ନୋବେଲ୍ ଶାନ୍ତି ପୁରସ୍କାର ୨୦୨୬ ର କାଉଣ୍ଟ-ଡାଉନ୍ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଇଛି। ବିଜେତାଙ୍କ ଘୋଷଣା ଅକ୍ଟୋବର ୯ ରେ ନୋର୍ୱେର ରାଜଧାନୀ ଓସଲୋରେ ହେବ। ଏଥର ପୁରସ୍କାର ଦୌଡ଼ରେ ମୋଟ ୨୮୭ ଜଣ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଅଛନ୍ତି। ଏଥିମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରର ୨୦୮ ଜଣ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି ଏବଂ ମୋଟ ୭୯ ଟି ସଂଗଠନ ସାମିଲ ଅଛନ୍ତି। ନୋବେଲ୍ କମିଟି ସଦାସର୍ବଦା ଭଳି ପ୍ରାର୍ଥୀମାନଙ୍କ ନାମର ଆଧିକାରିକ ତାଲିକା ଜାରି କରିନାହିଁ। ତା’ ସତ୍ତ୍ୱେ ଦାବିଦାରମାନଙ୍କ ନାମ ବିଭିନ୍ନ ମାଧ୍ୟମ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱ ସାମ୍ନାରେ ଆସୁଛି।

ନୋବେଲ୍ ସମିତି ନାମାଙ୍କନ ଏବଂ ଆଲୋଚନା ସହ ଜଡ଼ିତ ସୂଚନା ୫୦ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୋପନୀୟ ରଖିଥାଏ। ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ ଚର୍ଚ୍ଚାକୁ ଆସିଥିବା ନାମଗୁଡ଼ିକ ବିଶେଷଜ୍ଞ, ପୂର୍ବାନୁମାନକାରୀ ଏବଂ ନାମାଙ୍କନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସାର୍ବଜନୀନ ମନ୍ତବ୍ୟ ଉପରେ ଆଧାରିତ।

ଇଣ୍ଟରନ୍ୟାସନାଲ୍ ସ୍ପେସ୍ ଷ୍ଟେସନ୍ କାହିଁକି ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ଅଛି?

ଏହି ବର୍ଷର ସବୁଠାରୁ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ସମ୍ଭାବନାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଇଣ୍ଟରନ୍ୟାସନାଲ୍ ସ୍ପେସ୍ ଷ୍ଟେସନ୍ ଅର୍ଥାତ୍ ISS ର ନାମ ସାମିଲ ଅଛି। ଓସଲୋସ୍ଥିତ 'ପିସ୍ ରିସର୍ଚ୍ଚ ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ୍' (PRIO) ର କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ହାକୋନ୍ ଗେରଲୋ ଏହାକୁ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ସହଯୋଗର ଏକ ଦୁର୍ଲଭ ପ୍ରତୀକ ବୋଲି ଅଭିହିତ କରିଛନ୍ତି। ISS ରେ ଆମେରିକା, ରୁଷ, ୟୁରୋପ, ଜାପାନ ଏବଂ କାନାଡାର ଭାଗିଦାରମାନେ ମିଶି କାମ କରନ୍ତି। ଏହି ଷ୍ଟେସନ୍ ନଭେମ୍ବର ୨୦୦୦ ରୁ ଲଗାତାର ସକ୍ରିୟ ରହିଛି।

ଖାସ୍ କଥା ହେଉଛି ରୁଷର ୟୁକ୍ରେନ୍ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ପରେ ବି ଆମେରିକୀୟ ଏବଂ ରୁଷୀୟ ମହାକାଶ ସହଯୋଗ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶେଷ ହୋଇନାହିଁ। PRIO ଅନୁଯାୟୀ, ISS ଦେଖାଏ ଯେ ଭୂ-ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପାରସ୍ପରିକ ଏବଂ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଏକାଠି କାମ କରିପାରିବେ। ଯଦିଓ ISS ର ନାମ ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ରହିବା ଏହା ଦର୍ଶାଏ ନାହିଁ ଯେ ସମିତି ତାକୁ ପୁରସ୍କାର ପାଇଁ ବାଛିସାରିଛି। ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ନିଷ୍ପତ୍ତି କେବଳ ନୋର୍ୱେଜିଆନ୍ ନୋବେଲ୍ ସମିତି ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ।

ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପ୍ ଏବଂ ମାର୍କ କାର୍ନିଙ୍କ ଉପରେ ନଜର

ଆମେରିକା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପ୍ଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ଅଛି। ସେ ସାର୍ବଜନୀନ ଭାବେ ଅନେକ ଥର ପୁରସ୍କାର ପାଇବାର ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। କିଛି ନେତା ଏବଂ ସାଂସଦ ତାଙ୍କୁ ନାମାଙ୍କିତ କରିଥିବା କଥା କହିଛନ୍ତି। ତଥାପି ନୋବେଲ୍ ସମିତି ଏହାର ପୁଷ୍ଟି କରେନାହିଁ। ଟ୍ରମ୍ପ୍ଙ୍କ ନାମକୁ ନେଇ ବାଦବିବାଦ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ମିଡିଆ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଇରାନ୍ ସହ ଜଡ଼ିତ ଆମେରିକା-ଇସ୍ରାଏଲ୍ ସଂଘର୍ଷ ତାଙ୍କର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ପ୍ରାର୍ଥୀତ୍ୱକୁ ବିବାଦୀୟ କରିପାରେ। ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ କହିବା କଥା ହେଉଛି, ସମିତି ପ୍ରାୟତଃ ଏପରି ବିକଳ୍ପ ଉପରେ ବିଚାର କରେ ଯାହାକୁ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇପାରିବ।

କାନାଡାର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ମାର୍କ କାର୍ନିଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କ ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ଅଛି। ଆମେରିକୀୟ ଟ୍ୟାରିଫ୍ (Tariff) ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉପରେ ଟ୍ରମ୍ପ୍ଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ନିଜର ପକ୍ଷ ରଖିବା କାରଣରୁ କାର୍ନି ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଧ୍ୟାନ ଆକର୍ଷଣ କରିଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ଏହା ମଧ୍ୟ କହିଛନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କୁ ପୁରସ୍କାର ମିଳିବା ଆମେରିକା-କାନାଡା ସମ୍ପର୍କ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇପାରେ। କାର୍ନିଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ ସମିତି ପକ୍ଷରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଯାଇନାହିଁ।

ଅନେକ ସଂଗଠନ ଏବଂ ସମୂହ ମଧ୍ୟ ଦାବିଦାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ

ଏହି ବର୍ଷର ପ୍ରାର୍ଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ୭୯ ଟି ସଂଗଠନ ଅଛନ୍ତି। ଚର୍ଚ୍ଚାକୁ ଆସିଥିବା ସଂଗଠନ ଏବଂ ସମୂହଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ସୁଦାନର 'ଇମରଜେନ୍ସି ରେସପନ୍ସ ରୁମ୍ସ' (ERR) ସାମିଲ ଅଛି। ଏହା ହେଉଛି ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀମାନଙ୍କର ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରର ରିଲିଫ୍ ନେଟୱାର୍କ। ସୁଦାନ ଗୃହଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ଖାଦ୍ୟ, ଚିକିତ୍ସା ସାହାଯ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜରୁରୀ ସାହାଯ୍ୟ ପହଞ୍ଚାଉଛି। ୟୁକ୍ରେନ୍ର ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଇଁ କାମ କରୁଥିବା ସଂସ୍ଥା 'ସେଭ୍ ଦି ଚିଲ୍ଡ୍ରେନ୍' (Save the Children) ଏବଂ ଶିଶୁ ଅଧିକାରର ପକ୍ଷଧର ମିକୋଲାୟ କୁଲେବାଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି। କୁଲେବା, 'ସେଭ୍ ୟୁକ୍ରେନ୍' ର ମୁଖ୍ୟ। ଚର୍ଚ୍ଚା ସେମାନଙ୍କୁ ଯୁଗ୍ମ ଭାବେ ପୁରସ୍କାରର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଦାବିଦାର ଭାବେ ଦେଖୁଛି।

ସାମ୍ବାଦିକମାନଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ପ୍ରେସ୍ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ କାମ କରୁଥିବା 'କମିଟି ଟୁ ପ୍ରୋଟେକ୍ଟ ଜର୍ନାଲିଷ୍ଟ୍ସ' (CPJ) ର ନାମ ମଧ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ଅଛି। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ସାମ୍ବାଦିକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗତ ଦୁଇ ବର୍ଷ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିପଜ୍ଜନକ ରହିଛି। ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ନ୍ୟାୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସହ ଜଡ଼ିତ ଦୁଇଟି ସଂସ୍ଥା, 'ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ନ୍ୟାୟାଳୟ' (ICJ) ଏବଂ 'ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଅପରାଧିକ ନ୍ୟାୟାଳୟ' (ICC), ମଧ୍ୟ ଏକାଠି ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକର କାମ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଆଇନ ଏବଂ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ ସହ ଜଡ଼ିତ। ଦୁଇଟିଯାକ ସଂସ୍ଥାକୁ ନେଇ ରାଜନୈତିକ ସମର୍ଥନ ଏବଂ ସମାଲୋଚନା, ଦୁଇଟିଯାକ ମୋଜୁଦ ଅଛି।

ନାମାଙ୍କନର ଅର୍ଥ ପୁରସ୍କାର ମିଳିବା ନୁହେଁ

ନୋବେଲ୍ ପୁରସ୍କାର ପାଇଁ ନାମାଙ୍କିତ ହେବା ନିଜେ ସମିତିର ଅନୁମୋଦନ କିମ୍ବା ସମ୍ମାନ ନୁହେଁ। ଯୋଗ୍ୟ ନାମାଙ୍କନକାରୀ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ସଂଗଠନର ନାମ ପଠାଇପାରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ସମିତି ପ୍ରତିବର୍ଷ ନାମାଙ୍କିତ ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କ ତାଲିକା ସାର୍ବଜନୀନ କରେନାହିଁ। ସମିତି ଏହା ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେନାହିଁ ଯେ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ସଂସ୍ଥା ନାମାଙ୍କିତ ଅଛନ୍ତି କି ନାହିଁ। ସେଥିପାଇଁ ଟ୍ରମ୍ପ୍, କାର୍ନି, ISS, ସୁଦାନର ରିଲିଫ୍ କର୍ମୀ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ପକ୍କା ପ୍ରାର୍ଥୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଠିକ୍ ହେବନାହିଁ। ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ମିଡିଆ ରିପୋର୍ଟ, ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ତାଲିକା ଏବଂ ସାର୍ବଜନୀନ ବକ୍ତବ୍ୟ ଆଧାରରେ ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ଅଛନ୍ତି।

ଶାନ୍ତି ପୁରସ୍କାରର ସର୍ତ୍ତାବଳୀ କ’ଣ?

ନୋବେଲ୍ ଶାନ୍ତି ପୁରସ୍କାରର ଭିତ୍ତିଭୂମି ଆଲଫ୍ରେଡ୍ ନୋବେଲ୍ଙ୍କ ଉଇଲ୍ (Will) ରେ ରହିଛି। ଏହି ଉଇଲ୍ ଅନୁଯାୟୀ ପୁରସ୍କାର ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍ ଯିଏ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଭ୍ରାତୃଭାବ ବୃଦ୍ଧି କରିବା, ସ୍ଥାୟୀ ସେନାକୁ ସମାପ୍ତ କିମ୍ବା ହ୍ରାସ କରିବା, ଏବଂ ଶାନ୍ତି ସମ୍ମିଳନୀର ଆୟୋଜନ ଓ ପ୍ରସାର ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ କାମ କରିଥିବେ।

ଆଜି ଏହି ପୁରସ୍କାର ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସହ ସଂଗଠନକୁ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇପାରିବ। କୌଣସି ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କ ନାମ ଯୋଗ୍ୟ ନାମାଙ୍କନକାରୀ ପ୍ରସ୍ତାବିତ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ। ପ୍ରାର୍ଥୀ ନିଜେ ନିଜକୁ ନାମାଙ୍କିତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ନୋବେଲ୍ ସମିତି ଅନୁଯାୟୀ, ଯୋଗ୍ୟ ନାମାଙ୍କନକାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜାତୀୟ ସଂସଦ ଏବଂ ସରକାରଙ୍କ ସଦସ୍ୟ, କିଛି ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ନ୍ୟାୟିକ ସଂସ୍ଥାର ସଦସ୍ୟ, ସମ୍ପୃକ୍ତ ବିଷୟର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ପ୍ରଫେସର, ଶାନ୍ତି ଗବେଷଣା ସଂସ୍ଥାନର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ, ପୂର୍ବତନ ନୋବେଲ୍ ଶାନ୍ତି ପୁରସ୍କାର ବିଜେତା ଏବଂ ସମିତିର ବର୍ତ୍ତମାନ କିମ୍ବା ପୂର୍ବତନ ସଦସ୍ୟ ସାମିଲ ଅଛନ୍ତି।

ନାମାଙ୍କନରୁ ପୁରସ୍କାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରକ୍ରିୟା

ନାମାଙ୍କନର ସମୟସୀମା ସାଧାରଣତଃ ପୁରସ୍କାର ବର୍ଷର ୩୧ ଜାନୁଆରୀ ହୋଇଥାଏ। ୨୦୨୬ ପାଇଁ ନାମାଙ୍କନ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଶେଷ ତାରିଖ ବିତିସାରିଛି। ଏହାପରେ ସମିତି ଯୋଗ୍ୟ ନାମାଙ୍କନଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ବିଚାର କରେ ଏବଂ ଅଧିକ ବିସ୍ତୃତ ଯାଞ୍ଚ ପାଇଁ ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତାଲିକା (Shortlist) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ। ଏହି ତାଲିକା ସାଧାରଣତଃ ସାର୍ବଜନୀନ ହୁଏନାହିଁ। ପରେ ନୋବେଲ୍ ସଂସ୍ଥାନର ସ୍ଥାୟୀ ପରାମର୍ଶଦାତା ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ପଡ଼ିଲେ ଅନ୍ୟ ବିଶେଷଜ୍ଞ ପ୍ରାର୍ଥୀମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟର ଆକଳନ କରନ୍ତି।

ସମିତି ଅନେକ ମାସ ଧରି ଆଲୋଚନା କରେ। ସେ ସର୍ବସମ୍ମତିକ୍ରମେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ। ଯଦି ସହମତି ନହୁଏ, ତେବେ ବହୁମତ ଦ୍ୱାରା ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଯାଇପାରେ। ବର୍ଷ ୨୦୨୬ ର ବିଜେତାଙ୍କ ଘୋଷଣା ଅକ୍ଟୋବର ୯ ରେ ଓସଲୋରେ ହେବ। ପୁରସ୍କାର ସମାରୋହ ଡିସେମ୍ବର ୧୦ ରେ ଆୟୋଜିତ ହେବ। ଘୋଷଣା ପୂର୍ବରୁ ସାମ୍ନାକୁ ଆସୁଥିବା ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁମାନ କିମ୍ବା ସାର୍ବଜନୀନ ଆଲୋଚନା ଭାବେ ହିଁ ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ୍।