ତାଙ୍କୁ ଘୋଡ଼ାଚଢ଼ା, ତୀରନ୍ଦାଜୀ ଏବଂ ଖଣ୍ଡା ଚାଳନା ପସନ୍ଦ ଥିଲା। ସେ ସମୟ ସହ ତାଲିମ ମଧ୍ୟ ନେଇଥିଲେ ଏବଂ ଅଭ୍ୟାସ କରିଥିଲେ। ପିତାମାତା ତାଙ୍କୁ ଝିଅ ହେବାର ଅନୁଭବ ହେବାକୁ ଦେଇନଥିଲେ। ଏହା ସେହି ସମୟର କଥା ଯେତେବେଳେ ଝିଅମାନଙ୍କୁ ଏପରି ତାଲିମର ସୁଯୋଗ ନଗଣ୍ୟ ମିଳୁଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳା ନିଷ୍ଠାର ସହ ଶିଖିଥିଲେ। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବୁଦ୍ଧିସମ୍ପନ୍ନା ଥିଲେ। ନିଜ ଲୋକ ଓ ନିଜ ମାଟି ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଗଭୀର ଭଲପାଇବା ଥିଲା। ଏପରି ଥିଲେ ରାଣୀ ଚେନ୍ନମ୍ମା। ସେ ଜୀବନରେ ବହୁତ ଦୁଃଖ ଦେଖିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଜାଙ୍କ ସ୍ୱାର୍ଥକୁ ସର୍ବଦା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ଦେଇଥିଲେ।

ଆସନ୍ତୁ, ରାଣୀ ଚେନ୍ନମ୍ମାଙ୍କ ଜନ୍ମ ଜୟନ୍ତୀରେ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ସହ ଜଡ଼ିତ କିଛି ଘଟଣା ଜାଣିବା। ରାଣୀ ଚେନ୍ନମ୍ମାଙ୍କ ଜନ୍ମ ୨୩ ଅକ୍ଟୋବର ୧୭୭୮ ରେ କର୍ଣ୍ଣାଟକର କାକତୀ ନାମକ ଗ୍ରାମରେ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଗ୍ରାମଟି ଆଜିର ବେଲାଗାବୀ ଜିଲ୍ଲାରେ ଅବସ୍ଥିତ। ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନାମ ଧୁଲପ୍ପା ଗୌଡ଼ ଦେଶାଇ ଏବଂ ମାତାଙ୍କ ନାମ ପଦ୍ମାବତୀ ଥିଲା। ପରିବାରରୁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଚୁର ଭଲପାଇବା ଓ ସମ୍ମାନ ମିଳିଥିଲା।

ଚେନ୍ନମ୍ମା ପିଲାଟିଦିନରୁ ହିଁ ନିର୍ଭୀକ ଥିଲେ। ଚେନ୍ନମ୍ମାଙ୍କ ବିବାହ କିତ୍ତୂରର ରାଜା ମଲ୍ଲସର୍ଜଙ୍କ ସହ ହୋଇଥିଲା। କିତ୍ତୂର ଆଜିର କର୍ଣ୍ଣାଟକରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ଛୋଟ, କିନ୍ତୁ ସମୃଦ୍ଧ ରାଜ୍ୟ ଥିଲା। ବିବାହ ପରେ ଚେନ୍ନମ୍ମା କିତ୍ତୂରର ରାଣୀ ହେଲେ। ସେ ରାଜପରିବାର ଏବଂ ରାଜ୍ୟର କାର୍ଯ୍ୟଭାରକୁ ବୁଝିଲେ। ସେ କେବଳ ରାଜମହଲ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ରହିନଥିଲେ। ସେ ଲୋକଙ୍କ ସମସ୍ୟା ଶୁଣୁଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ। ରାଣୀ ଚେନ୍ନମ୍ମା ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ନ୍ୟାୟ ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ। ସେ ପ୍ରଜାଙ୍କ ଦୁଃଖ-କଷ୍ଟ ବୁଝୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ରାଜପାଟ କେବଳ କ୍ଷମତାର ସାଧନ ନଥିଲା, ସେ ଏହାକୁ ଲୋକଙ୍କ ସେବାର ଦାୟିତ୍ୱ ମାନୁଥିଲେ।

ସ୍ୱାମୀ-ପୁଅଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବି ରାଣୀ ପ୍ରଜାଙ୍କ ସହ ଛିଡ଼ା ହୋଇଥିଲେ

ରାଣୀଙ୍କ ଜୀବନରେ ଅନେକ ଦୁଃଖ ଆସିଥିଲା। ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ରାଜା ମଲ୍ଲସର୍ଜଙ୍କ ପରଲୋକ ହୋଇଗଲା। ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଗଭୀର ଆଘାତ ଦେଇଥିଲା। ଏହାପରେ କିତ୍ତୂର ସାମ୍ନାରେ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀର ପ୍ରଶ୍ନ ଛିଡ଼ା ହେଲା। ଚେନ୍ନମ୍ମା, ଶିବଲିଙ୍ଗପ୍ପା ନାମକ ଜଣେ ବାଳକଙ୍କୁ ପୋଷ୍ୟପୁତ୍ର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ମାନିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଇଂରେଜ ଇଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀ ଭାରତର ଅନେକ ରାଜ୍ୟ ଉପରେ ନିଜର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବୃଦ୍ଧି କରୁଥିଲା। କମ୍ପାନୀ ଶିବଲିଙ୍ଗପ୍ପାଙ୍କୁ କିତ୍ତୂରର ବୈଧ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ସ୍ୱୀକାର କରିବାକୁ ମନା କରିଦେଲା। ଇଂରେଜ ଅଧିକାରୀମାନେ ରାଜ୍ୟ ଉପରେ ଅଧିକାର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ରାଣୀ ଏହାକୁ ନିଜ ରାଜ୍ୟର ଅଧିକାରରେ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ବୋଲି ମାନିଲେ।

ଇଂରେଜଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରାଣୀଙ୍କ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜବାବ

ରାଣୀ ଚେନ୍ନମ୍ମା ଇଂରେଜମାନଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ସନ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ। କିତ୍ତୂରର ସତ୍ତା ଏବଂ ଏହାର ଭବିଷ୍ୟତର ନିଷ୍ପତ୍ତି କିତ୍ତୂରର ଜନସାଧାରଣ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ରାଜପରିବାର କରିବେ। ସେ ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ। ରାଣୀ ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଇଂରେଜମାନେ ତାଙ୍କ କଥା ମାନିନଥିଲେ। ଚେନ୍ନମ୍ମା ହାର ମାନିବା ବଦଳରେ ନିଜ ସୈନିକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ। ସେ ରାଜ୍ୟର ସରଦାର ଓ ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ଏକତ୍ରିତ କଲେ। ତାଙ୍କ ସେନାପତି ଏବଂ ସହଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ଛିଡ଼ା ହେଲେ। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୁରୁ ସିଦ୍ଧପ୍ପାଙ୍କ ନାମ ବିଶେଷ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ସହଜ ନଥିଲା କିତ୍ତୂର ସଂଗ୍ରାମ, ତଥାପି ଅଟଳ ରହିଲେ ରାଣୀ

୧୮୨୪ ରେ ଇଂରେଜ ସେନା କିତ୍ତୂର ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲା। ରାଣୀ ଚେନ୍ନମ୍ମା ନିଜ ସେନାର ନେତୃତ୍ୱ ନେଲେ। ସେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଛିଡ଼ା ହେଲେ। ତାଙ୍କ ସୈନିକମାନେ ମଧ୍ୟ ସାହସର ସହ ମୋକାବିଲା କଲେ। ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସଂଗ୍ରାମରେ କିତ୍ତୂରର ସେନା ଇଂରେଜମାନଙ୍କୁ କଠିନ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଥିଲା। କିତ୍ତୂରର ସୈନିକମାନେ ଇଂରେଜ ସେନାର ଜଣେ ଅଧିକାରୀ, ସେଣ୍ଟ ଜନ୍ ଠାକରେଙ୍କୁ ନିପାତ କରିଥିଲେ। ଏହି ବିଜୟ ଦ୍ୱାରା ଇଂରେଜମାନଙ୍କୁ ବଡ଼ ଝଟ୍କା ଲାଗିଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସଂଗ୍ରାମ ଏତିକିରେ ଅଟକି ନଥିଲା। ଇଂରେଜମାନେ ଅଧିକ ସୈନିକ ଓ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଯୋଗାଡ଼ କଲେ। ସେମାନେ କିତ୍ତୂରକୁ ଚାରିପଟୁ ଘେରି ଗଲେ। ରାଣୀ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ଅନେକ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିରୋଧ କଲେ। ସୈନିକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଓ ସାଧନରେ ବହୁତ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଥିଲା, ତଥାପି ରାଣୀ ନିଜ ରାଜ୍ୟର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି ଲଗାଇ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଲଢ଼େଇ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଦୁର୍ଗର ସୁରକ୍ଷା ନଥିଲା, ଏହା ନିଜ ଅଧିକାର ଓ ସମ୍ମାନକୁ ବଞ୍ଚାଇବାର ଲଢ଼େଇ ଥିଲା।

ଅନେକ ବର୍ଷ ଧରି ଇଂରେଜଙ୍କ ବନ୍ଦୀ ହୋଇ ରହିଥିଲେ ରାଣୀ

ଦୀର୍ଘ ସଂଗ୍ରାମ ପରେ ଇଂରେଜମାନେ କିତ୍ତୂର ଉପରେ କବ୍ଜା କରିନେଲେ। ରାଣୀ ଚେନ୍ନମ୍ମାଙ୍କୁ ଗିରଫ କରାଯାଇ ବେଲହୋଙ୍ଗଲ ଦୁର୍ଗରେ ରଖାଗଲା। ସେ ଅନେକ ବର୍ଷ ଧରି ବନ୍ଦୀ ହୋଇ ରହିଲେ। ୨୧ ଫେବୃଆରୀ ୧୮୨୯ ରେ ତାଙ୍କର ପରଲୋକ ହୋଇଥିଲା। ରାଣୀ ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ସ୍ୱାଧୀନ ରଖିପାରି ନଥିଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କର ସାହସ ଲୋକଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ଜୀବନ୍ତ ହୋଇ ରହିଲା। ସେ ଦେଖାଇ ଦେଇଥିଲେ ଯେ ଅନ୍ୟାୟ ସାମ୍ନାରେ ଚୁପ୍ ରହିବା ଜରୁରୀ ନୁହେଁ। ଜଣେ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପବଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତି ବଡ଼ ଶକ୍ତିକୁ ମଧ୍ୟ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇପାରେ।

ଅନେକ ରୂପରେ ଆଜି ବି ଜୀବନ୍ତ ରାଣୀ ଚେନ୍ନମ୍ମା

ରାଣୀ ଚେନ୍ନମ୍ମାଙ୍କୁ କର୍ଣ୍ଣାଟକର ବୀରାଙ୍ଗନା ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ତାଙ୍କର ସଂଗ୍ରାମ ଇଂରେଜ ଶାସନର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ହୋଇଥିଲା। ସେ ସେହି ଭାରତୀୟ ଶାସକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ରାଜ୍ୟର ଅଧିକାର ପାଇଁ ଖୋଲାଖୋଲି ବିରୋଧ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ କାହାଣୀ ଏହା ମଧ୍ୟ ଶିଖାଏ ଯେ ନେତୃତ୍ୱର ଅର୍ଥ କେବଳ ଆଦେଶ ଦେବା ନୁହେଁ, ସଚ୍ଚା ନେତୃତ୍ୱ କଠିନ ସମୟରେ ଲୋକଙ୍କ ସହ ଛିଡ଼ା ହେବାରେ ଥାଏ। ରାଣୀ ନିଜ ସୈନିକ ଓ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସାହସ ଦେଇଥିଲେ। ସେ ଦେଖାଇଥିଲେ ଯେ ସାହସ ବୟସ, ଲିଙ୍ଗ କିମ୍ବା ପଦବୀ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେନାହିଁ। କର୍ଣ୍ଣାଟକରେ ରାଣୀ ଚେନ୍ନମ୍ମାଙ୍କ ସ୍ମୃତି ଅନେକ ରୂପରେ ଜୀବନ୍ତ। ତାଙ୍କ ନାମରେ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ, ସଡ଼କ ଏବଂ ସାର୍ବଜନୀନ ସ୍ଥାନସବୁ ରହିଛି। କିତ୍ତୂରରେ ତାଙ୍କ ସଂଗ୍ରାମକୁ ମନେପକାଯାଏ। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଲୋକେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ ବଳିଦାନକୁ ସମ୍ମାନର ସହ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।