ବ୍ରହ୍ମୋସ କ୍ରୁଜ୍ ମିସାଇଲ୍ର ଦବ୍ଦବା ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ରହିଛି। 'ଅପରେସନ୍ ସିନ୍ଦୂର' ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମୋସ ମିସାଇଲ୍ ଶତ୍ରୁ ଦେଶରେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଧ୍ୱଂସ ରଚିଥିଲା। ପାକିସ୍ତାନର ସମସ୍ତ ରଡାର୍ ଏବଂ ଏୟାର ଡିଫେନ୍ସ ସିଷ୍ଟମ୍କୁ ଚକମା ଦେଇ ବ୍ରହ୍ମୋସ ମିସାଇଲ୍ ଏପରି ଧ୍ୱଂସଲୀଳା ରଚିଥିଲା ଯେ ପଡ଼ୋଶୀ ଦେଶ ତୁରନ୍ତ ଆଣ୍ଠେଇ ପଡ଼ିଥିଲା ଏବଂ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବାକୁ ଲାଗିଥିଲା। ବ୍ରହ୍ମୋସ ମିସାଇଲ୍ Su-30MKI ରେ ଫିଟ୍ ହୋଇଥାଏ। ବ୍ରହ୍ମୋସ ମିସାଇଲ୍ ସ୍ୱଦେଶୀ 'ତେଜସ୍' ସମେତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲଢ଼ୁଆ ବିମାନରେ ଇଣ୍ଟିଗ୍ରେଟ୍ ହୋଇନଥାଏ। ଭାରତୀୟ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବିଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏବେ ବ୍ରହ୍ମୋସର ନେକ୍ସଟ୍ ଜେନେରେସନ୍ ବିକଶିତ କରିବାରେ ଲାଗିଛନ୍ତି। ଏହା ତୁଳନାତ୍ମକ ଭାବେ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଛୋଟ ଏବଂ ବହୁତ ହାଲୁକା ହେବ, ଯାହାଦ୍ୱାରା BrahMos-NG ପ୍ରତ୍ୟେକ ଫାଇଟର୍ ଜେଟ୍ରେ ଫିଟ୍ ହୋଇପାରିବ। କୁହାଯାଉଛି ଯେ BrahMos-NG ସାମ୍ପ୍ରତିକ ଭାରିଆଣ୍ଟ ତୁଳନାରେ ଆହୁରି ଦ୍ରୁତ ବେଗରେ ଟାର୍ଗେଟ୍ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବ।

ଭାରତର ପ୍ରମୁଖ ସୁପରସୋନିକ୍ କ୍ରୁଜ୍ ମିସାଇଲ୍ ବ୍ରହ୍ମୋସ ନିଜର ତୀବ୍ର ବେଗ, ସଠିକ୍ ନିଶାନା ଲଗାଇବାର କ୍ଷମତା କାରଣରୁ ସଶସ୍ତ୍ର ବାହିନୀରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନ ହାସଲ କରିଛି। ଏବେ ଏହି କ୍ଷମତାକୁ ଆହୁରି ଅଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କରିବା ପାଇଁ ଭାରତ ଏବଂ ରୁଷର ମିଳିତ ଉଦ୍ୟମ 'ବ୍ରହ୍ମୋସ ଏରୋସ୍ପେସ୍' ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ିର ମିସାଇଲ୍ 'ବ୍ରହ୍ମୋସ ଏନ୍ଜି' (Next Generation) ବିକଶିତ କରୁଛି। ଏହି ମିସାଇଲ୍କୁ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ବ୍ରହ୍ମୋସ ତୁଳନାରେ ଛୋଟ, ହାଲୁକା ଏବଂ ରଡାର୍ରେ କମ୍ ଧରାପଡ଼ିବା ଭଳି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉଛି। ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କେବଳ ମିସାଇଲ୍ର ମାରକ କ୍ଷମତା ବୃଦ୍ଧି କରିବା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହାକୁ ଅଧିକ ଲଢ଼ୁଆ ବିମାନ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମରିକ ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ ବ୍ୟବହାର ଉପଯୋଗୀ କରିବା। ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତର ଆକଳନ ଅନୁଯାୟୀ, ବ୍ରହ୍ମୋସ-ଏନ୍ଜିର ଓଜନ ପ୍ରାୟ ୧.୨୯ ଟନ୍ ହୋଇପାରେ, ଯେଉଁଠାରେ କି ସାମ୍ପ୍ରତିକ ବ୍ରହ୍ମୋସର ଓଜନ ପ୍ରାୟ ୨.୯ ରୁ ୩ ଟନ୍ ରହିଛି। ନୂଆ ମିସାଇଲ୍ର ବେଗ ମ୍ୟାକ୍ ୩.୫ (Mach 3.5 - ପ୍ରାୟ ୪୩୦୦ କିଲୋମିଟର ପ୍ରତି ଘଣ୍ଟା) ଏବଂ ମାରକ କ୍ଷମତା ୩୦୦ କିଲୋମିଟରରୁ ଅଧିକ ରଖିବାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖାଯାଇଛି। ହେଲେ, ଏଗୁଡ଼ିକ ବର୍ତ୍ତମାନ ପାଇଁ କେବଳ ଆକଳନ।

କ’ଣ ଏହି ବ୍ରହ୍ମୋସ-ଏନ୍ଜି ଏବଂ କାହିଁକି ହେଉଛି ବିକାଶ?

ବ୍ରହ୍ମୋସ ଏରୋସ୍ପେସ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ୧୯୯୮ ରେ ଭାରତର ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଗବେଷଣା ଏବଂ ବିକାଶ ସଂଗଠନ (DRDO) ଏବଂ ରୁଷର 'ଏନ୍ପିଓ ମେସିନୋଷ୍ଟ୍ରୋୟେନିଆ' ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ଚୁକ୍ତିନାମା ଅଧୀନରେ ହୋଇଥିଲା। କମ୍ପାନୀ ଭୂମି ଏବଂ ସମୁଦ୍ରରେ ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ୟସ୍ଥଳ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ବ୍ରହ୍ମୋସ ମିସାଇଲ୍ ସିଷ୍ଟମ୍ ବିକଶିତ କରିଥିଲା। ଏହାର ପ୍ରଥମ ପରୀକ୍ଷଣ ୨୦୦୧ ରେ ହୋଇଥିଲା। ଏହାପରେ ଏହାର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସଂସ୍କରଣ ଭାରତୀୟ ସେନା (Army), ନୌସେନା (Navy) ଏବଂ ବାୟୁସେନାରେ (Air Force) ସାମିଲ କରାଗଲା। ସାମ୍ପ୍ରତିକ ବ୍ରହ୍ମୋସର ବେଗ ପ୍ରାୟ ମ୍ୟାକ୍ ୨.୮। ଏହା ଭୂମି ଏବଂ ସମୁଦ୍ରରେ ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ୟସ୍ଥଳ ଉପରେ ସଠିକ୍ ଆକ୍ରମଣ କରିପାରେ। ହେଲେ, ଏହାର ଅଧିକ ଓଜନ ଏବଂ ବଡ଼ ଆକାର ଲଢ଼ୁଆ ବିମାନଗୁଡ଼ିକରେ ଏହାର ମୁତୟନକୁ ସୀମିତ କରିଥାଏ। ବିଶେଷ କରି ହାଲୁକା ଲଢ଼ୁଆ ବିମାନଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଏତେ ଭାରି ମିସାଇଲ୍ ନିଜ ସାଙ୍ଗରେ ନେବା ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜପୂର୍ଣ୍ଣ। ବ୍ରହ୍ମୋସ ଏନ୍ଜି ଏହି ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ବିକଶିତ କରାଯାଉଛି। ଏହାର ଡିଜାଇନ୍ ଛୋଟ ଏବଂ ହାଲୁକା ରଖିବା ସହ ଆଡଭାନ୍ସଡ୍ ପ୍ରୋପଲସନ୍ ସିଷ୍ଟମ୍, ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ ସିକ୍ୟୁରିଟି ଏବଂ ଅଧିକ ସ୍ୱଦେଶୀ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ସାମିଲ କରିବା ଉପରେ ଜୋର୍ ଦିଆଯାଉଛି। କମ୍ପାନୀର ଯୋଜନା ଭବିଷ୍ୟତରେ ଏହାକୁ ବିମାନ, ଯୁଦ୍ଧପୋତ, ସବ୍ମେରିନ୍ ଏବଂ ଭୂ-ଆଧାରିତ ସିଷ୍ଟମ୍ଗୁଡ଼ିକରୁ ବ୍ୟବହାର କରିବା।

କେତେ ହୋଇପାରେ ଓଜନ?

ବ୍ରହ୍ମୋସ-ଏନ୍ଜିର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶେଷତ୍ୱ ହେଉଛି ଏହାର କମ୍ ଓଜନ। ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୫ ରେ ରୁଷୀୟ ସମ୍ବାଦ ଏଜେନ୍ସି TASS ର ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ମିସାଇଲ୍ର ଓଜନ ପ୍ରାୟ ୧.୨୯ ଟନ୍ ରଖିବାକୁ ଯୋଜନା ଥିଲା। ଏହା ପୂର୍ବରୁ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଥିବା ଆକଳନରେ ଏହାର ଓଜନ ପ୍ରାୟ ୧.୬ ଟନ୍ ଏବଂ ଲମ୍ବ ପ୍ରାୟ ୬ ମିଟର ବୋଲି କୁହାଯାଇଥିଲା। ଅଲଗା ଅଲଗା ତଥ୍ୟ ସଙ୍କେତ ଦିଏ ଯେ ବିକାଶ ସମୟରେ ଏହାର ଡିଜାଇନ୍ରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଛି। ହେଲେ, ଆଧିକାରିକ ପୁଷ୍ଟି ହେବା ବାକି ଅଛି। ସାମ୍ପ୍ରତିକ ବ୍ରହ୍ମୋସର ଓଜନ ପ୍ରାୟ ୩ ଟନ୍ ହୋଇଥିବା କାରଣରୁ ବିମାନର ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ବୋହିବା କ୍ଷମତା ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିଥାଏ। ଏହାର ବିପରୀତରେ, ହାଲୁକା ମିସାଇଲ୍କୁ ଛୋଟ ଲଢ଼ୁଆ ବିମାନଗୁଡ଼ିକରେ ଇଣ୍ଟିଗ୍ରେଟ୍ କରିବାର ସମ୍ଭାବନା ବୃଦ୍ଧି ପାଇପାରେ। ବଡ଼ ବିମାନଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ ବୈଷୟିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପରେ ଏକରୁ ଅଧିକ ମିସାଇଲ୍ ନେବାର ବିକଳ୍ପ ମିଳିପାରେ।

କେତେ ହେବ ସ୍ପିଡ୍ ଏବଂ ରେଞ୍ଜ?

ବ୍ରହ୍ମୋସ-ଏନ୍ଜିକୁ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ମିସାଇଲ୍ ଭଳି ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀବ୍ର ବେଗରେ ଲକ୍ଷ୍ୟସ୍ଥଳରେ ପହଞ୍ଚିବାରେ ସକ୍ଷମ କରିବାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖାଯାଇଛି। ବିକାଶ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରକାଶିତ ଆକଳନରେ ଏହାର ସର୍ବାଧିକ ବେଗ ମ୍ୟାକ୍ ୩.୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁହାଯାଇଛି। ସାମ୍ପ୍ରତିକ ବ୍ରହ୍ମୋସର ପ୍ରୋପଲସନ୍ ସିଷ୍ଟମ୍ରେ ପ୍ରଥମେ କଠିନ ଇନ୍ଧନ (Solid Fuel) ଯୁକ୍ତ ବୁଷ୍ଟର୍ ମିସାଇଲ୍କୁ ସୁପରସୋନିକ୍ ବେଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚାଏ। ଏହାପରେ ବୁଷ୍ଟର୍ ଅଲଗା ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ତରଳ ଇନ୍ଧନରେ (Liquid Fuel) ଚାଲୁଥିବା ରାମ୍ଜେଟ୍ (Ramjet) ଇଞ୍ଜିନ୍ ଉଡ଼ାଣ ସମୟରେ ବେଗ ବଜାୟ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ବ୍ରହ୍ମୋସ-ଏନ୍ଜିରେ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ବେଗ ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ଉନ୍ନତ ବୈଷୟିକ ସମାଧାନ ବିକଶିତ କରାଯାଉଛି। ନୂଆ ମିସାଇଲ୍ର ମାରକ କ୍ଷମତାକୁ ନେଇ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରାୟ ୨୯୦ କିଲୋମିଟରର ଆକଳନ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଥିଲା। ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୫ ର TASS ରିପୋର୍ଟରେ ଏହାର ରେଞ୍ଜ ୩୦୦ କିଲୋମିଟରରୁ ଅଧିକ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଦର୍ଶାଯାଇଥିଲା।

କ’ଣ ରହିଛି ଭବିଷ୍ୟତର ଯୋଜନା?

ବ୍ରହ୍ମୋସ-ଏନ୍ଜିର ବିକାଶର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଏହାକୁ ଅଧିକ ଲଢ଼ୁଆ ବିମାନର ଅନୁକୂଳ କରିବା। ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନା ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ସୁଖୋଇ-30MKI ବିମାନରୁ ବ୍ରହ୍ମୋସର ଆକାଶମାର୍ଗ ସଂସ୍କରଣର ବ୍ୟବହାର କରୁଛି। ଡିସେମ୍ବର ୨୦୨୧ ରେ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଓଡ଼ିଶା ଉପକୂଳରେ ସୁଖୋଇ-30MKI ରୁ ଆକାଶମାର୍ଗ ସଂସ୍କରଣର ସଫଳ ପରୀକ୍ଷଣ ସୂଚନା ଦେଇଥିଲା। ଏହି ପରୀକ୍ଷଣ ବିମାନ ଏବଂ ମିସାଇଲ୍ର ଏକତ୍ରୀକରଣ କ୍ଷମତା ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରିଥିଲା। ହେଲେ, ସାମ୍ପ୍ରତିକ ମିସାଇଲ୍ର ଓଜନ ଏବଂ ଆକାର କାରଣରୁ ଏହାକୁ ସୀମିତ ସଂଖ୍ୟକ ବିମାନରେ ମୁତୟନ କରାଯାଇପାରିବ। ବ୍ରହ୍ମୋସ-ଏନ୍ଜି ଜରିଆରେ ସ୍ୱଦେଶୀ ହାଲୁକା ଲଢ଼ୁଆ ବିମାନ 'ତେଜସ୍' (LCA Tejas) କୁ ମଧ୍ୟ ସୁପରସୋନିକ୍ କ୍ରୁଜ୍ ମିସାଇଲ୍ରେ ସଜ୍ଜିତ କରିବାର ଯୋଜନା ରହିଛି। ଏହାଦ୍ୱାରା ତେଜସ୍ର ଲମ୍ବା ଦୂରତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଠିକ୍ ଆକ୍ରମଣ କରିବାର କ୍ଷମତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ।