ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟର ବିଚାରପତି ଜଷ୍ଟିସ୍ ବିକ୍ରମ ନାଥ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଆଜି ନାଗରିକମାନେ ନିଜର ଅଧିକାର ଏବଂ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତି ପୂର୍ବ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ସଚେତନ ଅଟନ୍ତି। ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରଶ୍ନ ପାଇଁ ଖୋଲା ରହିବା ଉଚିତ୍।

ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟର ବିଚାରପତି ଜଷ୍ଟିସ୍ ବିକ୍ରମ ନାଥ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଆମେ ଏପରି ଏକ ସମୟ ଦେଇ ଗତି କରୁଛୁ, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ କେବେ ଦେଖାଯାଇ ନଥିଲା। ଆଜି ଲୋକମାନେ ନିଜର ଅଧିକାର ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପରିଚାଳିତ କରୁଥିବା ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଅନେକ ଅଧିକ ସଚେତନ। ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦୀର୍ଘ ଦିନରୁ ଆଶା କରାଯାଉଥିଲା। ଜଷ୍ଟିସ୍ ନାଥ ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟ ଆଡଭୋକେଟ୍ ଅନ୍ ରେକର୍ଡ ଆସୋସିଏସନ୍ ପକ୍ଷରୁ ଆୟୋଜିତ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଓକିଲମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧିତ କରୁଥିଲେ।

ପ୍ରଶ୍ନ ପଚରାଯିବା ମାମଲାରେ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକ ଖୋଲା ରହିବା ଉଚିତ୍। ଏହା ସେମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିର ଏକ ଅଂଶ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ବିପଦ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଏହି ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ସଚେତନତା ସହିତ ଏକ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧର ଅନୁଭୂତି ମଧ୍ୟ ଆସିଥାଏ। ଆଶାଗୁଡ଼ିକ ବଢ଼ିଥାଏ ଏବଂ ଏହା ସଠିକ୍ ମଧ୍ୟ। ଯଦି ନାଗରିକମାନଙ୍କଠାରୁ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବାର ଆଶା କରାଯାଏ, ତେବେ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା କ୍ଷମତା ପାଇଁ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ହେବାକୁ ସେତିକି ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହିବା ଉଚିତ୍।

ଜଷ୍ଟିସ୍ ନାଥ କହିଛନ୍ତି ଯେ ନ୍ୟାୟ, ନିରପେକ୍ଷତା ଏବଂ ସ୍ୱଚ୍ଛତା କେବଳ ରାୟ, ଭାଷଣ କିମ୍ବା ନିୟମକାନୁନ୍ର ଭାଷା ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ରହିପାରିବ ନାହିଁ। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେହି ଲୋକମାନଙ୍କର ବାସ୍ତବ ଅନୁଭବରେ ଅନୁଭୂତ କରାଯିବା ଉଚିତ୍, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ସାହାରା ନିଅନ୍ତି।

ନ୍ୟାୟ ଏକ ସାମୂହିକ ପ୍ରୟାସ

ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଆଦାଲତ ବିଷୟରେ କଥା ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଏହି କଥା ଆହୁରି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ। ଆଦାଲତଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରାୟତଃ ଅଧିକାରର ସଂରକ୍ଷକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଆମେ ଏହି କଥାର ବ୍ୟବହାର ଏତେ ଅନେକ ଥର କରୁ ଯେ ବାସ୍ତବରେ ଆମଠାରୁ କ’ଣ ଆଶା କରାଯାଏ, ତାହା ଭୁଲିଯିବା ସହଜ ହୋଇଯାଏ।

ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଯେତେବେଳେ ଆପଣ ହାଜତରେ ଥାଆନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସ୍ୱାଧୀନତା କୌଣସି କାଳ୍ପନିକ ଧାରଣା ନୁହେଁ। ଯେତେବେଳେ ଆପଣଙ୍କ ସହ ଭିନ୍ନ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ, ସେତେବେଳେ ସମାନତା କୌଣସି କାଳ୍ପନିକ ଧାରଣା ନୁହେଁ। କୋର୍ଟରୁମ୍ ହେଉଛି ସେହି ସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠାରେ ଆଇନର ଏହି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରକୃତରେ କ’ଣ ଘଟିଛି, ତାହା ଆଧାରରେ ପରଖାଯାଏ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଆମର ଦାୟିତ୍ୱ ଆହୁରି ବଢ଼ିଯାଏ।

ଜଷ୍ଟିସ୍ ନାଥ କହିଛନ୍ତି ଯେ ମୋତେ ଏହା ମଧ୍ୟ କହିବାକୁ ପଡ଼ିବ ଯେ ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ କେବଳ ବିଚାରପତିମାନଙ୍କର ନୁହେଁ। ନ୍ୟାୟ ଏକ ସାମୂହିକ ପ୍ରୟାସ। ଓକିଲ, କୋର୍ଟର କର୍ମଚାରୀ ଏବଂ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଜଡ଼ିତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି ମାମଲା ଲଢ଼ୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଅନୁଭବରେ ଅବଦାନ ଦିଅନ୍ତି।

ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ଭାଗୀଦାରୀ ଦାୟିତ୍ୱ

ଜଣେ ଓକିଲଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କେବଳ ନିଜ ପକ୍ଷରେ ଆଦେଶ ହାସଲ କରିବା ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ଆଦାଲତ ଏବଂ ନିଜେ ସେହି ପ୍ରକ୍ରିୟାର ନିରପେକ୍ଷତା ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ରହିଛି। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକ ଭାଗୀଦାରୀ ଦାୟିତ୍ୱ ଏବଂ ବୁଝାମଣା ଉପରେ ଗଢ଼ିଉଠନ୍ତି।

ଏହା ସହିତ, ଏହି ମୂଲ୍ୟବୋଧଗୁଡ଼ିକୁ ବଜାୟ ରଖିବାର ଅର୍ଥ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୁରୁଣା ପଦ୍ଧତିକୁ ବଜାୟ ରଖିବା ନୁହେଁ। ଯେପରି ପ୍ରାୟତଃ କୁହାଯାଏ, ପରିବର୍ତ୍ତନ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ଶାଶ୍ୱତ ନିୟମ।