ମହାକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଉପରେ କବ୍ଜା କରିବାର ପ୍ରତିଯୋଗିତାକୁ ନେଇ ଦୁନିଆ ଦୁଇଟି ମେରୁରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି। ଗୋଟିଏ ପଟେ ଆମେରିକା ରହିଥିବା ବେଳେ ଅନ୍ୟପଟେ ଚୀନ୍ ଏବଂ ରୁଷ୍। ନିକଟରେ ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଆମେରିକାର ବୋଲି ଦାବି କରି ଏହି ବିବାଦକୁ ଆହୁରି ବଢ଼ାଇ ଦେଇଛନ୍ତି। ଖାସ୍ କଥା ହେଉଛି ଏଥିରେ ଭାରତ ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନ ମଧ୍ୟ ଅଲଗା ଅଲଗା କ୍ୟାମ୍ପ୍ରେ ରହିଛନ୍ତି।

ଚନ୍ଦ୍ର ଏବେ ଲଢ଼େଇର ନୂଆ ମୈଦାନ ପାଲଟିଛି। ୩ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ଟ୍ରମ୍ପ ଖୋଲାଖୋଲି ଭାବେ ଏହାର ଆନାଉନ୍ସମେଣ୍ଟ କରିଥିଲେ। ଆମେରିକା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ 'ଟ୍ରୁଥ୍' (Truth Social) ରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଫଟୋ ସହ ପୋଷ୍ଟ ଲେଖିଥିଲେ ଯେ "ଚନ୍ଦ୍ର ଆମେରିକାର।" ବାସ୍ତବରେ କେବେ ସ୍ପେସ୍ ରିସର୍ଚ୍ଚର କେନ୍ଦ୍ର ଥିବା ଚନ୍ଦ୍ର ଉପରେ କବ୍ଜା କରିବାର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଛି। ଗୋଟିଏ ପଟେ ଆମେରିକା ତ ଅନ୍ୟପଟେ ଚୀନ୍ ଏବଂ ରୁଷ୍।

ଏହି ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଦୁନିଆକୁ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟିଦେଇଛି। ଆମେରିକା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ 'ଆର୍ଟେମିସ୍ ଆକର୍ଡ' (Artemis Accords) ଜରିଆରେ ୭୧ଟି ଦେଶକୁ ନିଜ ସହ ଯୋଡ଼ିସାରିଥିବା ବେଳେ ଚୀନ୍ ମିଳିତ 'ଇଣ୍ଟରନ୍ୟାସନାଲ୍ ଲୁନାର୍ ରିସର୍ଚ୍ଚ ଷ୍ଟେସନ୍' (ILRS) ନାମରେ ୧୩ଟି ଦେଶକୁ ନିଜ ସହ ଯୋଡ଼ିଛି। ଖାସ୍ କଥା ହେଉଛି ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଭାରତ ଆମେରିକା ସହ ରହିଥିବା ବେଳେ ପାକିସ୍ତାନ ଚୀନ୍ର ସାଥ୍ ବାଛିଛି।

ଚନ୍ଦ୍ରରେ ବେସ୍ ତିଆରି କରିବାର ରେସ୍

ଆମେରିକା ଏବଂ ଚୀନ୍ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ବେସ୍ (ଘାଟି/ଷ୍ଟେସନ୍) ବନାଇବା ପାଇଁ ରେସ୍ ଚାଲିଛି। ଦୁଇ ଦେଶ ହିଁ ଚନ୍ଦ୍ରର ସାଉଥ୍ ପୋଲ୍ (ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ) ରେ ସ୍ଥାୟୀ ବେସ୍ ବନାଇବା ପାଇଁ ବଡ଼ ବଡ଼ ମିଶନ୍ ଲଞ୍ଚ୍ କରିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ଏଥିପାଇଁ ଆମେରିକା 'ଆର୍ଟେମିସ୍ ପ୍ରୋଗ୍ରାମ୍' ଆରମ୍ଭ କରିଛି। ଏହା NASA ର ଏପରି ଏକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ, ଯାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ମଣିଷଙ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ କେବଳ ପଠାଇବା ନୁହେଁ, ବରଂ ସେଠାରେ ସ୍ଥାୟୀ ଉପସ୍ଥିତି ଜାହିର କରିବା।

ଆମେରିକା ଏହି ମିଶନ୍ରେ ଅନେକ ଦେଶକୁ ଯୋଡ଼ିଛି। ଏହି ଚୁକ୍ତିନାମାକୁ 'ଆର୍ଟେମିସ୍ ଆକର୍ଡ' ନାମ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହା ଅଧୀନରେ ପାଞ୍ଚଟି ମିଶନ୍ କରାଯିବ। ଏଥିମଧ୍ୟରୁ ଦୁଇଟି ପୂରଣ ହୋଇସାରିଛି। ଆଗାମୀ ବର୍ଷ ତୃତୀୟ ମିଶନ୍ ହେବ ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ମିଶନ୍ରେ ମଣିଷଙ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ପଠାଯିବ, ଯାହା ୨୦୨୮ ରେ ହେବ। ଏହାପରେ ନିୟମିତ ମିଶନ୍ ଲଞ୍ଚ୍ ହେବ। ଆମେରିକା ଏଥିପାଇଁ ଚନ୍ଦ୍ରର କକ୍ଷପଥ (ଅରବିଟ୍) ରେ ଏକ ଛୋଟ ସ୍ପେସ୍ ଷ୍ଟେସନ୍ ମଧ୍ୟ ବନାଇବ। ସେହିପରି ILRS ହେଉଛି ଚୀନ୍ ଏବଂ ରୁଷ୍ର ମିଳିତ ମୁନ୍ ବେସ୍ ମିଶନ୍। ଏହା ୨୦୨୧ ରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ୨୦୨୬ ରୁ ୨୦୩୦ ମଧ୍ୟରେ ମଣିଷଙ୍କୁ ପଠାଇ ଏଠାରେ ବୈଷୟିକ ପରୀକ୍ଷଣ କରାଯିବ। ଏହାପରେ ମୁନ୍ ବେସ୍ ତିଆରି ହେବ।

ଆର୍ଟେମିସ୍ ଚୁକ୍ତିନାମାର ଆବଶ୍ୟକତା କାହିଁକି ପଡ଼ିଲା?

ଆର୍ଟେମିସ୍ ଚୁକ୍ତିନାମା ବାସ୍ତବରେ ଏକ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ପେସ୍ ରିସର୍ଚ୍ଚ ପାଇଁ କରାଯାଇଛି। ୨୦୨୦ ରେ ନାସା (NASA) ଏହାର ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା। ବାସ୍ତବରେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମହାକାଶକୁ ନେଇ ଯେଉଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଚୁକ୍ତି ହୋଇଥିଲା, ତାହା ୧୯୬୭ ରେ ହୋଇଥିଲା। ଏହାଦ୍ୱାରା ହିଁ ମହାକାଶର ମୌଳିକ ନିୟମ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ଥିର ହୋଇଛି। ହେଲେ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଖନନ, ସମ୍ପଦର ବ୍ୟବହାର ଏବଂ ଡାଟାକୁ ଏକାପରସ୍ପର ସହ ସେୟାର କରିବା ପାଇଁ କୌଣସି ନିୟମ ନଥିଲା।

ଆମେରିକା ଏହି କାରଣରୁ ଏହି ଗ୍ରୁପ୍ ଗଠନ କଲା, ଯେପରି ସମସ୍ତ ଦେଶ ମିଶି ସ୍ପେସ୍ ମିଶନ୍ରେ ଆପୋଷ ସହଯୋଗ ଜାରି ରଖିପାରିବେ ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼ିଲେ ନୂଆ ନିୟମ ବନାଇପାରିବେ। ହେଲେ ଏହା କୌଣସି ବି ଗ୍ରହ କିମ୍ବା ଉପଗ୍ରହ ଉପରେ କାହାକୁ ବି ସାବଭୌମତ୍ୱ (ସାର୍ବଭୌମ ଅଧିକାର) ଦିଏନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଏହା କହେ ଯେ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ମୋଜୁଦ ସମ୍ପଦର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ।

ଆମେରିକା ସହ କିଏ କିଏ ଯୋଡ଼ିହେଲେ?

ଆମେରିକା ସହ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୭୧ଟି ଦେଶ ଯୋଡ଼ିହୋଇସାରିଛନ୍ତି। ଏଥିରେ ଭାରତ, ଜାପାନ, କାନାଡ଼ା, ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ, ବ୍ରିଟେନ୍, ଫ୍ରାନ୍ସ, ଇଟାଲୀ, ଜର୍ମାନୀ, ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆ, ସାଉଦି ଆରବ, ୟୁଏଇ, ନ୍ୟୁଜିଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଏବଂ ଅନେକ ୟୁରୋପୀୟ, ଏସୀୟ ତଥା ଲାଟିନ୍ ଆମେରିକୀୟ ଦେଶ ସାମିଲ ଅଛନ୍ତି। ଭାରତ ଏଥିରେ ୨୦୨୩ ରେ ସାମିଲ ହୋଇଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ ଆମେରିକା ଗସ୍ତରେ ଯାଇଥିଲେ। ଖାସ୍ କଥା ହେଉଛି ଏହି ଗ୍ରୁପ୍ରେ ଆମେରିକା ପରେ ଭାରତ ହିଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ମହାକାଶ ଶକ୍ତି (Space Power)।

ଚୀନ୍ ଏବଂ ରୁଷ୍ ସହ କିଏ କିଏ?

ଚୀନ୍ ଏବଂ ରୁଷ୍ ମିଶି 'ଇଣ୍ଟରନ୍ୟାସନାଲ୍ ଲୁନାର୍ ରିସର୍ଚ୍ଚ ଷ୍ଟେସନ୍' (ILRS) ନାମକ ମିଶନ୍ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି। ଏଥିରେ ବେଲାରୁଷ, ଆଜରବାଇଜାନ୍, ମିଶର (Egypt), ସାଉଥ୍ ଆଫ୍ରିକା, ଥାଇଲ୍ୟାଣ୍ଡ, ଭେନେଜୁଏଲା ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନ ସାମିଲ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ମିଶନ୍ର ନେତୃତ୍ୱ ଚୀନ୍ର ସ୍ପେସ୍ ଏଜେନ୍ସି CNSA ଏବଂ ରୁଷ୍ର ସ୍ପେସ୍ ଏଜେନ୍ସି Roscosmos ମିଳିତ ଭାବେ କରୁଛନ୍ତି।

ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହ ପାଇଁ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଟେଷ୍ଟିଂ ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ ବନାଉଛନ୍ତି

ଚନ୍ଦ୍ରରେ ବେସ୍ ବନାଇବା ଏବଂ ପାଣି ଓ ବରଫର ସନ୍ଧାନ କରିବା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାରଣ, କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବରେ ଏହି ରେସ୍କୁ 'ମଙ୍ଗଳ ମିଶନ୍' (Mars Mission) ର ପ୍ରସ୍ତୁତି ସହ ଯୋଡ଼ି ଦେଖାଯାଉଛି। ଏଠାରେ ବେସ୍ ବନାଇ ଏହା ଦେଖାଯିବ ଯେ କମ୍ ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ (Low Gravity) ରେ ମଣିଷ ଆଖିର କିପରି ରହିପାରିବ। ଏଠାରେ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଏବଂ ଅକ୍ସିଜେନ୍ର ଉପାୟ ଖୋଜାଯିବ, ଯାହା ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହରେ କାମରେ ଆସିପାରେ। ଏଠାରେ ଏହା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯିବ ଯେ ସ୍ପେସ୍ରେ ଘର କିପରି ତିଆରି କରାଯିବ। ଅନେକ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଏହା ମଧ୍ୟ ମାନନ୍ତି ଯେ ଯଦି ଚନ୍ଦ୍ରରେ ବେସ୍ ବନିଗଲା, ତେବେ ହୋଇପାରେ ଯେ ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହ ପାଇଁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ମିଶନ୍ ଏହିଠାରୁ ହିଁ ଲଞ୍ଚ୍ କରାଯିବ।

ଭାରତକୁ ଏଥିରୁ କ’ଣ ଫାଇଦା?

ସ୍ପେସ୍ ରିସର୍ଚ୍ଚରେ ବିଶ୍ୱରେ ଭାରତ ଆମେରିକା, ରୁଷ୍ ଏବଂ ଚୀନ୍ ପରେ ଚତୁର୍ଥ ସ୍ଥାନରେ ରହିଛି। ଭାରତର 'ଚନ୍ଦ୍ରଯାନ-୪' ଏବଂ 'ଚନ୍ଦ୍ରଯାନ-୫' ମଧ୍ୟ ଲାଇନ୍ରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଗଗନଯାନ, ମଙ୍ଗଳ ମିଶନ୍, ଭିନସ୍ (ଶୁକ୍ର) ମିଶନ୍ ସମେତ ଅନେକ ମିଶନ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତି ଚାଲିଛି। ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ ଇସ୍ରୋ (ISRO) କୁ ଏହି ମିଶନ୍ଗୁଡ଼ିକରେ ସହଯୋଗ ମିଳିପାରିବ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଯେଉଁ ମାନବ ସ୍ପେସ୍ ମିଶନ୍ ହେବ, ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ଭାଗିଦାରୀର ସୁଯୋଗ ମିଳିପାରିବ।