ଦେଶର ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଯେତେବେଳେ ଗୁଜରାଟସ୍ଥିତ ଭଗବାନ ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିରର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ଏହାକୁ କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ପ୍ରକଳ୍ପ ନୁହେଁ ବରଂ ଭାରତର ସଭ୍ୟତାଗତ ଅସ୍ମିତାର ପୁନର୍ଜାଗରଣ ଭାବରେ ଦେଖାଗଲା। ମୁସଲିମ୍ ଆକ୍ରମଣକାରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଥର ଭଙ୍ଗାଯାଇଥିବା ଏହି ଐତିହାସିକ ମନ୍ଦିରର ପୁନରୁଦ୍ଧାରରେ ତତ୍କାଳୀନ ଗୃହମନ୍ତ୍ରୀ ସର୍ଦ୍ଦାର ବଲ୍ଲଭଭାଇ ପଟେଲ ଏବଂ କେଏମ୍ ମୁନ୍ସୀଙ୍କର ବଡ଼ ଭୂମିକା ରହିଥିଲା। ତଥାପି, ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଦେଶର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ପଣ୍ଡିତ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁଙ୍କ ଆଭିମୁଖ୍ୟ କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ପ୍ରଶ୍ନଘେରାରେ ରହିଆସିଛି।

ବିଜେପି ସାଂସଦ ଡକ୍ଟର ସୁଧାଂଶୁ ତ୍ରିବେଦୀ ବିଗତ ଦିନରେ ନେହେରୁଙ୍କ ପୁରୁଣା ଚିଠିଗୁଡ଼ିକର ସନ୍ଦର୍ଭ ଦେଇ ଅନେକ କଥା ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିଥିଲେ। ସେ ଦାବି କରିଥିଲେ ଯେ ନେହେରୁ ଚାହୁଁନଥିଲେ ଯେ ତତ୍କାଳୀନ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡକ୍ଟର ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦ ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିରର ଉଦଘାଟନ ଉତ୍ସବରେ ସାମିଲ ହୁଅନ୍ତୁ। ପଣ୍ଡିତ ନେହେରୁ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି, ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡକ୍ଟର ସର୍ବପଲ୍ଲୀ ରାଧାକୃଷ୍ଣନ ଏବଂ ଅନେକ କ୍ୟାବିନେଟ୍ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଚିଠି ଲେଖି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରୁ ଦୂରେଇ ରହିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥିଲେ। ତଥାପି, ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦ ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିରର ଉଦଘାଟନ ଉତ୍ସବରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ ଚିଠି ଲେଖି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦଙ୍କ ସୋମନାଥ ଯାତ୍ରାକୁ ନେଇ ବିରୋଧ ପ୍ରକଟ କରିଥିଲେ। ଧ୍ୱଂସ ପରେ ଯେତେବେଳେ ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିରର ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରାଯାଇଥିଲା, ସେତେବେଳେ ସେହି ମନ୍ଦିରର ଉଦଘାଟନ ୧୧ ମଇ ୧୯୫୧ ରେ କରାଯାଇଥିଲା।

ବର୍ବରତାର କାହାଣୀ

୧୦୨୬ ର ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ବର୍ବରତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବାରମ୍ବାର ସୋମନାଥ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରିଥିଲା। ଏହା ଭାରତୀୟ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସଂସ୍କୃତିକୁ ଗୋଲାମ କରିବାର ଚେଷ୍ଟାର ଆରମ୍ଭ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପ୍ରତିଥର ଯେତେବେଳେ ମନ୍ଦିର ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ଏଭଳି ମହାନ ପୁରୁଷ ଏବଂ ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲେ ଯିଏ ତାହାର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ କଲେ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବଳିଦାନ ଦେଲେ। ପ୍ରତିଟି ପିଢ଼ି ନିଜକୁ ପୁଣି ସମ୍ଭାଳିଲା, ମନ୍ଦିରର ପୁନରୁଦ୍ଧାର କଲା ଏବଂ ତାକୁ ନୂଆ ସ୍ୱରୂପରେ ପୁନର୍ଜୀବିତ କଲା। ଅହଲ୍ୟାବାଈ ହୋଲକରଙ୍କ ଭଳି ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱମାନେ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସନୀୟ ପ୍ରୟାସ କରିଥିଲେ ଯେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁମାନେ ସୋମନାଥରେ ପୂଜା-ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିପାରିବେ।

ସ୍ୱାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ସେହି କଥା...

୧୮୯୦ ଦଶକରେ ସ୍ୱାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦ ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିର ପରିଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସେହି ଅନୁଭୂତି ତାଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା। ପରେ ଚେନ୍ନାଇରେ ସେ କହିଥିଲେ, ‘ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର ଏବଂ ଗୁଜରାଟର ସୋମନାଥ ଭଳି ମନ୍ଦିର ଆପଣଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନର ଅଗଣିତ ଦିଗ ଶିଖାଇବ। ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଆମ ଇତିହାସର ଏପରି ଗଭୀର ଜ୍ଞାନ ଦେବେ, ଯାହା ଶହ ଶହ ବହି ମଧ୍ୟ ଦେଇପାରିବ ନାହିଁ। ଦେଖନ୍ତୁ ଏହି ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଶହ ଶହ ଆକ୍ରମଣର ଚିହ୍ନ ମହଜୁଦ ଅଛି ଏବଂ ସାଙ୍ଗରେ ଶହ ଶହ ପୁନରୁଦ୍ଧାରର ଗାଥା ମଧ୍ୟ। ଏଗୁଡ଼ିକ ବାରମ୍ବାର ନଷ୍ଟ କରାଗଲା, କିନ୍ତୁ ପ୍ରତିଥର ଧ୍ୱଂସାବଶେଷରୁ ପୁଣି ଛିଡ଼ା ହେଲେ – ପୂର୍ବ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପୁନର୍ଜୀବିତ ଏବଂ ଅଟଳ!’

ପଟେଲ ଏବଂ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦଙ୍କ ଗଭୀର ସମ୍ପର୍କ

ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିର ପୁନରୁଦ୍ଧାରର ପବିତ୍ର ଦାୟିତ୍ୱ ସର୍ଦ୍ଦାର ବଲ୍ଲଭଭାଇ ପଟେଲଙ୍କ ସକ୍ଷମ ହାତକୁ ଆସିଲା। 1948ର ଦୀପାବଳି ଅବସରରେ ତାଙ୍କର ସୋମନାଥ ଯାତ୍ରା ତାଙ୍କୁ ଏତେ ଭାବପ୍ରବଣ କରିଦେଇଥିଲା ଯେ ସେ ସେଇଠି ମନ୍ଦିର ପୁନରୁଦ୍ଧାରର ଘୋଷଣା କରିଦେଲେ। ୧୧ ମଇ ୧୯୫୧ ରେ ତତ୍କାଳୀନ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡକ୍ଟର ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦ ମନ୍ଦିରର ଦ୍ୱାର ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ପାଇଁ ପୁନର୍ବାର ଖୋଲିଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏହି ଐତିହାସିକ ମୂହୁର୍ତ୍ତକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ମହାନ ସର୍ଦ୍ଦାର ସାହେବ ଜୀବିତ ନଥିଲେ।

ସୋମନାଥରୁ ମୋଦୀଙ୍କ କଡ଼ା ବାର୍ତ୍ତା; ଦୁନିଆର କୌଣସି ଶକ୍ତି ଭାରତକୁ ନୁଆଁଇ ପାରିବନି

ନେହେରୁ ଉତ୍ସାହିତ ନଥିଲେ

ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ ଏହି ଘଟଣାକ୍ରମରେ ଅଧିକ ଉତ୍ସାହିତ ନଥିଲେ। ସେ ଚାହୁଁନଥିଲେ ଯେ ମାନ୍ୟବର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ତଥା ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏହି ବିଶେଷ ଆୟୋଜନ ସହ ନିଜକୁ ଜଡ଼ିତ କରନ୍ତୁ। ତାଙ୍କର ମତ ଥିଲା ଯେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ଭାରତର ଭୁଲ୍ ଛବି ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି। କିନ୍ତୁ ଡକ୍ଟର ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦ ନିଜ ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ଅଟଳ ରହିଲେ ଏବଂ ବାକି ସବୁ ଇତିହାସ ପାଲଟିଗଲା। ସୋମନାଥର ଉଲ୍ଲେଖ କେଏମ୍ ମୁନ୍ସୀଙ୍କ ପ୍ରୟାସକୁ ମନେ ନ ପକାଇ ଅଧୁରା ଅଟେ, ଯିଏ ସର୍ଦ୍ଦାର ବଲ୍ଲଭଭାଇ ପଟେଲଙ୍କୁ ଅତି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଢଙ୍ଗରେ ସାଥ୍ ଦେଇଥିଲେ। ସୋମନାଥ ଉପରେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ, ଯେଉଁଥିରେ ତାଙ୍କ ପୁସ୍ତକ 'Somanatha: The Shrine Eternal' ମଧ୍ୟ ସାମିଲ ଅଛି, ସେଥିରେ ମନ୍ଦିରକୁ ନେଇ ଅନେକ ସୂଚନା ଦିଆଯାଇଛି।