ଅନଲାଇନ୍ ଠକେଇ କରୁଥିବା ଲୋକେ କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ଲୋକଙ୍କୁ ଠକିବାର ନୂଆ ନୂଆ ଉପାୟ ଖୋଜୁଥାଆନ୍ତି। ସେହି ତାଲିକାରେ ଠକେଇର ଏକ ନୂଆ ଉପାୟ ହେଉଛି AePS ସ୍କାମ୍। ଏଥିରେ କୌଣସି ବି ବ୍ୟକ୍ତିର ବ୍ୟାଙ୍କ ଆକାଉଣ୍ଟ ତାଙ୍କ କାର୍ଡ କିମ୍ବା କୌଣସି OTP ର ଆବଶ୍ୟକତା ବିନା ଖାଲି ହୋଇପାରେ। ବାସ୍ତବରେ ଅନଲାଇନ୍ ଠକେଇ କରୁଥିବା ଲୋକେ NPCI ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ କରାଯାଇଥିବା ଖାସ୍ AePS ଅର୍ଥାତ୍ ଆଧାର ସକ୍ଷମ ପେମେଣ୍ଟ ସେବା (Aadhaar Enabled Payment Service) ର ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି। ଏହି ସେବା ଅଧୀନରେ ବ୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ୍ ପାଇଁ କାର୍ଡ କିମ୍ବା OTP ର ଆବଶ୍ୟକତା ନ ଥାଏ। କେବଳ ଆଧାର ନମ୍ବର ଏବଂ ବାୟୋମେଟ୍ରିକ୍ସ (Biometrics) ର ବ୍ୟବହାର କରି ଟଙ୍କା ଗୋଟିଏ ଆକାଉଣ୍ଟରୁ ଅନ୍ୟଟିକୁ ପଠାଯାଇପାରେ।

ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ ସ୍କାମରମାନଙ୍କୁ AePS ସ୍କାମ୍‌କୁ ରୂପ ଦେବା ପାଇଁ କେବଳ ଆପଣଙ୍କ ଆଧାର ନମ୍ବର ଏବଂ ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ (ସୋସିଆଲ୍ ମିଡିଆ) ରୁ ଏକ ସଫା ଫଟୋର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼ିଥାଏ। ଏହା ପରେ ଆପଣଙ୍କ ଫଟୋର ବ୍ୟବହାର କରି AI ରୁ ଡିପ୍‌ଫେକ୍ ଭିଡିଓ (Deepfake Video) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ, ଯାହାକି ଆଗକୁ ମୁହଁ ଯାଞ୍ଚ (ଫେସ୍ ଭେରିଫିକେସନ୍) ଜରିଆରେ ଆପଣଙ୍କ ଆକାଉଣ୍ଟ ଖାଲି କରିବା କାମରେ ଆସିଥାଏ।

ଏହି ସ୍କାମରୁ ବର୍ତ୍ତିବାର ଅନେକ ଉପାୟ ଅଛି ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ଜରୁରୀ ହେଉଛି ଆଧାରର ବାୟୋମେଟ୍ରିକ୍ସକୁ ଲକ୍ (Lock) ରଖିବା। ଏହା ପରେ ଆପଣଙ୍କ ବାୟୋମେଟ୍ରିକ୍ସର ବ୍ୟବହାର କରି ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ସ୍କାମ୍ କରିବା ପ୍ରାୟ ଅସମ୍ଭବ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ସେଟିଙ୍ଗ୍ ଆପଣଙ୍କ ଆଧାରର ଭୁଲ୍ ବ୍ୟବହାରକୁ ମଧ୍ୟ ରୋକିଥାଏ।

କିପରି ହୁଏ AePS ସ୍କାମ୍

ଏହି ସ୍କାମ୍ କରିବା ପାଇଁ NPCI ର ଏକ ସେବାର ଭୁଲ୍ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ଏହି ସେବାକୁ ବିନା କାର୍ଡ କିମ୍ବା OTP ରେ ବ୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ୍ ପାଇଁ ଅଫର୍ କରାଯାଏ। ଏଥିରେ ଆପଣଙ୍କ ଆଧାର ଏବଂ ବାୟୋମେଟ୍ରିକ୍ସର ବ୍ୟବହାର ହୁଏ। ଅନଲାଇନ୍ ସ୍କାମରମାନେ ଠକେଇ ପାଇଁ ଏହାକୁ ହିଁ ନିଜର ଅସ୍ତ୍ର ବନାଇଛନ୍ତି।

ଏଥିରେ AI ଜରିଆରେ ଆପଣଙ୍କ ଫଟୋରୁ ଡିପ୍‌ଫେକ୍ ଭିଡିଓ ତିଆରି କରାଯାଏ, ଯାହାକି ଫେସ୍ ଅଥେଣ୍ଟିକେସନ୍ (Face Authentication) କୁ ପାସ୍ କରେ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଆଧାର ନମ୍ବରର ସୁରାକ୍ ଲଗାଇ ବ୍ୟାଙ୍କ ଆକାଉଣ୍ଟଗୁଡ଼ିକୁ ଟାର୍ଗେଟ୍ କରାଯାଏ। ଏଥିରୁ ବର୍ତ୍ତିବା ପାଇଁ ଜରୁରୀ ଯେ ଆପଣ କିଛି ସେଟିଙ୍ଗ୍‌କୁ କଡ଼ାକଡ଼ି କରି ନିଅନ୍ତୁ। ଏହି ବିଷୟରେ ଭାରତୀୟ ସାଇବର ଅପରାଧ ସମନ୍ୱୟ କେନ୍ଦ୍ର (I4C) ମଧ୍ୟ ନିକଟରେ X (ପୂର୍ବରୁ ଟ୍ୱିଟର) ରେ ପୋଷ୍ଟ କରି ସୂଚନା ଦେଇଛି।

AePS ସ୍କାମରୁ ବର୍ତ୍ତିବା ପାଇଁ ଦୁଇଟି ସରକାରୀ ପରାମର୍ଶ

ଭାରତୀୟ ସାଇବର ଅପରାଧ ସମନ୍ୱୟ କେନ୍ଦ୍ର X ରେ AePS ସ୍କାମରୁ ବର୍ତ୍ତିବା ପାଇଁ ଦୁଇଟି ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛି। ସେମାନଙ୍କ ଅନୁସାରେ:

୧. ଯଦି ଆପଣ AePS ସେବା ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ଫୋନ୍ କରି ନିଜ ଆକାଉଣ୍ଟ ପାଇଁ ଏହି ସେବାକୁ ବନ୍ଦ କରାଇ ଦିଅନ୍ତୁ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ଠକେଇ ହେବାର ପ୍ରଶ୍ନ ହିଁ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ। ୨. ଅନ୍ୟପଟେ ଯଦି ସେବାର ବ୍ୟବହାର ଆପଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ନିଜ ଆଧାରର ବାୟୋମେଟ୍ରିକ୍ ଡାଟାକୁ ଲକ୍ କରିପାରିବେ। ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ ଯେତେବେଳେ ବି ଆବଶ୍ୟକ ହେବ ତେବେ ଆଧାର ଆପ୍‌ରୁ ବାୟୋମେଟ୍ରିକ୍ସ ଡାଟାକୁ ଅନଲକ୍ (Unlock) କରନ୍ତୁ ଏବଂ କାମ ହୋଇଯିବା ମାତ୍ରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଲକ୍ କରି ଦିଅନ୍ତୁ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଆପଣ AePS ସ୍କାମରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିପାରିବେ।

କିପରି ଲକ୍ କରିବେ ଆଧାର ବାୟୋମେଟ୍ରିକ୍ ଡାଟା?

• ଆଧାର ବାୟୋମେଟ୍ରିକ୍ ଡାଟା ଲକ୍ କରିବା ପାଇଁ ଫୋନ୍‌ରେ UIDAI ର ନୂଆ ଆଧାର ଆପ୍ (mAadhaar) ପକାଇ ନିଅନ୍ତୁ। ଏହା ପରେ ଆପ୍‌ରେ ଆଧାର ନମ୍ବର ଜରିଆରେ ଲଗଇନ୍ (Login) କରନ୍ତୁ।

• ଆପ୍‌ର ହୋମ୍ ସ୍କ୍ରିନ୍‌ରେ ଆଧାର QR କୋଡ୍ (QR Code) ତଳେ ଥିବା Biometrics Unlocked ଉପରେ କ୍ଲିକ୍ କରନ୍ତୁ।

• ଏହା ପରେ Yes, Lock Biometrics ଉପରେ କ୍ଲିକ୍ କରନ୍ତୁ।

• ଆପଣଙ୍କ ସ୍କ୍ରିନ୍‌ରେ Biometrics Locked ର ନୋଟିଫିକେସନ୍ ପପ୍-ଅପ୍ (Pop-up) ହେବ।

• ଏବେ ଆପଣ ଆପ୍‌ର ହୋମ୍ ସ୍କ୍ରିନ୍‌ରେ QR କୋଡ୍ ତଳେ Biometrics Locked ନାମରେ ବିକଳ୍ପ ଦେଖିପାରିବେ।

କିପରି ଅନଲକ୍ କରିବେ ବାୟୋମେଟ୍ରିକ୍ ଲକ୍?

• ଆବଶ୍ୟକ ପଡ଼ିଲେ ଯଦି ଆପଣଙ୍କୁ ବାୟୋମେଟ୍ରିକ୍ ଲକ୍‌କୁ ଅନଲକ୍ କରିବାକୁ ହୁଏ, ତେବେ ଏପରି କରିବା ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଉପରେ କୁହାଯାଇଥିବା ଷ୍ଟେପ୍‌ସକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଆପ୍‌ର ହୋମ୍ ପେଜ୍‌ରେ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ହେବ।

• ଏହା ପରେ Biometrics Locked ଆଇକନ୍ ଉପରେ କ୍ଲିକ୍ କରନ୍ତୁ।

• Yes, Unlock Biometrics ଉପରେ କ୍ଲିକ୍ କରନ୍ତୁ।

• ଏହାର ତୁରନ୍ତ ପରେ ଆପଣଙ୍କ ସ୍କ୍ରିନ୍‌ରେ Biometrics Unlocked ର ପପ୍-ଅପ୍ ଦେଖାଯାଇଯିବ।