ଶ୍ରୀହରିକୋଟା: କାର୍ଗିଲ ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଆମେରିକାର ଧୋକାରୁ ଶିକ୍ଷା ପାଇଥିବା ଭାରତ ଆଜି ସଫଳତାର ଶିଡ଼ି ଚଢ଼ିଛି । ପ୍ରାୟ ୨୭ ବର୍ଷ ପରେ ଭାରତୀୟ ମହାକାଶ ଗବେଷଣା ସଂଗଠନ ଶୁକ୍ରବାର ରାତିରେ GSLV-F18 ରକେଟ୍ ସାହାଯ୍ୟରେ NVS-03 ଉପଗ୍ରହକୁ ସଫଳତାର ସହିତ ଉତକ୍ଷେପଣ କରିଛି । ଏହି ଉପଗ୍ରହ ଭାରତର ନିଜସ୍ୱ ନାଭିଗେସନ୍ ପ୍ରଣାଳୀ, NavIC କୁ ପୁନର୍ଜୀବିତ କରିବାରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିବ। ଆଉ ଜିପିଏସ୍ ବା GPS ପାଇଁ ଭାରତ ଆଉ କେଉଁ ବାହ୍ୟ ଦେଶ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିପାରିବ ନାହିଁ । ଶତ୍ରୁର ସ୍ଥିତିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରି ଉଚିତ ସମୟରେ ଜବାବ ଦେବ ଭାରତ । 

୧୯୯୯ ମସିହା, ଭାରତ-ପାକିସ୍ତାନ କାର୍ଗିଲ ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଭାରତ ଶୁତ୍ର ପକ୍ଷର ଅବସ୍ଥିତି ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲା । ସେତେବେଳେ, ଭାରତ ପାଖରେ ନିଜସ୍ୱ ସ୍ୱାଧୀନ ଉପଗ୍ରହ ନାଭିଗେସନ୍ ପ୍ରଣାଳୀର ଅଭାବ ଥିଲା। ଭାରତ ଆମେରିକୀୟ GPSର ସହାୟତା ଲୋଡ଼ିଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଆମେରିକା ସାମରିକ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କୌଣସି ସହାୟତା କରିବାକୁ ସିଧାସଳଖ ମନା କରିଦେଇଥିଲା। 

ଏହି ଘଟଣା ଦେଶକୁ ନିଜସ୍ୱ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ବିକାଶ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥିଲା।  ସେହି ଦିଗରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସଫଳତା ହାସଲ କରିବାକୁ ଯାଉଛି । ଏହି ଘଟଣା ଭାରତକୁ ଦେଖାଇଦେଲା ଯେ ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା ମାମଲାରେ କେବଳ ଅନ୍ୟ ଦେଶର ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବା ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇପାରେ।

ଭାରତ ତା’ପରେ ନିଜର ଆଞ୍ଚଳିକ ନାଭିଗେସନ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ବିକଶିତ କରିବା ପାଇଁ କାମ ଆରମ୍ଭ କଲା। ଏହି ପ୍ରୟାସର ଫଳାଫଳ ହେଉଛି ନାଭିକ୍, କିମ୍ବା ଭାରତୀୟ ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ନାଭିଗେସନ୍। ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଭାରତୀୟ ଆଞ୍ଚଳିକ ନାଭିଗେସନ୍ ସାଟେଲାଇଟ୍ ସିଷ୍ଟମ୍ (IRNSS) ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ଥିଲା। ଏହା ୧୯୯୯ କାର୍ଗିଲ୍ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଏହା ଉପରେ ଇସ୍ରୋ ଅନେକ ଗବେଷଣା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା । ୨୦୧୩ରେ ପ୍ରଥମ ଉପଗ୍ରହ ଉତକ୍ଷେପଣ କରାଯାଇଥିଲା। ନାଭିକ୍ ଭାରତ ମଧ୍ୟରେ ଏବଂ ଏହାର ସୀମା ବାହାରକୁ ୧୫୦୦ କିଲୋମିଟର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେବା ପ୍ରଦାନ କରିବା ପାଇଁ ଡିଜାଇନ୍ କରାଯାଇଛି।

NVS-03 ଉପଗ୍ରହ ବିଶେଷତ୍ୱ 

NVS-03 ହେଉଛି ISROର ନୂତନ ପିଢ଼ିର ନାଭିଗେସନ୍ ସାଟେଲାଇଟ୍ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ଏହାର ଓଜନ ପ୍ରାୟ ୨,୨୩୨ କିଲୋଗ୍ରାମ । ଏହାକୁ ସଫଳତାର ସହ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କକ୍ଷପଥରେ ଅବସ୍ଥାପିତ କରାଯାଇଛି । ଏହି ଉପଗ୍ରହର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ହେଉଛି ଏହାର ସ୍ୱଦେଶୀ ପରମାଣୁ ଘଣ୍ଟା ବା ଅଟୋମିକ୍ କ୍ଲକର ବ୍ୟବହାର ହୋଇଛି । ଏହି ଘଣ୍ଟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଠିକ୍ ସମୟ ରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରେ। ଉପଗ୍ରହ ବ୍ୟବହାର କରି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ଯାନର ସଠିକ୍ ସ୍ଥାନ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ପାଇଁ ସଠିକ୍ ସମୟ ଟ୍ରାକିଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ପ୍ରକୃତରେ, ଉପଗ୍ରହର ସିଗନାଲ ପୃଥିବୀରେ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଲାଗୁଥିବା ସମୟ ଉପରେ ଆଧାର କରି ସ୍ଥାନ ଗଣନା କରାଯାଏ। ସମୟର ସାମାନ୍ୟ ତ୍ରୁଟି ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଭୁଲ ଦର୍ଶାଇପାରେ। ପୂର୍ବରୁ, NavICର କିଛି ପୁରୁଣା ଉପଗ୍ରହର ପରମାଣୁ ଘଣ୍ଟାଗୁଡ଼ିକ ଖରାପ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ତେଣୁ, NVS-03 ରେ ଏକ ସ୍ୱଦେଶୀ ପରମାଣୁ ଘଣ୍ଟାର ବ୍ୟବହାର ଭାରତର ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳତା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସଫଳତା।