ମହାପ୍ରଭୁ ରଥଯାତ୍ରା ସାରି ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଅଭିମୁଖେ ବାହୁଡ଼ିଯିବା ପରେ ରଥ ଉପରେ କ୍ଳାନ୍ତି ମେଣ୍ଟାଇବା ପାଇଁ ପଣା ପିଇଥାନ୍ତି। ଶରୀରୀ (ମାନବ) ଓ ଅଶରୀରୀ (ଅଶରୀରୀ ଆତ୍ମା, ସାଧକ, ଦେବଦେବୀ)ମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଅଧର (ଓଠ) ସ୍ପର୍ଶ ହୋଇଥିବା ପଣା ରୂପକ ଅମୃତକୁ ପାନ କରାଇ ତୋଷ କରାଇବା ଏହି ଦିବ୍ୟ ନୀତିର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ। ଏହି ମାନବୀୟ ଲୀଳା ସଂରଚନା ପଛରେ ଥାଏ ଅନେକ ସେବକଙ୍କ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଶ୍ରମର ଫଳଶ୍ରୁତି।

୧. ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଓଠ ଛୁଇଁବ ତୁମ୍ବକାର ମାଟି ହାଣ୍ଡି

ରଥ ଉପରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଓଠ ଉଚ୍ଚତାକୁ ଛୁଇଁଲା ଭଳି ବିଶେଷ ତୁମ୍ବକାର ମାଟି ହାଣ୍ଡି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ। ବଡ଼ଓଡ଼ିଆ ମଠ, ରାଘବ ଦାସ ମଠ ଏବଂ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ ପକ୍ଷରୁ ୩ଟି ଲେଖାଏଁ କରି ମୋଟ୍ ୯ଟି ଅଧର ହାଣ୍ଡି ତିନି ରଥ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥାଏ।

• ନିଷ୍ଠା ଓ ପରମ୍ପରା: ଟିକରପଡ଼ା କୁମ୍ଭାର ସାହିର ଅଜୟ କୁମାର ବିଶୋଇ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଧର ବିଶୋଇ ଏହି ଅଧର ହାଣ୍ଡି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି।

• ମାପ ଓ ଓଜନ: ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଓ ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ସାଢ଼େ ୪ରୁ ୫ ଫୁଟ ଏବଂ ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ପାଇଁ ପାଖାପାଖି ୪ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚତାର ହାଣ୍ଡି ତିଆରି ହୁଏ। ଗୋଟିଏ ହାଣ୍ଡିର ଓଜନ ପ୍ରାୟ ୩୦ରୁ ୪୦ କେଜି ହୋଇଥାଏ।

• ଦୃଷ୍ଟି ଆଢ଼ୁଆଳରେ ଗଢ଼ାହୁଏ ହାଣ୍ଡି: ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିଷ୍ଠାର ସହ ପରଦା ଟାଣି ଏହି ହାଣ୍ଡି ତିଆରି କରାଯାଏ, ଯେପରି କାହାରି ଅଶୁଭ ଦୃଷ୍ଟି ଏହା ଉପରେ ନପଡ଼େ। ୨୦୦୭ ମସିହାରେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ପର୍ଶ କରିଦେବାରୁ ଭାଟିରେ ପୋଡ଼ିବା ବେଳେ ହାଣ୍ଡି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ସେବେଠାରୁ ଏହାର ଗୋପନୀୟତା ଓ ନିଷ୍ଠା ପ୍ରତି ବିଶେଷ ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯାଏ।

୨. ଛାଚି, ସର, କର୍ପୂର ଓ ଜାଇଫଳରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ 'ପଣା'

ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଧୂପ ଶେଷ ହେବା ପରେ ପାଳିଆ ମହାସୁଆରମାନେ ରଥ ଉପରେ ଅଧର ପଣା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି।

• ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ: ଛାଚି (ଚିନି), ସର, କଦଳୀ, ଛେନା, ଗୋଲମରିଚ ଗୁଣ୍ଡ, କର୍ପୂର ଓ ଜାଇଫଳ ପକାଇ ଏହି ସୁବାସିତ ପଣା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ।

• ମଠ ଓ ପ୍ରଶାସନର ସେବା: ବଡ଼ ଓଡ଼ିଆ ମଠ, ରାଘବ ଦାସ ମଠ ଓ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ ଏହି ସାମଗ୍ରୀ ଯୋଗାଇଥାନ୍ତି। ତିନି ରଥର ଚକ ସଂଖ୍ୟା (୧୨-୧୪-୧୬) ଅନୁସାରେ ମୋଟ ୪୨ଟି ଦେଶୀ ପାଚିଲା କଦଳୀ ଏବଂ ୪୨ଟି କଳା କୁଡ଼ୁଆରେ ଛାଚି ଯୋଗାଇ ଦିଆଯାଏ।

୩. ଅତୀତରେ ୩ ଦିନ ହେଉଥିଲା, ଏବେ କେବଳ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ

ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ସ୍ୱତ୍ୱଲିପି ଏବଂ ଓଡ଼ିଆ ମଠର ସନନ୍ଦ ଅନୁଯାୟୀ, ପୂର୍ବରୁ ବାହୁଡ଼ା ଦଶମୀ, ଏକାଦଶୀ ଓ ଦ୍ୱାଦଶୀ—ଏହିପରି ୩ ଦିନରେ ମୋଟ ୧୨ଟି ହାଣ୍ଡି ଅଧର ପଣା ଭୋଗ ହେଉଥିଲା। ମାତ୍ର ସମୟକ୍ରମେ ଓ ନୀତିକାନ୍ତିର ବିଳମ୍ବ ଯୋଗୁଁ ଏବେ କେବଳ ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ତିନି ରଥରେ ୩ଟି ଲେଖାଏଁ ମୋଟ ୯ଟି ହାଣ୍ଡି ଅଧର ପଣା ଭୋଗ କରାଯାଉଛି। ଭୋଗ ହେବା ପରେ ଏହି ହାଣ୍ଡିଗୁଡ଼ିକୁ ରଥ ଉପରେ ଭଙ୍ଗାଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଅଶରୀରୀମାନେ ଏହି ଅଧରାମୃତ ପାନ କରି ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

୪. ୪ ମାସ ଶୟନ ଗଲେ ହରି: ଚାଲୁ ହେଲା 'ଚତୁର୍ମାସ୍ୟା'

ସୁନାବେଶ ପରେ ਆଷାଢ଼ ଶୁକ୍ଳ ଏକାଦଶୀ ରାତିରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ 'ହରିଶୟନ' ନୀତି ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।

• ୪ ମାସ ନିଦ୍ରାରେ ରହିବେ ଠାକୁରେ: ଆଜିଠାରୁ ଆଗାମୀ ୪ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମହାପ୍ରଭୁ ଶୟନରେ ରହିବେ। ଭାଦ୍ରବ ମାସରେ କଡ଼ ଲେଉଟାଇବେ ଏବଂ କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳ ଏକାଦଶୀ (ଦେବୋତ୍ଥାପନ)ରେ ନିଦ୍ରାରୁ ଉଠିବେ।

• ମାଙ୍ଗଳିକ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଷେଧ: ମହାପ୍ରଭୁ ନିଦ୍ରା ଯାଉଥିବାରୁ ଏହି ୪ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିବାହ, ବ୍ରତ ଆଦି ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଓ ମାଙ୍ଗଳିକ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଷେଧ ରହିବ। ସାଧୁସନ୍ଥ ଓ ଭକ୍ତମାନେ ଏହି ସମୟରେ 'ଚତୁର୍ମାସ୍ୟା ବ୍ରତ' ପାଳନ କରନ୍ତି।

• ଶୟନ ନୀତି: ରଥରେ ବଡ଼ସିଂହାର ଭୋଗ ପରେ ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ଶୟନ ଠାକୁର ପ୍ରଭୁ ବାସୁଦେବ, ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ଶୟନ ଠାକୁରାଣୀ ମା’ ଭୁବନେଶ୍ୱରୀ ଏବଂ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଶୟନ ଠାକୁର ପ୍ରଭୁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଆବାହନ କରାଯାଇ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଭଣ୍ଡାରଘର ଖଟ ଉପରେ ଦକ୍ଷିଣକୁ ମୁହଁ କରି ଶୟନ କରାଯାଇଛି।

୫. ଆଜି 'ଗରୁଡ଼ ଶୟନ' ନୀତି

ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ପ୍ରଭୁ ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଶୟନ ନୀତି ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେବ।

• ସଂଧ୍ୟାଧୂପ ପରେ ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯାଇ ନୂତନ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଭୂଷଣରେ ବେଶ କରାଯିବ।

• ପଞ୍ଚଭୂତ ଭୋଗ ଓ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆବାହନ ପରେ ପ୍ରଭୁ ଗରୁଡ଼ ମାନ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ଶୟନ କରିବେ।

• ମହାପ୍ରଭୁ ଶୟନ କରିଥିବା ଭଣ୍ଡାର ଘର ଖଟ ତଳେ ପ୍ରଭୁ ଗରୁଡ଼ ମଧ୍ୟ ଆଗାମୀ ୪ ମାସ ପାଇଁ ଶୟନରତ ରହିବେ।