ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଏଲନ୍ ମସ୍କଙ୍କ କମ୍ପାନୀ ସ୍ପେସ୍ ଏକ୍ସ (SpaceX) ମହାକାଶ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ବଡ଼ ସଫଳତା ହାସଲ କରିଛି। କମ୍ପାନୀ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ନିଜର ଷ୍ଟାରସିପ୍ ରକେଟର ଉପର ଭାଗକୁ ପୃଥିବୀକୁ ଫେରିବା ସମୟରେ ଆକାଶରେ ହିଁ କ୍ୟାଚ୍ କରି ବାଧ୍ୟ କରିଛି। ଟେକ୍ସାସ୍ ସ୍ଥିତ ଲଞ୍ଚ ଟାୱାରରେ ଲାଗିଥିବା ଦୁଇଟି ବଡ଼ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ହାତ ଏହାକୁ ଧରିଥିଲା। ଏହି ଷ୍ଟାରସିପ୍ ମହାକାଶରେ ୨୨ ଘଣ୍ଟାରୁ ଅଧିକ ସମୟ ବିତାଇବା ପରେ ଶନିବାର ଦିନ ପୃଥିବୀକୁ ଫେରିଛି। ଏହି ସଫଳତା ଦ୍ୱାରା ରକେଟକୁ ବାରମ୍ବାର ବ୍ୟବହାର କରିବାର ସ୍ପେସ୍ ଏକ୍ସର ଯୋଜନାକୁ ଅଧିକ ମଜବୁତ କିଛି ମିଳିଛି।

କିପରି ଆକାଶରେ ଧରାଗଲା ଷ୍ଟାରସିପ୍? 

ସ୍ପେସ୍ ଏକ୍ସ ଶୁକ୍ରବାର ଦିନ ଆମେରିକା ଏବଂ ମେକ୍ସିକୋ ସୀମା ନିକଟସ୍ଥ ଟେକ୍ସାସର ଷ୍ଟାରବେସ୍ ସେଣ୍ଟରରୁ ୪୦୭ ଫୁଟ (୧୨୪ ମିଟର) ଲମ୍ବା ରକେଟ୍ ଲଞ୍ଚ କରିଥିଲା। ଏହାର ଦୁଇଟି ଅଂଶ ସଫଳତାର ସହ ଅଲଗା ହୋଇଯାଇଥିଲା। ନିମ୍ନ ଭାଗକୁ ସୁପର ହେଭି ବୁଷ୍ଟର (Super Heavy Booster) ଏବଂ ଉପର ଭାଗକୁ ଷ୍ଟାରସିପ୍ କୁହାଯାଏ।

ଷ୍ଟାରସିପ୍ ମହାକାଶରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ୨୬ଟି ନୂତନ ଷ୍ଟାରଲିଙ୍କ୍ (Starlink) ସାଟେଲାଇଟ୍ ଛାଡ଼ିଥିଲା। ଏହାପରେ ଏହା ପୃଥିବୀଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୨୬୦ ରୁ ୨୬୫ କିମି ଉଚ୍ଚତାରେ ଚକ୍କର କାଟୁଥିଲା। ଏହା ୨୨ ଘଣ୍ଟାରୁ ଅଧିକ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀର ୧୪ଟି ଚକ୍କର ପୂରା କରିଥିଲା। ପୂର୍ବ ଉଡ଼ାଣରେ ଏହା କେବଳ ୧ରୁ ୨ଟି ଚକ୍କର ହିଁ କାଟିପାରିଥିଲା। ୨୦୨୩ ପରେ ଏହା ଷ୍ଟାରସିପ୍ ର ୧୫ତମ ପରୀକ୍ଷଣ ଥିଲା ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ପାଇଁ ଏହା ପୃଥିବୀର କକ୍ଷପଥ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଥିଲା।

ଫେରିବା ସମୟରେ ଏହାର ଇଞ୍ଜିନ୍ ଚାଲୁ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହାଫଳରେ ଏହା ପୃଥିବୀର ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲା। ପ୍ରାୟ ୧୭ ହଜାର ମାଇଲ୍ ପ୍ରତି ଘଣ୍ଟା ବେଗରେ ଆସିବା ସମୟରେ ଏହାକୁ ପ୍ରବଳ ଗରମର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା। ଏହାପରେ ଏହାର ଇଞ୍ଜିନ୍ ପୁଣିଥରେ ଚାଲୁ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଏହା ସିଧା ହୋଇ ଲଞ୍ଚ ଟାୱାର ଆଡ଼କୁ ବଢ଼ିଥିଲା। ଟାୱାରରେ ଲାଗିଥିବା ଦୁଇଟି ବଡ଼ ହାତକୁ 'ମେକାଜିଲା' (Mechazilla) କୁହାଯାଏ। ସେମାନେ ଷ୍ଟାରସିପ୍ କୁ ଆକାଶରେ ହିଁ ଧରି ନେଇଥିଲେ। ଏହାର ଇଞ୍ଜିନ୍ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଯାନଟି ମାଟି ଉପରେ ହିଁ ଠିଆ ହୋଇ ରହିଥିଲା।

ରକେଟର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଂଶ କାହିଁକି ବଞ୍ଚାଗଲା ନାହିଁ?

ସ୍ପେସ୍ ଏକ୍ସର ଯୋଜନା ରକେଟର ଉଭୟ ଅଂଶକୁ ଫେରାଇ ଆଣିବାର ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏଥିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଫଳତା ମିଳି ନଥିଲା। ସୁପର ହେଭି ବୁଷ୍ଟରର ଇଞ୍ଜିନ୍ ଫେରିବା ସମୟରେ ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏହାର ସିଷ୍ଟମ୍ ଚିହ୍ନିପାରିଥିଲା ଯେ ବୁଷ୍ଟର ସଠିକ୍ ସ୍ଥିତିରେ ନାହିଁ। ଏହାପରେ ଏହା ନିଜର ରାସ୍ତା ସମୁଦ୍ର ଆଡ଼କୁ ମୋଡ଼ି ଦେଇଥିଲା ଏବଂ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏହାର ଭଗ୍ନାବଶେଷ ମେକ୍ସିକୋ ଗଲ୍ଫରୁ ମିଳିଛି। ଇଞ୍ଜିନିୟରମାନେ ଏହାର ଯାଞ୍ଚ କରୁଛନ୍ତି।

ଚନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହକୁ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଷ୍ଟାରସିପ୍ ର ହୀଟ୍ ଶିଲ୍ଡ (Heat Shield) ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସିଷ୍ଟମ୍ ଏହି ଉଡ଼ାଣରେ ଭଲ କାମ କରିଛି। ତଥାପି, ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ପୁନର୍ବାର ବ୍ୟବହାରଯୋଗ୍ୟ କରିବା ଏବଂ ବାକି ଅଛି। ଏହାର ହୀଟ୍ ଶିଲ୍ଡରେ କଳା ହେକ୍ସାଗନ୍ ଟାଇଲ୍ସ ଲାଗିଛି, ଯାହା ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ଫେରିବା ସମୟରେ ପ୍ରବଳ ଗରମରୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ। କମ୍ପାନୀ ଏପରି ଟାଇଲ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଛି, ଯାହାକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉଡ଼ାଣ ପରେ ମରାମତିର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼ିବ ନାହିଁ।

ନାସା (NASA) ମଧ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ମହାକାଶଚାରୀମାନଙ୍କୁ ଅବତରଣ କରାଇବା ପାଇଁ ଷ୍ଟାରସିପ୍ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଛି। ଏଥିପାଇଁ କମ୍ପାନୀକୁ କୋଟି କୋଟି ଡଲାର ପୈଠ କରାଯାଉଛି। ସ୍ପେସ୍ ଏକ୍ସ ଆଗାମୀ କିଛି ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଫ୍ଲୋରିଡାର କେନେଡି ସ୍ପେସ୍ ସେଣ୍ଟରରୁ ମଧ୍ୟ ଷ୍ଟାରସିପ୍ ଲଞ୍ଚ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଚଳାଇଛି। ନାସାର ଆର୍ଟେମିସ୍ (Artemis) ମିଶନରେ ଚାରିଜଣ ମହାକାଶଚାରୀ ନିଜର କ୍ୟାପ୍ସୁଲ୍କୁ ସ୍ପେସ୍ ଏକ୍ସର ଷ୍ଟାରସିପ୍ ଏବଂ ବ୍ଲୁ ଓରିଜିନ୍ର ବ୍ଲୁ ମୁନ୍ ଲ୍ୟାଣ୍ଡର ସହିତ ଯୋଡ଼ିବାର ଅଭ୍ଯାସ କରିବେ। ନାସାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ୨୦୨୮ ମସିହାରେ ଆର୍ଟେମିସ୍ IV ମିଶନ ଅଧୀନରେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ପୁଣିଥରେ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଅବତରଣ କରାଇବା। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଏଲନ୍ ମସ୍କଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଷ୍ଟାରସିପ୍ ଜରିଆରେ ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହରେ ମାନବ ବସତି ସ୍ଥାପନ କରିବା।