ରଥଯାତ୍ରାର ଶେଷ ପର୍ବ ନୀଳାଦ୍ରି ବିଜେକୁ ନେଇ କଟକରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି ରସଗୋଲା ପ୍ରସ୍ତୁତିର ବ୍ୟସ୍ତତା। ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ରଥଯାତ୍ରା ଶେଷ କରି ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରକୁ ଫେରିବା ବେଳେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ମାନଭଞ୍ଜନ ପାଇଁ ରସଗୋଲା ଭୋଗ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ। ଏହି ମଧୁର ପରମ୍ପରା ସହ ଅତୁଟ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ ରହିଛି କଟକ ସହର।

କଟକ ମାଲଗୋଦାମ ନିକଟରେ ଥିବା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସାହୁ ମିଠା ଦୋକାନରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ନୀଳାଦ୍ରି ବିଜେ ପାଇଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ରସଗୋଲା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ। ଦୀର୍ଘ ବର୍ଷ ଧରି ଏହି ଦୋକାନରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରସଗୋଲା ପୁରୀ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରକୁ ପଠାଯାଇ ନୀତିରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଆସୁଛି। ଚଳିତ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବବର୍ଷ ଭଳି ପାରମ୍ପରିକ ପଦ୍ଧତିରେ ରସଗୋଲା ପ୍ରସ୍ତୁତି କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି।

ରସଗୋଲା ପ୍ରସ୍ତୁତି ପାଇଁ ଉଚ୍ଚମାନର ଛେନା, ଚିନି ଓ ଶୁଦ୍ଧ ପଦ୍ଧତିକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ରସଗୋଲାର ସ୍ୱାଦ, ନରମପଣ ଓ ଗୁଣବତ୍ତା ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରଖିବା ପାଇଁ କାରିଗରମାନେ ବିଶେଷ ଯତ୍ନ ନେଇଥାନ୍ତି। ପରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ପ୍ୟାକ୍‌ କରି ପୁରୀକୁ ପଠାଯାଇଥାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ନୀଳାଦ୍ରି ବିଜେ ନୀତିରେ ଏହାର ବିଶେଷ ସ୍ଥାନ ରହିଛି।

ପୌରାଣିକ ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁସାରେ, ରଥଯାତ୍ରାରୁ ଫେରିବା ପରେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉପରେ ଅଭିମାନ କରିଥାନ୍ତି। ସେହି ଅଭିମାନ ଭାଙ୍ଗିବା ପାଇଁ ମହାପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ରସଗୋଲା ଭୋଗ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି। ଏହି ପରମ୍ପରା କେବଳ ଧାର୍ମିକ ଆସ୍ଥାର ପ୍ରତୀକ ନୁହେଁ, ବରଂ ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତି, ପରମ୍ପରା ଓ ମିଠାର ଐତିହ୍ୟକୁ ବିଶ୍ୱ ଦରବାରରେ ପରିଚିତ କରାଇଛି।

ନୀଳାଦ୍ରି ବିଜେ ଆସିଲେ କଟକର ରସଗୋଲାକୁ ନେଇ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଉତ୍ସାହ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ରସଗୋଲା ଆଉ କେବଳ ଏକ ମିଠା ନୁହେଁ, ଏହା ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଲୀଳା, ଓଡ଼ିଆ ଅସ୍ମିତା ଏବଂ କଟକର ଗୌରବମୟ ପରମ୍ପରାର ଏକ ମଧୁର ପ୍ରତୀକ। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଭଳି ଏଥର ମଧ୍ୟ କଟକରୁ ପୁରୀ ଅଭିମୁଖେ ଯାଉଥିବା ଏହି ରସଗୋଲା ଭକ୍ତି, ପରମ୍ପରା ଓ ମିଠା ସ୍ମୃତିର ବାର୍ତ୍ତା ବହନ କରିବ।