଟିଳ ଗବେଷଣା କରିପାରୁଛନ୍ତି। ଏହାର ଫାଇଦା ଚିକିତ୍ସା ଏବଂ ରୋଗ ରୋକିବାରେ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଭୁଲ୍ ବ୍ୟବହାର କିମ୍ବା ଛୋଟ ଅବହେଳାର ବିପଦ ମଧ୍ୟ ରହିଥାଏ।

ଦୁନିଆରେ କେତେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି ଏପରି ଲ୍ୟାବ୍ ସଂଖ୍ୟା?

୨୦୨୫ ରେ ପ୍ରକାଶିତ ଏକ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଅଧ୍ୟୟନ ଅନୁଯାୟୀ, ଦୁନିଆର ୧୪୯ ଟି ଦେଶରେ ୩,୫୧୫ ଟି BSL-3 ଲ୍ୟାବ୍ ଏବଂ ୩୪ ଟି ଦେଶରେ ୧୧୦ ଟି BSL-4 ଲ୍ୟାବ୍ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇଛି। ଅର୍ଥାତ୍ ମୋଟ ୩,୬୨୫ ଟି ହାଇ-କଣ୍ଟେନ୍ମେଣ୍ଟ୍ ଲ୍ୟାବ୍ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି। BSL-3 ଲ୍ୟାବ୍ରେ ଗୁରୁତର ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ରୋଗଜନକ ଉପରେ କାମ କରାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ କି BSL-4 ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ସୁରକ୍ଷା ଥିବା ଲ୍ୟାବ୍ ଅଟେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିପଜ୍ଜନକ ରୋଗବାହକ ଉପରେ ଗବେଷଣା କରାଯାଏ।

ବର୍ଷ-ୱାରି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିବା BSL-4 ଲ୍ୟାବ୍ ସଂଖ୍ୟା:

• ୧୯୯୦: ପ୍ରାୟ ୧୦-୧୨ ଟି ଲ୍ୟାବ୍

• ୨୦୦୦: ପ୍ରାୟ ୧୮-୨୦ ଟି ଲ୍ୟାବ୍

• ୨୦୧୦: ପ୍ରାୟ ୪୦-୪୨ ଟି ଲ୍ୟାବ୍

• ୨୦୧୨: ପ୍ରାୟ ୫୦-୫୫ ଟି ଲ୍ୟାବ୍

• ୨୦୨୪: ୧୧୦ ଟି BSL-4 ଲ୍ୟାବ୍ (୩୪ ଟି ଦେଶରେ)

• ୨୦୨୫: ୩,୫୧୫ ଟି BSL-3 ଲ୍ୟାବ୍

ଲ୍ୟାବ୍ ସହ ଜଡ଼ିତ ମାମଲା କେବେ କେବେ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି?

କୋରୋନା ମହାମାରୀ ପରେ ଦୁନିଆରେ ଭାଇରସ୍ ଏବଂ ବିପଜ୍ଜନକ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ଉପରେ ହେଉଥିବା ଗବେଷଣାକୁ ନେଇ ଚର୍ଚ୍ଚା ଆହୁରି ତୀବ୍ର ହେଲା। କୋରୋନା ଦେଖାଇଲା ଯେ କୌଣସି ନୂଆ ସଂକ୍ରମଣ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲେ ଟେଷ୍ଟିଂ, ଗବେଷଣା, ଭ୍ୟାକ୍ସିନ୍ ଏବଂ ଚିକିତ୍ସାର ପ୍ରସ୍ତୁତି କେତେ ଜରୁରୀ। କିନ୍ତୁ ଇତିହାସରେ ଏପରି ଅନେକ ଘଟଣା ମଧ୍ୟ ଘଟିଛି, ଯେତେବେଳେ ଲ୍ୟାବ୍ରେ ହୋଇଥିବା ଭୁଲ୍ କିମ୍ବା ସୁରକ୍ଷା ତ୍ରୁଟି ଚିନ୍ତାର କାରଣ ବନିଛି। କିଛି ପ୍ରମୁଖ ମାମଲା ଏହିପରି:

• ୧୯୭୮ (ବ୍ରିଟେନ୍): ବର୍ମିଂହାମ୍ରେ ମେଡିକାଲ୍ ଫଟୋଗ୍ରାଫର୍ ଜେନେଟ୍ ପାର୍କର ସ୍ମଲପକ୍ସ (Smallpox) ସଂକ୍ରମିତ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଲା। ଯାଞ୍ଚରୁ ସଂକ୍ରମଣର ସମ୍ପର୍କ ୟୁନିଭରସିଟିର ସ୍ମଲପକ୍ସ ଲ୍ୟାବ୍ ସହ ଯୋଡ଼ାଗଲା।

• ୨୦୦୪ (ବେଜିଂ, ଚୀନ୍): SARS ଉପରେ କାମ କରୁଥିବା ଏକ ଲ୍ୟାବ୍ରେ ଦୁଇଟି ଅଲଗା ଘଟଣାରେ ଗବେଷକମାନେ ସଂକ୍ରମିତ ହେଲେ ଏବଂ ସଂକ୍ରମଣ ଲ୍ୟାବ୍ ବାହାର ସମ୍ପର୍କୀୟଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଲା।

• ୨୦୧୪ (ଆମେରିକା): CDC ର ଲ୍ୟାବ୍ରେ ଆନ୍ଥ୍ରାକ୍ସ (Anthrax) ନମୁନାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ନକରି ଅନ୍ୟ ଲ୍ୟାବ୍କୁ ପଠାଇ ଦିଆଗଲା। ପ୍ରାୟ ୭୫ ଜଣ କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ କ୍ୱାରେଣ୍ଟାଇନରେ ରଖିବାକୁ ପଡ଼ିଲା, ହେଲେ କାହାରିଠାରେ ସଂକ୍ରମଣ ମିଳିନଥିଲା।

• ୨୦୧୯ (ଚୀନ୍): ଲାଞ୍ଜୋଉରେ ଏକ ବାୟୋଫାର୍ମାସ୍ୟୁଟିକାଲ୍ ପ୍ଲାଣ୍ଟରୁ ବ୍ରୁସେଲା (Brucella) ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିବାର ମାମଲା ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲା। ପରେ ୧୦ ହଜାରରୁ ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କଠାରେ ସଂକ୍ରମଣ ସଂସ୍ପର୍ଶର ସଙ୍କେତ ମିଳିଲା।

• ୨୦୧୯ (ଫ୍ରାନ୍ସ): ପ୍ରାୟନ୍ (Prion) ଉପରେ କାମ କରୁଥିବା ଲ୍ୟାବ୍ ଟେକ୍ନିସିଆନ୍ ଏମିଲି ଜୌମାନ୍ଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଲା। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଅନେକ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଲ୍ୟାବ୍ରେ କାମ କରିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ସଂକ୍ରମିତ ସାମଗ୍ରୀରୁ ଆଘାତ ଲାଗିଥିଲା।

• ୨୦୨୧ (ତାଇୱାନ୍): ତାଇପେଇର ଏକ ଲ୍ୟାବ୍ରେ ଜଣେ କର୍ମଚାରୀ ଭାଇରସ୍ ଉପରେ କାମ କରୁଥିବା ବେଳେ କୋଭିଡ୍-୧୯ ସଂକ୍ରମିତ ହୋଇଗଲେ।

୧୯୦୦ ରୁ ୨୦୨୫ ମଧ୍ୟରେ ଘଟିଥିବା ଘଟଣା

୧୯୦୦ ରୁ ୨୦୨୫ ମଧ୍ୟରେ ଦୁନିଆରେ ଲ୍ୟାବ୍ ସହ ଜଡ଼ିତ ୧,୧୨୬ ଟି ଘଟଣାର ଅଧ୍ୟୟନ କରାଯାଇଥିଲା। ଏଥିରେ ଲ୍ୟାବ୍ରେ ସଂକ୍ରମଣ, କର୍ମଚାରୀ ସଂକ୍ରମିତ ହେବା ଏବଂ ବିପଜ୍ଜନକ ରୋଗବାହକ ଭୁଲ୍ରେ ବାହାରକୁ ବ୍ୟାପିବା ଭଳି ଘଟଣା ସାମିଲ ଥିଲା। ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ୮୧ ଜଣଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଛି ଏବଂ ୧୪୮ ଟି ବଡ଼ ରୋଗ ବ୍ୟାପିବାର (Outbreaks) ମାମଲା ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି।