ମାନବ ଇତିହାସରେ କିଛି ସମ୍ପର୍କ ଅଛି ଯାହା ଯେତିକି ଗଭୀର, ସେତିକି ଜଟିଳ ମଧ୍ୟ। ଇହୁଦୀ ଏବଂ ମୁସଲମାନମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କ ମଧ୍ୟ କିଛି ଏଭଳି। ଉଭୟ ଧର୍ମର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସ୍ରୋତ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ପୈଗମ୍ବର ଇବ୍ରାହିମଙ୍କ ସହ ଜଡ଼ିତ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ତେବେ ଏହା ସତ୍ତ୍ୱେ ଆଜି ଦୁନିଆରେ ଏହି ଦୁଇ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ମଧ୍ୟରେ ଗଭୀର ତିକ୍ତତା ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି। ଏଭଳି ସ୍ଥିତିରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି ଯେ ଯେତେବେଳେ ଚେର ଏକ, ପରମ୍ପରାରେ ଏତେ ସମାନତା ରହିଛି, ତେବେ ସଂଘର୍ଷ କାହିଁକି?
ଇସଲାମ ଏବଂ ଇହୁଦୀ ଧର୍ମ ଉଭୟଙ୍କୁ ‘ଆବ୍ରାହିମିକ୍ ଧର୍ମ’ କୁହାଯାଏ, କାରଣ ଉଭୟଙ୍କ ପରମ୍ପରା ପୈଗମ୍ବର ଆବ୍ରାହମ ବା ଇବ୍ରାହିମଙ୍କଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ। ଉଭୟ ଧର୍ମର ଆସ୍ଥାର ଭିତ୍ତିଭୂମି ଏକେଶ୍ୱରବାଦ ଉପରେ ତିଷ୍ଟିଛି ଏବଂ ଉଭୟ ହିଁ ତୌରେତ ଏବଂ କୁରାନ ଭଳି ଗ୍ରନ୍ଥ ମାଧ୍ୟମରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ସନ୍ଦେଶକୁ ମାନନ୍ତି। ଉଭୟ ଧର୍ମରେ ପୈଗମ୍ବରମାନଙ୍କର ଏକ ସାଧାରଣ ପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟ ଅଛି... ମୁସା, ଦାଉଦ ଏବଂ ସୁଲେମାନଙ୍କ ଭଳି ନାମ ଉଭୟ ଧର୍ମରେ ଆଦରର ସହ ନିଆଯାଏ।
ଗୋଟିଏ ଘରୁ ବାହାରିଥିବା ଦୁଇଟି ଧର୍ମ
ଧାର୍ମିକ ମାନ୍ୟତା ଅନୁସାରେ, ଇବ୍ରାହିମଙ୍କ ପୁଅ ଇସହାକଙ୍କଠାରୁ ଇହୁଦୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, ଯେତେବେଳେ କି ଇସଲାମରେ ମନାଯାଏ ଯେ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଜଣେ ପୁଅ ଇସମାଇଲଙ୍କ ସହ ଆରବ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ମୁସଲମାନମାନଙ୍କ ପରମ୍ପରା ଯୋଡ଼ି ହୋଇଛି। ଅର୍ଥାତ୍ ଉଭୟ ଧର୍ମ ଗୋଟିଏ ପରିବାରର ଦୁଇଟି ଶାଖା। ଏହି କାରଣରୁ ସେମାନଙ୍କର ଧାର୍ମିକ ଗ୍ରନ୍ଥ, ମାନ୍ୟତା ଏବଂ ରୀତିନୀତିରେ ଅନେକ ସମାନତା ଦେଖାଯାଏ।
ଉଭୟ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟରେ କି କି ସମାନତା ଅଛି?
କେବଳ ଏତିକି ନୁହେଁ, ଉଭୟ ଧର୍ମରେ ଅନେକ ଧାର୍ମିକ ପ୍ରଥା ମଧ୍ୟ ପରସ୍ପର ସହ ମିଳିତ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଏକେଶ୍ୱରଙ୍କ ପୂଜା, ପ୍ରତିଦିନର ପ୍ରାର୍ଥନା, ଦାନ ବ୍ୟତୀତ ଖାଦ୍ୟପେୟ ନିୟମରେ ମଧ୍ୟ ଯଥେଷ୍ଟ ସମାନତା ରହିଛି। ଇସଲାମରେ ଯେଉଁଠି ଜକାତ (ଦାନ) କୁ ଧର୍ମର ପାଞ୍ଚଟି ମୂଳ ସ୍ତମ୍ଭ ମଧ୍ୟରେ ରଖାଯାଇଛି, ସେଠାରେ ଇହୁଦୀ ଧର୍ମରେ ଏହାକୁ ‘ତ୍ଜଦକାହ’ କୁହାଯାଏ। ସେହିପରି ହଲାଲ ଏବଂ କୋଶର ଭଳି ଖାଦ୍ୟ ନିୟମରେ ସମାନତା ଦେଖାଯାଏ। ଏପରିକି ସୁନ୍ନତ (ଖତନା) ଭଳି ପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟ ଉଭୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ, ଯାହା ସିଧାସଳଖ ଇବ୍ରାହିମଙ୍କ ସହ ଜଡ଼ିତ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ଧାର୍ମିକ ପ୍ରଥାରେ ସମାନତା:
• ପ୍ରାର୍ଥନା: ଇହୁଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୈନିକ ତିନିଥର ପ୍ରାର୍ଥନା, ମୁସଲମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାଞ୍ଚଥର ନମାଜ—ଉଭୟରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇ, ନଇଁକରି ଏବଂ ସଜଦା କରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବାର ପରମ୍ପରା ଅଛି।
• ଉପବାସ: ଇହୁଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ୟୋମ କିପ୍ପୁର’, ମୁସଲମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ରମଜାନ’—ଉଭୟରେ ବଡ଼ ଉପବାସର ନିୟମ ଅଛି।
• ଦାନ: ଉଭୟରେ ଗରିବଙ୍କୁ ଦାନ କରିବାକୁ ଧାର୍ମିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ମନାଯାଏ।
• ସୁନ୍ନତ (ଖତନା): ଉଭୟରେ ପୁଅମାନଙ୍କର ସୁନ୍ନତ ଅନିର୍ବାର୍ଯ୍ୟ।
• ହଲାଲ / କୋଶର: ଉଭୟରେ କିଛି ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ଉପରେ କଠୋର ନିୟମ ଅଛି।
• ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା: ଇହୁଦୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯେରୁଜେଲମ, ମୁସଲମାନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମକ୍କା... ଉଭୟରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଛି।
ଇହୁଦୀ ଏବଂ ମୁସଲମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କ’ଣ ଆରମ୍ଭରୁ ଝଗଡ଼ା ରହିଛି?
ଇତିହାସର ପ୍ରାଥମିକ ସମୟରେ ଇହୁଦୀ ଏବଂ ମୁସଲମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଘର୍ଷମୟ ନଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ଇସଲାମର ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଏବଂ ପୈଗମ୍ବର ମହମ୍ମଦ ମକ୍କାରୁ ମଦିନାକୁ ହିଜରତ କଲେ, ସେତେବେଳେ ସେଠାରେ ଇହୁଦୀ କବିଲାମାନଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ସମ୍ପର୍କ ହୋଇଥିଲା। ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସମୟରେ ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସହଯୋଗ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ରାଜନୈତିକ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ମତଭେଦ ଦେଖାଦେଲା। ଏଇଠୁ ହିଁ ସମ୍ପର୍କରେ ତିକ୍ତତାର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ମୁସଲିମ୍-ଇହୁଦୀ ସଂଘର୍ଷର ଅସଲ ଚେର କ’ଣ?
ଅସଲ ସଂଘର୍ଷର ଚେର ଧାର୍ମିକ ଅପେକ୍ଷା ରାଜନୈତିକ ଏବଂ ଐତିହାସିକ। ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ମୁସଲିମ୍ ଏବଂ ଇହୁଦୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଲୋକେ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଏକାଠି ରହୁଥିଲେ, ବିଶେଷ କରି ସ୍ପେନ୍ର ଇସଲାମୀ ଶାସନ କାଳରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଇହୁଦୀମାନଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଭଲ ସ୍ଥିତି ମିଳିଥିଲା। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେଠାରେ କେବେ ସଂଘର୍ଷ ଦେଖାଯାଇ ନଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ସ୍ଥିତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଦଳି ଯାଇଛି।
ପାଲେଷ୍ଟାଇନକୁ ନେଇ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଝଗଡ଼ା?
ଆଜିର ସମୟରେ ଇହୁଦୀ ଏବଂ ମୁସଲମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତିକ୍ତତାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କାରଣ ହେଉଛି ଇସ୍ରାଏଲ ଏବଂ ପାଲେଷ୍ଟାଇନ ବିବାଦ। ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଯେତେବେଳେ ଇସ୍ରାଏଲ ଗଠନ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ପାଲେଷ୍ଟାଇନ୍ ବିସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ଘଟଣାକୁ ପାଲେଷ୍ଟାଇନ୍ ମାନେ ‘ନକବା’ ଅର୍ଥାତ୍ ବିନାଶ ଭାବେ ମନେ ରଖନ୍ତି। ଏହା ପରଠାରୁ ହିଁ ଏହି ସଂଘର୍ଷ କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ଜାରି ରହିଛି।
ଉଭୟଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ଯେରୁଜେଲମ
ଏହି ସଂଘର୍ଷ କେବଳ ଜମିର ନୁହେଁ, ବରଂ ପରିଚୟ, ଇତିହାସ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ଭାବନାର ମଧ୍ୟ। ଯେରୁଜେଲମ ସହର ଉଭୟ ଧର୍ମ ପାଇଁ ପବିତ୍ର। ଇହୁଦୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଐତିହାସିକ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ କେନ୍ଦ୍ର, ସେହିପରି ମୁସଲମାନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ‘ଅଲ-ଅକ୍ସା’ ମସଜିଦ ଯୋଗୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏଭଳି ସ୍ଥିତିରେ ଏହି ସହର ଉପରେ ଅଧିକାରର ପ୍ରଶ୍ନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ହୋଇଯାଏ।
ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଆଧୁନିକ ରାଜନୀତି ମଧ୍ୟ ଏହି ସଂଘର୍ଷକୁ ଆହୁରି ଜଟିଳ କରିଦେଇଛି। ଭାରତ ଭଳି ଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ଇହୁଦୀ ଏବଂ ମୁସଲମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଧରଣର କୌଣସି ଐତିହାସିକ ସଂଘର୍ଷ ରହିନାହିଁ। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସଂଘର୍ଷର କାରଣ କେବଳ ଧର୍ମ ନୁହେଁ, ବରଂ ବିଶେଷ ପରିସ୍ଥିତି, ରାଜନୀତି ଏବଂ ଇତିହାସ ଅଟେ।
ସଂଘର୍ଷ ଅପେକ୍ଷା ସମାନତା ଅଧିକ
ଯଦି ଗଭୀର ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ଉଭୟ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା ସମାନତା କେଉଁ ଗୁଣରେ ଅଧିକ। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ପରିଚୟ, ଜମି ଏବଂ ସତ୍ତାର ପ୍ରଶ୍ନ ଆସେ, ସେତେବେଳେ ସେହି ସମାନତା ପଛରେ ରହିଯାଏ ଏବଂ ସଂଘର୍ଷ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଯାଏ। ଆଜିର ସମୟରେ ଆବଶ୍ୟକତା ହେଉଛି ଯେ ଏହି ମିଳିତ ଚେରକୁ ବୁଝାଯାଉ ଏବଂ ଇତିହାସରୁ ଶିକ୍ଷା ନେଇ ଭବିଷ୍ୟତକୁ ଉନ୍ନତ କରାଯାଉ।