ଶ୍ରମିକ ଦିବସ କେବଳ ଏକ ଛୁଟିଦିନ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ସେହି କୋଟି କୋଟି ଶ୍ରମିକଙ୍କ ସଂଘର୍ଷ ଏବଂ ସ୍ୱାଭିମାନର ପ୍ରତୀକ ଯେଉଁମାନେ ରାଷ୍ଟ୍ର ନିର୍ମାଣରେ ନିଜ ଜୀବନ ସମର୍ପି ଦେଇଛନ୍ତି। ୧୯୨୩ ମସିହାରେ ଚେନ୍ନାଇରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଏହି ପରମ୍ପରା ଆଜି ବି ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ଏବଂ ୮ ଘଣ୍ଟାର କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟ (Working Hours) ବିଷୟରେ ମନେ ପକାଇଦିଏ। ଏହି ଦିନଟି ସମାଜରେ ସମାନତା ଆଣିବା ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ପ୍ରଗତିର ମେରୁଦଣ୍ଡ କୁହାଯାଉଥିବା ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କୃତଜ୍ଞତା ଜଣାଇବାର ଏକ ମହାପର୍ବ।

ଯେଉଁ ଝାଳ ଗଗନଚୁମ୍ବୀ ଅଟ୍ଟାଳିକାର ମୂଳଦୁଆ ପକାଇଛି, ଯେଉଁ ହାତ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଖରାରେ ପଥର ଖୋଳି ରାସ୍ତାର ଜାଲ ବିଛାଇଛି ଏବଂ ଯେଉଁ ଜଜ୍‌ବା କାରଖାନାର ଶବ୍ଦ ଭିତରେ ରାଷ୍ଟ୍ରର ଆର୍ଥିକ ପ୍ରଗତିର ସଙ୍ଗୀତ ଲେଖିଛି— ସେହି ହାତଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇବାର ଦିନ ଆସୁଛି। ଲେବର ଡେ ବା ଶ୍ରମିକ ଦିବସ ହେଉଛି ସେହି ମହାପର୍ବ ଯାହା ଲାଲ୍ ପତାକାର କ୍ରାନ୍ତି ଏବଂ ଶିକାଗୋର ଗଳିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ସଂଘର୍ଷର ପ୍ରତିଧ୍ୱନି। ଏହା କେବଳ ଏକ ତାରିଖ ନୁହେଁ, ବରଂ ସେହି କୋଟି କୋଟି ବେନାମୀ ଚେହେରାର ବିଜୟଗାଥା ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ରକ୍ତ ଓ ଝାଳରେ ବିକାଶର କାହାଣୀ ଲେଖିଛନ୍ତି। ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା କିପରି ୧୫ ଘଣ୍ଟାର ଦାସତ୍ୱର ଶୃଙ୍ଖଳା ଭାଙ୍ଗିଲା ଏବଂ ୮ ଘଣ୍ଟାର ଅଧିକାର ଉଦୟ ହେଲା।

ଭାରତରେ ପ୍ରଥମ କରି କେବେ ପାଳିତ ହେଲା ଶ୍ରମିକ ଦିବସ?

ଭାରତରେ ଶ୍ରମିକ ଦିବସ ପାଳନ କରିବାର ପରମ୍ପରା ପ୍ରାୟ ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ପୁରୁଣା। ଦେଶରେ ପ୍ରଥମ କରି ୧ ମଇ, ୧୯୨୩ ରେ ମାନ୍ଦ୍ରାଜ (ଏବେକାର ଚେନ୍ନାଇ) ଠାରେ 'ଲେବର କିଷାନ ପାର୍ଟି ଅଫ୍ ହିନ୍ଦୁସ୍ତାନ' ଦ୍ୱାରା ଏହା ପାଳିତ ହୋଇଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ ପ୍ରଥମ କରି ‘ଲାଲ୍ ପତାକା’ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଶ୍ରମିକଙ୍କ ସଂଘର୍ଷ ଏବଂ ଏକତାର ପ୍ରତୀକ ପାଲଟିଥିଲା। ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ଏହି ଦିବସର ଆରମ୍ଭ ୧୯ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ଆମେରିକାର ଶିକାଗୋରେ ହୋଇଥିବା 'ହେମାର୍କେଟ' ଘଟଣାରୁ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରମିକମାନେ କାମର ସମୟକୁ ୧୫ ଘଣ୍ଟାରୁ କମାଇ ୮ ଘଣ୍ଟା କରିବା ଦାବିରେ ଆନ୍ଦୋଳନ କରିଥିଲେ।

ବିଶ୍ୱରେ ଶ୍ରମିକ ଦିବସର ତାରିଖ:

ଭାରତ ସମେତ ବିଶ୍ୱର ପ୍ରାୟ ୮୦ରୁ ଅଧିକ ଦେଶରେ ଶ୍ରମିକ ଦିବସ ୧ ମଇରେ ହିଁ ପାଳନ କରାଯାଏ। ତେବେ କିଛି ଦେଶରେ ଏହାର ସମୟ ଅଲଗା:

• ଭାରତ ଏବଂ ଚୀନ୍: ଏଠାରେ ୧ ମଇରେ ସରକାରୀ ଛୁଟି ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଶ୍ରମିକଙ୍କ ସମ୍ମାନରେ ଏହା ବଡ଼ ସ୍ତରରେ ପାଳନ କରାଯାଏ।

• ଆମେରିକା ଏବଂ କାନାଡା: ଏହି ଦେଶଗୁଡ଼ିକରେ ଲେବର ଡେ ମଇ ମାସରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମାସର ପ୍ରଥମ ସୋମବାର ଦିନ ପାଳନ କରାଯାଏ।

• ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ: ଏଠାରେ ଅଲଗା ଅଲଗା ରାଜ୍ୟରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ତାରିଖରେ ଶ୍ରମିକ ଦିବସ ପାଳନ କରାଯାଏ, ଯାହା ମୁଖ୍ୟତଃ ମାର୍ଚ୍ଚ କିମ୍ବା ଅକ୍ଟୋବରରେ ପଡ଼ିଥାଏ।

ଶ୍ରମିକ ଦିବସର ସାଂସ୍କୃତିକ ମହତ୍ତ୍ୱ:

ଭାରତ ଭଳି ଏକ ବିକାଶଶୀଳ ଦେଶରେ ଶ୍ରମିକ ଦିବସର ସାଂସ୍କୃତିକ ଏବଂ ସାମାଜିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର।

1. ଶ୍ରମିକ ଅଧିକାରର ଉତ୍ସବ: ଏହି ଦିନଟି ମନେ ପକାଇଦିଏ ଯେ କୌଣସି ଶିଳ୍ପ ବା ବ୍ୟବସାୟର ସଫଳତା ପଛରେ ଶ୍ରମିକଙ୍କ ଝାଳ ରହିଥାଏ। ଏହା ସେମାନଙ୍କୁ ଆଇନଗତ ଅଧିକାର, ଉଚିତ୍ ମଜୁରୀ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରତି ସଚେତନ କରେ।

2. ବର୍ଗଭେଦ ଦୂର କରିବା: ଏହି ଦିବସ ସମାଜରେ ଥିବା ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ ଭେଦଭାବ ଦୂର କରିବାର ସନ୍ଦେଶ ଦିଏ। ଏହା ଶିଖାଏ ଯେ କୌଣସି କାମ ଛୋଟ ନୁହେଁ।

3. ଆର୍ଥିକ ପ୍ରଗତିର ମେରୁଦଣ୍ଡ: ଭାରତର ଜିଡିପି (GDP) ଏବଂ ଭିତ୍ତିଭୂମି ବିକାଶରେ ଉଭୟ ସଂଗଠିତ ଓ ଅସଂଗଠିତ କ୍ଷେତ୍ରର ଶ୍ରମିକଙ୍କ ଅବଦାନ ଅତୁଳନୀୟ।