ନିକଟରେ ଜାତିସଂଘ ସୁରକ୍ଷା ପରିଷଦ (UNSC) ରେ ଭାରତର ସ୍ଥାୟୀ ସଦସ୍ୟତାକୁ ନେଇ ଚର୍ଚ୍ଚା ଚାଲିଛି। ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା ଭାରତକୁ ଏହି ସଦସ୍ୟତା କିପରି ମିଳିପାରିବ ଏବଂ ଏହାଦ୍ୱାରା ଭାରତକୁ କ’ଣ ଫାଇଦା ହେବ।

ଜାତିସଂଘ ସୁରକ୍ଷା ପରିଷଦରେ ସ୍ଥାୟୀ ସଦସ୍ୟତା ପାଇଁ ଭାରତର ଦାବିକୁ ୪ଟି ୟୁରୋପୀୟ ଦେଶର ସମର୍ଥନ ମିଳିଛି। ପୋଲାଣ୍ଡ, ହଙ୍ଗେରୀ, ସ୍ଲୋଭାକିଆ ଏବଂ ଚେକ୍ ରିପବ୍ଲିକ୍ ନିଉୟର୍କରେ ଜାତିସଂଘ ମହାସଭାର ୮୧ତମ ଅଧିବେଶନ ସମୟରେ ହୋଇଥିବା ପ୍ରଥମ V4+ ଭାରତ ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀସ୍ତରୀୟ ବୈଠକରେ ଭାରତର ଦାବିଦାରୀକୁ ସମର୍ଥନ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଘଟଣାବଳୀ ଆଉ ଥରେ ସ୍ଥାୟୀ ସୀଟ୍ ପାଇଁ ଭାରତର ଦୀର୍ଘ ଦିନର ଦାବି ଏବଂ ଏହାକୁ ହାସଲ କରିବାର ଜଟିଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ଆକର୍ଷଣ କରିଛି।

ଜାତିସଂଘ ସୁରକ୍ଷା ପରିଷଦର ସ୍ଥାୟୀ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ଜାତିସଂଘ ଚାର୍ଟର୍‌ରେ ସଂଶୋଧନର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଥାଏ। ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୧୦୮ ଅନୁଯାୟୀ ଏପରି ସଂଶୋଧନ ପାଇଁ ଜାତିସଂଘ ମହାସଭାର ଦୁଇ-ତୃତୀୟାଂଶ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ମଞ୍ଜୁରୀ ଜରୁରୀ। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଭାରତକୁ କମ୍‌ରେ କମ୍ ୧୨୯ଟି ଦେଶର ସମର୍ଥନ ଦରକାର ହେବ।

ହେଲେ ମହାସଭାରେ ଦୁଇ-ତୃତୀୟାଂଶ ବହୁମତ ହାସଲ କରିବା ହିଁ ଯଥେଷ୍ଟ ହେବନାହିଁ। ପ୍ରସ୍ତାବିତ ସଂଶୋଧନକୁ ସୁରକ୍ଷା ପରିଷଦର ସମସ୍ତ ୫ ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ଥାୟୀ ସଦସ୍ୟ—ଯାହାଙ୍କୁ ସାଧାରଣତଃ P5 କୁହାଯାଏ—ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଅନୁମୋଦିତ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଏହି ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ହେଲେ ଆମେରିକା, ରୁଷ, ୟୁନାଇଟେଡ୍ କିଙ୍ଗଡମ୍ (ବ୍ରିଟେନ୍), ଫ୍ରାନ୍ସ ଏବଂ ଚୀନ୍।

ଏହି କାରଣରୁ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ହୋଇପଡ଼େ, କାରଣ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ଥାୟୀ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ଅନୁମୋଦନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ବଡ଼ ଭୂମିକା ଥାଏ। ଯଦି P5 ମଧ୍ୟରୁ କୌଣସି ଗୋଟିଏ ଦେଶ ମଧ୍ୟ ସଂଶୋଧନକୁ ମଞ୍ଜୁରୀ ନଦିଏ, ତେବେ ଭାରତର ଦାବିଦାରୀ ଆଗକୁ ବଢ଼ିପାରିବ ନାହିଁ।

ଚୀନ୍‌ର ବିରୋଧ ଏକ ବଡ଼ ଆହ୍ୱାନ

ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଭାରତକୁ ନିଜ ସ୍ଥାୟୀ ସଦସ୍ୟତାର ଦାବିଦାରୀ ପାଇଁ ଆମେରିକା, ରୁଷ, ଫ୍ରାନ୍ସ ଏବଂ ୟୁନାଇଟେଡ୍ କିଙ୍ଗଡମ୍‌ରୁ ସମର୍ଥନ ମିଳିସାରିଛି। ହେଲେ ଚୀନ୍ ଭାରତର ସ୍ଥାୟୀ ସଦସ୍ୟତା ଏବଂ ଭିଟୋ ପାୱାର (Veto Power) ଦାବିକୁ ଲଗାତାର ବିରୋଧ କରିଆସୁଛି। ଚୀନ୍‌ର ଏହି ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଭାରତର ଦାବିଦାରୀ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଆହ୍ୱାନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ, କାରଣ ଜାତିସଂଘ ଚାର୍ଟର୍‌ରେ ସଂଶୋଧନକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବା ପାଇଁ ତା’ର ମଞ୍ଜୁରୀ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ।

ଏହି କାରଣରୁ ଭାରତ ଅନ୍ୟ ଦେଶ ଏବଂ ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ କୂଟନୈତିକ ସମର୍ଥନ ଜୁଟାଇବାରେ ଲାଗିଛି। ଭାରତ ବ୍ରାଜିଲ୍, ଜର୍ମାନୀ ଏବଂ ଜାପାନ ସହ 'G4' ଗ୍ରୁପ୍‌ର ମଧ୍ୟ ଅଂଶବିଶେଷ। ଏହି ଚାରୋଟି ଦେଶ ସୁରକ୍ଷା ପରିଷଦକୁ ବଦଳୁଥିବା ସାରା ବିଶ୍ୱର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରୁଥିବା ସଂସ୍ଥାରେ ପରିଣତ କରିବା ପାଇଁ କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ସୁଧାର ଆଣିବାକୁ ଦାବି କରିଆସୁଛନ୍ତି।

ଭାରତ ପାଇଁ ଏହା କାହିଁକି ଜରୁରୀ?

ସ୍ଥାୟୀ ସୀଟ୍ ମିଳିଲେ ଭାରତ ସୁରକ୍ଷା ପରିଷଦର ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ନିରନ୍ତର ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବ। ଭାରତ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ୮ ଥର ଅସ୍ଥାୟୀ ସଦସ୍ୟ ରହିସାରିଛି। କିନ୍ତୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକାଳ କେବଳ ୨ ବର୍ଷ ପାଇଁ ହୋଇଥାଏ। ସ୍ଥାୟୀ ସଦସ୍ୟ ହେବା ଦ୍ୱାରା ଭାରତକୁ ବିଶ୍ୱର ବଡ଼ ବଡ଼ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ—ଯେପରିକି ବିବାଦ, କଟକଣା (Sanctions), ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ ରୋକିବା ପାଇଁ ହେଉଥିବା ଆଲୋଚନା ଓ ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ସବୁବେଳେ ସାମିଲ ହେବାର ସୁଯୋଗ ମିଳିବ।

ଭିଟୋ ପାୱାର ଏବଂ ଜାତୀୟ ସ୍ୱାର୍ଥ

ସ୍ଥାୟୀ ସଦସ୍ୟତାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଫାଇଦା ହେବ 'ଭିଟୋ ପାୱାର'। ସ୍ଥାୟୀ ସଦସ୍ୟ ଭାବେ ଭାରତ ସୁରକ୍ଷା ପରିଷଦର ଏପରି କୌଣସି ବି ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ରୋକିପାରିବ, ଯାହା ତା’ର ଜାତୀୟ ସ୍ୱାର୍ଥ ବିରୋଧରେ ଯାଉଥିବ।

ଏହା ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା, ଆତଙ୍କବାଦ, ସୀମା ବିବାଦ ଏବଂ ଭାରତର ସାମରିକ/ରଣନୈତିକ ସ୍ୱାର୍ଥ ଉପରେ ସିଧାସଳଖ ପ୍ରଭାବ ପକାଉଥିବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାମଲାରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ଜରୁରୀ ହୋଇପାରେ। ଭିଟୋ ପାୱାର ଦ୍ୱାରା ଭାରତକୁ ସୁରକ୍ଷା ପରିଷଦର ବଡ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭାବ ପକାଇବାର ସୁଯୋଗ ମିଳିବ।

ଗ୍ଲୋବାଲ୍ ସାଉଥ୍ ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସ୍ୱର

ଭାରତ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ନିଜକୁ ବିକାଶଶୀଳ ଦେଶ ଏବଂ ଗ୍ଲୋବାଲ୍ ସାଉଥ୍ (Global South) ର ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ସ୍ୱର ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପିତ କରିଛି। ସ୍ଥାୟୀ ସୀଟ୍ ମିଳିବା ଦ୍ୱାରା ଭାରତକୁ ବିକାଶଶୀଳ ଏବଂ ଗରିବ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ସମସ୍ୟା ଉଠାଇବା ପାଇଁ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଞ୍ଚ ମିଳିଯିବ। UNSC ରେ ସ୍ଥାୟୀ ଉପସ୍ଥିତି ଦ୍ୱାରା ଭାରତ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ଶାସନ ଉପରେ ହେଉଥିବା ଆଲୋଚନାରେ ସିଧାସଳଖ ସାମିଲ ହୋଇ ଏହିସବୁ ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ନିରନ୍ତର ଭାବେ ଉଠାଇପାରିବ।