ବର୍ତ୍ତମାନ ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ଇରାନକୁ ନେଇ ଚର୍ଚ୍ଚା ଚାଲିଛି। ଇତିହାସକୁ ଦେଖିଲେ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ, ଅନେକ ଆକ୍ରମଣ ସତ୍ତ୍ୱେ ଏହି ଦେଶ ନିଜର ଶକ୍ତ ମୂଳଦୁଆ ଯୋଗୁଁ ବାରମ୍ବାର ଠିଆ ହୋଇପାରିଛି। ମୁଗଲ ଶାସନ କାଳରେ ଇରାନ ଭାରତ ପାଇଁ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସହଯୋଗୀ ଥିଲା।

ଯୁଦ୍ଧର ମେରୁଦଣ୍ଡ ଥିଲେ ଇରାନୀ ଘୋଡ଼ା

ମୁଗଲ ସେନା ମୁଖ୍ୟତଃ ଅଶ୍ୱାରୋହୀ ବାହିନୀ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିଲା। ଭାରତରେ ମିଳୁଥିବା ଘୋଡ଼ାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ-ଏସିଆ କିମ୍ବା ଇରାନର ଘୋଡ଼ା ଭଳି ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କିମ୍ବା ଦ୍ରୁତଗାମୀ ନଥିଲେ। ସେଥିପାଇଁ ମୁଗଲମାନେ ଇରାନର କଜ୍‌ବିନ୍ ଏବଂ ଖୁରାସାନ୍ ଭଳି ଅଞ୍ଚଳରୁ ଉନ୍ନତ ମାନର ଘୋଡ଼ା ମଗାଉଥିଲେ।

ଏହି ଘୋଡ଼ାଗୁଡ଼ିକ କାନ୍ଦାହାର ରାସ୍ତା ଦେଇ ଭାରତ ଆସୁଥିଲେ। ଏହାର ବଦଳରେ ଭାରତରୁ କପଡ଼ା, ମସଲା, ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥର ଏବଂ ନଗଦ ଟଙ୍କା ଦିଆଯାଉଥିଲା। 'ଦି ଏମ୍ପାୟାର ଅଫ୍ ଦି ଗ୍ରେଟ୍ ମୁଗଲ୍ସ' ପୁସ୍ତକ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ଘୋଡ଼ା ବିନା ମୁଗଲ ସେନା ଦୁର୍ବଳ ହୋଇପଡ଼ୁଥିଲା।

ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଏବଂ ସାମରିକ କୌଶଳ

ଯଦିଓ ଦିଲ୍ଲୀ, ଆଗ୍ରା ଏବଂ ଲାହୋରରେ ମୁଗଲମାନଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ତୋପଖାନା ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଅନେକ ନୂତନ ଜ୍ଞାନକୌଶଳ ଇରାନରୁ ଆସୁଥିଲା। ଇରାନରୁ ଅନେକ କାରିଗର ଏବଂ ତୋପ ପ୍ରସ୍ତୁତକାରୀ ଶିଳ୍ପୀ ମୁଗଲ ଦରବାରକୁ ଆସିଥିଲେ।ଇରାନରୁ ବିଶେଷ ପ୍ରକାରର କବଚ, ଖଣ୍ଡା, ଛୁରୀ ଏବଂ ନକ୍ସା କରାଯାଇଥିବା ହେଲମେଟ୍ ମଗାଯାଉଥିଲା।ଶାହଜାହାନ ଏବଂ ଆକବରଙ୍କ ଭଳି ବାଦଶାହମାନେ ନିଜର ଅମିରମାନଙ୍କୁ ଉପହାର ସ୍ୱରୂପ ଇରାନୀ ଖଣ୍ଡା ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲେ।

ଔଷଧ ଏବଂ ବାଣିଜ୍ୟ

ମୁଗଲ କାଳରେ ଅଫିମର ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବ୍ୟାପାର ଚାଲିଥିଲା। ଭାରତରୁ ଇରାନକୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଅଫିମ ରପ୍ତାନି ହେଉଥିଲା। ଇରାନୀ ବୈଦ୍ୟ ଏବଂ ହକିମମାନେ ଅଫିମକୁ ଔଷଧ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିବାର କୌଶଳ ଭଲ ଭାବେ ଜାଣିଥିଲେ। ସେଥିପାଇଁ ଅଫିମରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କିଛି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଔଷଧ ଇରାନରୁ ଭାରତକୁ ମଗାଯାଉଥିଲା।

ମୂଲ୍ୟବାନ ସାମଗ୍ରୀ ଏବଂ ଶାହୀ ସଉକ

ଇରାନୀ ଗାଲିଚାର ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ଚାହିଦା ଥିଲା। ମୁଗଲ ଦରବାର ଏହାର ଏକ ବଡ଼ ଗ୍ରାହକ ଥିଲା। କ୍ୟୁଏମ୍, ଇସଫାହାନ ଏବଂ ତାବ୍ରିଜ୍ ଭଳି ଅଞ୍ଚଳରୁ ରେଶମ ଓ ପଶମରେ ନିର୍ମିତ ଗାଲିଚା ମଗାଯାଉଥିଲା। ଇରାନର ରେଶମ କପଡ଼ା ଶାହୀ ପୋଷାକ ପ୍ରସ୍ତୁତି ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିଲା।

ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଇରାନର ପାର୍ସୀ ପୁସ୍ତକ, କବିତା, ସୁନ୍ଦର କ୍ୟାଲିଗ୍ରାଫି ଏବଂ ଚିତ୍ରକଳା ମଧ୍ୟ ମଗାଯାଉଥିଲା। ଅନେକ ଇରାନୀ ପଣ୍ଡିତ ଏବଂ କବି ମୁଗଲ ଦରବାରରେ ସମ୍ମାନଜନକ ସ୍ଥାନ ପାଇଥିଲେ।

ରାସ୍ତାର ଗୁରୁତ୍ୱ

ମୁଗଲ-ଇରାନ ବାଣିଜ୍ୟ ପାଇଁ କାନ୍ଦାହାର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ରାସ୍ତା ଥିଲା। ଯାହା ହାତରେ କାନ୍ଦାହାର ରହୁଥିଲା, ସେ ହିଁ ସ୍ଥଳପଥରେ ହେଉଥିବା ବାଣିଜ୍ୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିଲା। ସେଥିପାଇଁ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଦଖଲ କରିବା ପାଇଁ ଅନେକ ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ ହୋଇଛି।

ନିଷ୍କର୍ଷ: ଇରାନ କେବଳ ମୁଗଲମାନଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ସହଯୋଗୀ ନଥିଲା, ବରଂ ଏହା ଏକ ବଡ଼ ବ୍ୟାପାରିକ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ଭାଗିଦାର ମଧ୍ୟ ଥିଲା। ସେନାକୁ ଆଧୁନିକ କରିବା ଏବଂ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଜାକଜମକ ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ମୁଗଲମାନେ ଇରାନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିଲେ।