ଭାରତର ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀ ଏସ୍. ଜୟଶଙ୍କର ଆଜରବାଇଜାନ୍ ଗସ୍ତରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ଅଗ୍ନିମନ୍ଦିର ପରିଦର୍ଶନ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ମନ୍ଦିରର ଭାରତ ସହ ଏକ ଖାସ୍ ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି ଏବଂ ଆଜରବାଇଜାନ୍ ସେହି ଦେଶ, ଯେଉଁଠାରେ ୯୭ ପ୍ରତିଶତ ମୁସଲିମ୍ ଜନସଂଖ୍ୟା ବସବାସ କରନ୍ତି। ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଏହି ଗସ୍ତ ଏବଂ ମନ୍ଦିର ଦର୍ଶନ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।

ଭାରତର ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀ ଏସ୍ ଜୟଶଙ୍କର ୨୩ ଅକ୍ଟୋବରରେ ଆଜରବାଇଜାନ୍ ଗସ୍ତରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ମନ୍ଦିର ଗସ୍ତ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମେନ୍ ଷ୍ଟ୍ରିମ୍ ମିଡିଆ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଆକର୍ଷଣ କରିଛି। ଆଠ ବର୍ଷ ପରେ କୌଣସି ଭାରତୀୟ ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ଏହା ପ୍ରଥମ ସ୍ୱାଧୀନ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ଗସ୍ତ। ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ରାଜନୈତିକ, ଆର୍ଥିକ ଏବଂ ପାରସ୍ପରିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ମଜବୁତ୍ କରିବା ଉପରେ ଆଲୋଚନା ହୋଇଛି ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ ଜୟଶଙ୍କର ପହଞ୍ଚିଥିଲେ ଆଜରବାଇଜାନ୍ର ରାଜଧାନୀ ବାକୁରେ ଅବସ୍ଥିତ ଐତିହାସିକ 'ଅତିଶଗାହ୍ ଫାୟାର୍ ଟେମ୍ପଲ୍' ରେ।

ଏସ୍ ଜୟଶଙ୍କର ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ 'X' ରେ ମନ୍ଦିରର ଫଟୋ ସେୟାର୍ କରି ଏହାକୁ ଭାରତ ଏବଂ ଆଜରବାଇଜାନ୍ ମଧ୍ୟରେ ପୁରୁଣା ସାଂସ୍କୃତିକ ସମ୍ପର୍କର ପ୍ରତୀକ ବୋଲି ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି। ଆଜରବାଇଜାନ୍କୁ ନିଆଁର ମାଟି ଅର୍ଥାତ୍ ‘ଲ୍ୟାଣ୍ଡ୍ ଅଫ୍ ଫାୟାର୍’ (Land of Fire) କୁହାଯାଏ। ଏଠାରେ ନିଆଁର ଧାର୍ମିକ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ସଦିଓ ପୁରୁଣା। ଜୟଶଙ୍କରଙ୍କ ଏହି ଗସ୍ତ ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ କୂଟନୈତିକ ସମ୍ପର୍କ ସହ ସାଝା ଐତିହାସିକ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରୁଛି।

ମନ୍ଦିରର ପୃଷ୍ଠଭୂମି କ’ଣ?

ଏହି ସ୍ଥାନଟି ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ୍ର ନିର୍ଗମନ ଉପରେ ନିର୍ମିତ, ଯେଉଁଠାରେ ମାଟିରୁ ବାହାରୁଥିବା ଗ୍ୟାସ୍ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ଜଳିରହୁଥିଲା। ଆବଶେରୋନ୍ ଅଞ୍ଚଳ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ହିଁ ନିଆଁର ଭୂମି ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲା। ପଞ୍ଚମ ଶତାବ୍ଦୀର ସ୍ରୋତଗୁଡ଼ିକରେ ବାକୁ ନିକଟସ୍ଥ ପାହାଡ଼ ପଥରରୁ ବାହାରୁଥିବା ନିଆଁର ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ। ସାସାନୀ କାଳରେ ଜୋରୋଷ୍ଟ୍ରିଆନ୍ (ପାରସୀ) ଧର୍ମର ପ୍ରଭାବରେ ଏଠାରେ ଅଗ୍ନି ପୂଜାର ସ୍ଥଳ ରହିଥିବ। ୧୦ମ ଶତାବ୍ଦୀର ଆରବ ଭୂଗୋଳବିତ୍ ଅଲ୍-ଇସ୍ତାଖରୀ ବାକୁ ନିକଟରେ ଅଗ୍ନି-ପୂଜକମାନଙ୍କର ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି। ଇସଲାମିକ ବିଜୟ ପରେ ଅନେକ ଅଗ୍ନିମନ୍ଦିର ଭଙ୍ଗାରୁଜା ହୋଇଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପ୍ରାକୃତିକ ନିଆଁର ମହତ୍ତ୍ୱ ବଜାୟ ରହିଥିଲା।

ହିନ୍ଦୁ-ସିଖ୍ ଲୋକମାନେ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ମନ୍ଦିର

୧. ବର୍ତ୍ତମାନର ସଂରଚନା ଏବଂ ନିର୍ମାଣ: ଆଜି ଯେଉଁ ପଥରର ପରିସର ଦେଖାଯାଉଛି, ତାହା ମୁଖ୍ୟତଃ ୧୭ଶ-୧୮ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହାକୁ ଭାରତୀୟ ବ୍ୟବସାୟୀ ଏବଂ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ, ବିଶେଷ କରି ଭାରତ-ମୁଲତାନ୍ ଓ ପଞ୍ଜାବ ଅଞ୍ଚଳର ହିନ୍ଦୁ ଏବଂ ସିଖ୍ମାନେ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ଓ ବିକଶିତ କରିଥିଲେ। ଏହି ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ସିଲ୍କ ରୋଡ୍ ଏବଂ କ୍ୟାସ୍ପିଆନ୍ ସାଗରର ବ୍ୟାପାରିକ ମାର୍ଗ ଦେଇ ବାକୁ ଆସୁଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ଅଗ୍ନିକୁ 'ଜ୍ୱାଲା ଜୀ' ଭାବେ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା କରୁଥିଲେ।

୨. ମନ୍ଦିର ପରିସରର ଗଠନ: ଏହି ପରିସରଟି ପଞ୍ଚକୋଣୀୟ (Pentagonal) ଅଟେ ଏବଂ ମଝିରେ ଏକ ବେଦୀ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି, ଯାହାର ଚାରିପାଖରେ ସାଧୁସନ୍ଥ ଏବଂ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀଙ୍କ ରହିବା ପାଇଁ କୋଠରୀ ଏବଂ ଏକ କାରାଭାନ୍ ସରାୟ ଭଳି ପ୍ରାଚୀର ରହିଛି। ଉପରେ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ପ୍ରତୀକ ତ୍ରିଶୂଳ ମଧ୍ୟ ଖଞ୍ଜାଯାଇଛି। କାନ୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରାୟ ୨୧ ଟି ଶିଳାଲେଖ ରହିଛି, ଯେଉଁଥିରୁ ଅଧିକାଂଶ ସଂସ୍କୃତ ଏବଂ ଗୁରୁମୁଖୀ ଲିପିରେ ଲେଖାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ କି ଗୋଟିଏ ଫାର୍ସୀ ଭାଷାରେ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ଏହି ଶିଳାଲେଖଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରଭୁ ଗଣେଶ, ଜ୍ୱାଲା ଜୀ ଏବଂ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କର ବନ୍ଦନା କରୁଛି।

୧୬୮୩ ରେ ଜର୍ମାନ୍ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଏଙ୍ଗେଲବର୍ଟ କ୍ୟାମ୍ପଫର୍ ଏଠାରେ ସାତଟି ସ୍ଥାନରୁ ଜଳୁଥିବା ନିଆଁର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ। ୧୮ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଇଂରେଜ ବ୍ୟବସାୟୀ ଜୋନାସ୍ ହାନୱେ ମଧ୍ୟ ଭାରତୀୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ କଥା ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ। ଏହି ସ୍ଥଳଟି ହିନ୍ଦୁ, ସିଖ୍ ଏବଂ କିଛି ମାତ୍ରାରେ ଜୋରୋଷ୍ଟ୍ରିଆନ୍/ପାରସୀ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀଙ୍କ ସାଝା କେନ୍ଦ୍ର ଥିଲା। ଭାରତୀୟ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ଏଠାରେ ବ୍ୟବସାୟ କରିବା ସହିତ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା ମଧ୍ୟ କରୁଥିଲେ। କେତେକ ସ୍ରୋତ କହନ୍ତି ଯେ ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ଥଳଟି ଜୋରୋଷ୍ଟ୍ରିଆନ୍ ହୋଇଥାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନର ସଂରଚନା ଏବଂ ଶିଳାଲେଖଗୁଡ଼ିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ହିନ୍ଦୁ ଏବଂ ସିଖ୍ ପ୍ରଭାବ ଦର୍ଶାଉଛି।