ଜନ୍ମ ହେଲେ ଯେପରି ପଞ୍ଜୀକରଣ ଜରୁରୀ, ସେହିପରି ପରିବାରରେ କାହାର ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ପରେ ତାଙ୍କର ସରକାରୀ ରେକର୍ଡ ବନାଇବା ପରିବାର ପାଇଁ ଏକ ଜରୁରୀ ଆଇନଗତ ପ୍ରକ୍ରିୟା। ସାଧାରଣ ଭାବେ ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁର ସୂଚନା ୨୧ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ରଜିଷ୍ଟ୍ରାର୍ଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ। ୧ ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୨୬ ରୁ ବିଳମ୍ବରେ ମୃତ୍ୟୁ ପଞ୍ଜୀକରଣ କରାଯାଉଥିବା ମାମଲାରେ ନିୟମ ଆହୁରି କଡ଼ା ହୋଇଯିବ, ବିଶେଷ କରି ଯେତେବେଳେ ବିଳମ୍ବ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ହୋଇଥିବ। ସେଥିପାଇଁ ପରିବାରଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଏହା ବୁଝିବା ଜରୁରୀ ଯେ ସମୟସୀମା ମଧ୍ୟରେ ପଞ୍ଜୀକରଣ କିପରି କରିବେ ଏବଂ ଅଧିକ ବିଳମ୍ବ ହେଲେ କେଉଁ ଅଧିକାରୀ କିମ୍ବା ଆଦାଲତ (କୋର୍ଟ) ଙ୍କ ମଞ୍ଜୁରୀ ନେବାକୁ ପଡ଼ିବ।

ମୃତ୍ୟୁର ପଞ୍ଜୀକରଣ ୨୧ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ କରାଇବା ଜରୁରୀ

ବାସ୍ତବରେ ଭାରତରେ ଜନ୍ମ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁର ପଞ୍ଜୀକରଣ Registration of Births and Deaths Act, 1969 ଅଧୀନରେ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ। ସାଧାରଣ ସ୍ଥିତିରେ ମୃତ୍ୟୁର ସୂଚନା ଘଟଣାର ୨୧ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଅଞ୍ଚଳର ରଜିଷ୍ଟ୍ରାର୍ଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ। ୨୧ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ପଞ୍ଜୀକରଣ କରାଇଲେ ସାଧାରଣତଃ କୌଣସି ଫିସ୍ (ଶୁଳ୍କ) ନିଆଯାଏ ନାହିଁ ଏବଂ ରେଜିଷ୍ଟ୍ରେସନ୍ ପୂରଣ ହେବା ପରେ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ଜାରି କରାଯାଏ। ମୃତ୍ୟୁର ପଞ୍ଜୀକରଣ ସେହି ଅଞ୍ଚଳରେ କରାଯାଏ ଯେଉଁଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥାଏ।

ଡେଥ୍ ସାର୍ଟିଫିକେଟ୍ ପାଇଁ କେଉଁ ଦସ୍ତାବିଜ୍ ଜରୁରୀ ହୋଇପାରେ?

• ଏଥିପାଇଁ ସାଧାରଣତଃ ହସ୍ପିଟାଲ୍ କିମ୍ବା ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଜାରି 'Medical Certificate' କିମ୍ବା 'Cause of Death Certificate' ଭଳି ଦସ୍ତାବିଜ୍ର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼ିପାରେ।

• ଏହା ବ୍ୟତୀତ ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ନାମ, ଜନ୍ମ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବିବରଣୀ, ମୃତ୍ୟୁର ତାରିଖ ଓ ସ୍ଥାନ, ସୂଚନା ଦେଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଡିଟେଲ୍ସ ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଆବେଦନ ଫର୍ମ ମଗାଯାଇପାରେ।

• ଦସ୍ତାବିଜ୍ର ବାସ୍ତବ ତାଲିକା ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ରେଜିଷ୍ଟ୍ରେସନ୍ ଅଥରିଟି (ନଗର ନିଗମ, ପୌରପାଳିକା କିମ୍ବା ପଞ୍ଚାୟତ) ଅନୁଯାୟୀ ଅଲଗା ହୋଇପାରେ। ସେଥିପାଇଁ ଆବେଦନ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ସମ୍ପୃକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟର ଆବଶ୍ୟକତା ଯାଞ୍ଚ କରିନେବା ଜରୁରୀ।

ଗୋଟିଏ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ବିଳମ୍ବ ହେଲେ DM କିମ୍ବା SDM ଙ୍କ ମଞ୍ଜୁରୀ

ନୂଆ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ୧ ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୨୬ ରୁ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ କିନ୍ତୁ ଦୁଇ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁର ସୂଚନା ଦେଲେ ପଞ୍ଜୀକରଣ ସିଧାସଳଖ ରଜିଷ୍ଟ୍ରାର୍ଙ୍କ ସ୍ତରରେ ହେବନାହିଁ। ଏପରି ମାମଲାରେ ଜିଲ୍ଲା ମ୍ୟାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ (DM), ସବ୍-ଡିଭିଜନାଲ୍ ମ୍ୟାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ (SDM) କିମ୍ବା ଜିଲ୍ଲା ମ୍ୟାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକୃତ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ମ୍ୟାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ (Executive Magistrate) ଙ୍କ ଆଦେଶ ଜରୁରୀ ହେବ। ସମ୍ପୃକ୍ତ ଅଧିକାରୀ ମୃତ୍ୟୁର ସୂଚନା ସଠିକ୍ ଅଛି କି ନାହିଁ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ପରେ ଆଦେଶ ଦେବେ ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଶୁଳ୍କ ମଧ୍ୟ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ।

ଦୁଇ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ବିଳମ୍ବ ହେଲେ କୋର୍ଟଙ୍କ ମଞ୍ଜୁରୀ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ

ନୂଆ ନିୟମ ଏହା ମଧ୍ୟ କହେ ଯେ ଯଦି ମୃତ୍ୟୁର ସୂଚନା ଘଟଣାର ଦୁଇ ବର୍ଷ ପରେ ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ୧ ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୨୬ ରୁ ମାମଲା ପ୍ରଥମ ଶ୍ରେଣୀ ଜୁଡିସିଆଲ୍ ମ୍ୟାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ (Judicial Magistrate First Class) ଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଯିବ। ଡେଥ୍ ରେଜିଷ୍ଟ୍ରେସନ୍ ସେତେବେଳେ ହିଁ କରାଯିବ ଯେତେବେଳେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଜୁଡିସିଆଲ୍ ମ୍ୟାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ଙ୍କ ଆଦେଶ ମିଳିବ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ସୂଚନାର ସତ୍ୟତା ଯାଞ୍ଚ ହୋଇଯିବ। ଏଥିପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଶୁଳ୍କ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଅର୍ଥାତ୍ ଦୁଇ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ପୁରୁଣା ମୃତ୍ୟୁର ପ୍ରମାଣପତ୍ର ବନାଇବାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବେ ପୂର୍ବ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ଆଇନଗତ/ନ୍ୟାୟିକ ଯାଞ୍ଚ ବିଶିଷ୍ଟ ହେବ।

ସଂକ୍ଷେପରେ ଖାସ୍ କଥା:

• ୧ ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୨୬ ରୁ ବିଳମ୍ବିତ ମୃତ୍ୟୁ ପଞ୍ଜୀକରଣ ନିୟମରେ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଲାଗୁ।

• ଗୋଟିଏ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ କିନ୍ତୁ ଦୁଇ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ବିଳମ୍ବ ହେଲେ DM, SDM କିମ୍ବା ଅଧିକୃତ ଏକ୍ସିକ୍ୟୁଟିଭ୍ ମ୍ୟାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ଙ୍କ ଆଦେଶ ନେବାକୁ ହେବ, ଯେଉଁଠାରେ କି ଦୁଇ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ବିଳମ୍ବ ହେଲେ ପ୍ରଥମ ଶ୍ରେଣୀ ନ୍ୟାୟିକ ମ୍ୟାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ଙ୍କ ଆଦେଶ ଜରୁରୀ।

• ସାଧାରଣ ମାମଲାରେ ମୃତ୍ୟୁର ସୂଚନା ୨୧ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଦେବା ଏବେ ବି ସବୁଠାରୁ ସହଜ ପ୍ରକ୍ରିୟା।

• ପରିବାରଗୁଡ଼ିକୁ ଭବିଷ୍ୟତର ଆଇନଗତ ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ଅସୁବିଧାରୁ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁର ପଞ୍ଜୀକରଣ ସମୟସୀମା ମଧ୍ୟରେ କରାଇବା ଏବଂ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଦସ୍ତାବିଜ୍ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଉଚିତ୍।