ଭାରତ ଏବେ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆରେ ନିଜର ଡିଜିଟାଲ୍ କ୍ଷମତା ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଚଳାଇଛି। ASEAN ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟ, ଟେଲିକମ୍ ଏବଂ ଡିଜିଟାଲ୍ ପବ୍ଲିକ୍ ଇନଫ୍ରାଷ୍ଟ୍ରକଚର କ୍ଷେତ୍ରରେ ସହଯୋଗ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଉଛି। ଏହା ଅଧୀନରେ ଭାରତ ନିଜର UPI ମଡେଲ୍ ଏବଂ ସ୍ୱଦେଶୀ 4G ଟେଲିକମ୍ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଆସିଆନ୍ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ସହ ଭାଗବଣ୍ଟନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀଙ୍କ ଫିଲିପାଇନ୍ସ ଗସ୍ତ ପୂର୍ବରୁ ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଡିଜିଟାଲ୍ ସଂଯୋଗୀକରଣକୁ ଭାରତ-ଆସିଆନ୍ ସହଯୋଗର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷେତ୍ର ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି।

ଭାରତର ଏହି ପଦକ୍ଷେପର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆରେ ଡିଜିଟାଲ୍ କାରବାରକୁ ସହଜ କରିବା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ପେମେଣ୍ଟ ନେଟୱାର୍କକୁ ପରସ୍ପର ସହ ଯୋଡ଼ିବା। ଭାରତ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ସିଙ୍ଗାପୁରର PayNow ସହିତ UPI କୁ ସଂଯୁକ୍ତ କରିସାରିଛି। ଏହାଫଳରେ ଉଭୟ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ତତକ୍ଷଣାତ୍ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଟଙ୍କା ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ (Fund Transfer) ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରିଛି। କାମ୍ବୋଡ଼ିଆରେ ମଧ୍ୟ ଭାରତୀୟ ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ UPI ମାଧ୍ୟମରେ QR କୋଡ୍ ଜରିଆରେ ପେମେଣ୍ଟ କରିବାର ସୁବିଧା ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଛି। ଏଠାରେ KHQR ନେଟୱାର୍କ ସହ ଜଡ଼ିତ ୪୫ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ବ୍ୟବସାୟିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନରେ ପେମେଣ୍ଟ କରାଯାଇପାରିବ।

ଦ୍ରୁତ ପେମେଣ୍ଟ ସିଷ୍ଟମକୁ ପରସ୍ପର ସହ ଯୋଡ଼ିବାର ଯୋଜନା ଏହି ଦିଗରେ ଭାରତର ଏକ ବଡ଼ ପଦକ୍ଷେପ ହେଉଛି ‘ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ନେକ୍ସସ୍’ (Project Nexus)। ଏହା ଜରିଆରେ ଭାରତ, ମାଲେସିଆ, ଫିଲିପାଇନ୍ସ, ସିଙ୍ଗାପୁର ଏବଂ ଥାଇଲାଣ୍ଡର ଦ୍ରୁତ ପେମେଣ୍ଟ ସିଷ୍ଟମକୁ ପରସ୍ପର ସହ ଯୋଡ଼ିବାର ଯୋଜନା ରହିଛି। ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ମଧ୍ୟ ଏହି ପଦକ୍ଷେପରେ ସାମିଲ ହୋଇସାରିଛି। ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ତତକ୍ଷଣାତ୍ ଏବଂ କମ୍ ଖର୍ଚ୍ଚରେ ସୀମାପାର ପେମେଣ୍ଟ (Cross-border payment) କାରବାରକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା।

4G ଟେଲିକମ୍ ସିଷ୍ଟମ ଭାଗବଣ୍ଟନ କରିବାର ପ୍ରସ୍ତାବ ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟ ସହିତ ଭାରତ ଆସିଆନ୍ ଦେଶଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜର ଡିଜିଟାଲ୍ ପବ୍ଲିକ୍ ଇନଫ୍ରାଷ୍ଟ୍ରକଚର (DPI) ର ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଏବଂ ଅଭିଜ୍ଞତା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ଏଥିରେ ଡିଜିଟାଲ୍ ପରିଚୟ (Digital Identity), ପେମେଣ୍ଟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ସରକାରୀ ସେବାର ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ସାମିଲ ଅଛି। ଭାରତ ନିଜର ସ୍ୱଦେଶୀ 4G ଟେଲିକମ୍ ସିଷ୍ଟମର କ୍ଷମତା ମଧ୍ୟ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ସହ ଭାଗବଣ୍ଟନ କରିବାର ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଉଛି।

କାରବାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ହୋଇପାରିବ ସହଜ ଭାରତର ଏହି ପଦକ୍ଷେପ କେବଳ ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନାହିଁ। ଏହାର ସିଧାସଳଖ ସମ୍ବନ୍ଧ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆରେ ବାଣିଜ୍ୟ, ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଏବଂ ବ୍ୟବସାୟିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ସହଜ କରିବା ସହିତ ଜଡ଼ିତ। ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ପେମେଣ୍ଟ ସିଷ୍ଟମ ପରସ୍ପର ସହ ଯୋଡ଼ି ହେବା ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବସାୟୀ ଏବଂ ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କ ପାଇଁ ସୀମାପାର କାରବାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସହଜ ହୋଇପାରିବ।

ପ୍ରକୃତରେ, ଭାରତ ଏବେ ଆସିଆନ୍ ସହିତ ଡିଜିଟାଲ୍ କୂଟନୀତିକୁ ଏକ ନୂତନ ଉଚ୍ଚତାକୁ ନେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଚଳାଇଛି। ଯେଉଁ UPI ମଡେଲ୍ ଭାରତରେ ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟର ଚିତ୍ର ବଦଳାଇ ଦେଇଛି, ତାକୁ ଏବେ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆର ବଡ଼ ବଜାରରେ ବିସ୍ତାର କରିବାର ପ୍ରୟାସ କରାଯାଉଛି। ଏହା ହେଉଛି ଭାରତର ବୈଷୟିକ କ୍ଷମତାକୁ ଆଞ୍ଚଳିକ ଆର୍ଥିକ ସହଯୋଗର ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ କରିବାର ଏକ ରଣନୀତି।