ଆମେରିକା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପ ଇରାନ ବିରୋଧରେ ଚାଲିଥିବା ଯୁଦ୍ଧରେ ନାଟୋ ସଦସ୍ୟ ଦେଶମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ସହାୟତା ମାଗିଥିଲେ। ଏଥିରେ ୟୁରୋପର ସାମରିକ ଘାଟିର ବ୍ୟବହାର ଏବଂ ଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ଅଫ୍ ହର୍ମୁଜ୍‌ରେ ନୌସେନା ମୁତୟନ ଭଳି କଥା ସାମିଲ ଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ଅନେକ ସହଯୋଗୀ ଦେଶ ଖୋଲାଖୋଲି ଭାବେ ସାଥ୍ ଦେବାକୁ ମନା କରିଦେଲେ, ସେତେବେଳେ ଟ୍ରମ୍ପ ନାଟୋକୁ 'ପେପର ଟାଇଗର' କହି ଅସନ୍ତୋଷ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ ଏବଂ ନାଟୋ ଛାଡ଼ିବା କଥା ମଧ୍ୟ କହିଥିଲେ। ଏହି ତିକ୍ତତା ଏଥିପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଦେଖାଗଲା, କାରଣ ନାଟୋ ସାଧାରଣତଃ ୟୁରୋ-ଆଟଲାଣ୍ଟିକ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଗଠିତ ଏକ ମେଣ୍ଟ, ପ୍ରତିଟି ଆଞ୍ଚଳିକ ଯୁଦ୍ଧରେ ସିଧାସଳଖ ଓହ୍ଲାଇବା ପାଇଁ ନୁହେଁ।

ଇରାନ-ଆମେରିକା ଯୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ଧମକ ବାହାନାରେ ଜାଣନ୍ତୁ ଯେ ସହଯୋଗୀ ଦେଶମାନେ ଆମେରିକୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ କଥା ଆଖିରେ କାହିଁକି ମାନିଲେ ନାହିଁ? କେଉଁ କାରଣ ଦର୍ଶାଇଲେ ଏବଂ ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ କ୍ରୋଧ କ’ଣ ନାଟୋକୁ ଶେଷ କରିଦେଇପାରେ? ଆସନ୍ତୁ, ନର୍ଥ ଆଟଲାଣ୍ଟିକ ଟ୍ରିଟି ଅର୍ଗାନାଇଜେସନ (ନାଟୋ) ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଦିବସ ଅବସରରେ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଜାଣିବା।

୭୭ ବର୍ଷର ହେଲା ନାଟୋ

ନାଟୋର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ୭୭ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଆଜିର ଦିନରେ ଅର୍ଥାତ୍ ୪ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୪୯ରେ ହୋଇଥିଲା। ଏହାକୁ ୱାଶିଂଟନ୍ ସନ୍ଧି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଏହାର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆମେରିକା, କାନାଡା, ବେଲଜିୟମ, ବ୍ରିଟେନ, ଡେନମାର୍କ, ଫ୍ରାନ୍ସ, ଇଟାଲୀ ସମେତ ପ୍ରାୟ ଡଜନେ ଦେଶ ଥିଲେ। ଏବେ ଏମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ି ୩୨ ହୋଇଯାଇଛି। ଆରମ୍ଭରେ ଏହା ଏକ ସାମରିକ ମେଣ୍ଟ ଥିଲା। ସଂଗଠନର ଅନୁଚ୍ଛେଦ-୫ କୁହେ ଯେ କୌଣସି ସଦସ୍ୟ ଦେଶ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ବୋଲି ଧରାଯିବ। ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଶାନ୍ତି ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ସଂଗଠନର ମୂଳଦୁଆ ପଡ଼ିଥିଲା। ଏହାର ମୁଖ୍ୟାଳୟ ବେଲଜିୟମରେ ଅଛି। ପ୍ରତିବର୍ଷ ୪ ଏପ୍ରିଲକୁ 'ନାଟୋ ଦିବସ' ଭାବେ ପାଳନ କରାଯାଏ।

ସହଯୋଗୀମାନେ ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ କଥା କାହିଁକି ମାନିଲେ ନାହିଁ?

ନାଟୋର ଅନେକ ଦେଶ କହିଲେ ଯେ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ସେମାନଙ୍କର ଲଢ଼େଇ ନୁହେଁ। ସେମାନଙ୍କ ମନା କରିବା ପଛରେ ଅନେକ ବ୍ୟାବହାରିକ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ କାରଣ ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶାଯାଇଛି। ବିଭିନ୍ନ ବୟାନ ଏବଂ ମିଡିଆ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ ସେଥିମଧ୍ୟରୁ କିଛି ପ୍ରମୁଖ କାରଣ ଏହିପରି:

ଏହା ଆମର ଯୁଦ୍ଧ ନୁହେଁ - ବ୍ରିଟିଶ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ:ଅନେକ ୟୁରୋପୀୟ ନେତାଙ୍କ ସ୍ପଷ୍ଟ ସନ୍ଦେଶ ରହିଛି ଯେ ସେମାନେ ଏହି ସଂଘର୍ଷରେ ସିଧାସଳଖ ପକ୍ଷଭୁକ୍ତ ହେବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି ନାହିଁ। ବ୍ରିଟେନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କିର ଷ୍ଟାର୍ମର କହିଛନ୍ତି ଯେ "ଏହା ଆମର ଯୁଦ୍ଧ ନୁହେଁ, ଏହା ଆମର ଜାତୀୟ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ନାହିଁ।" ଅର୍ଥାତ୍ ସହଯୋଗୀ ଦେଶମାନେ ମାନୁଛନ୍ତି ଯେ ଆମେରିକାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଜାତୀୟ ସ୍ୱାର୍ଥ ସମାନ ନୁହେଁ।

ଘରୋଇ ରାଜନୀତି ଏବଂ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଚାପ: ୟୁରୋପର ଅନେକ ଦେଶର ଜନସାଧାରଣ ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଫସିବା ବିରୋଧରେ ରୁହନ୍ତି। ସରକାରମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ଯୁଦ୍ଧ ସମର୍ଥନର ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିର୍ବାଚନରେ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇପାରେ। ତେଣୁ ସେମାନେ ସୀମିତ ଏବଂ ପ୍ରତିରକ୍ଷାମୂଳକ ଭୂମିକା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି।

ଆଇନଗତ ଏବଂ ନୀତିଗତ ସୀମା:ଅନେକ ଦେଶରେ ବିଦେଶୀ ସାମରିକ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନରେ ସହଯୋଗ ଦେବା ପାଇଁ ସଂସଦ, ମେଣ୍ଟ ସରକାର କିମ୍ବା ସ୍ପଷ୍ଟ ଆଇନଗତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଜରୁରୀ। ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ 'ହଁ' କହିପାରିବେ ନାହିଁ।

କେଉଁ ଦେଶ କେଉଁ କାରଣ ଦର୍ଶାଇଲା?

ଟ୍ରମ୍ପ ଯେଉଁ କଥାଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଅସନ୍ତୋଷ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ, ସେଥିମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଥିଲା ୟୁରୋପରେ ଘାଟି ଏବଂ ଆକାଶମାର୍ଗର ବ୍ୟବହାର। ଏହା ଉପରେ **ସ୍ପେନ୍** କହିଛି ଯେ ସେ ତାର ଆକାଶମାର୍ଗ ବ୍ୟବହାର ସେହି ଆମେରିକୀୟ ବିମାନଗୁଡ଼ିକୁ କରିବାକୁ ଦେବ ନାହିଁ ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ସାମିଲ ଅଛନ୍ତି।

ଫ୍ରାନ୍ସ ଏଭଳି ସାମରିକ ବିମାନଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜର ଭୂମି ଏବଂ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଇ ଯିବାକୁ ରୋକିଦେଲା ଯେଉଁମାନେ ସାମରିକ ସାମଗ୍ରୀ ନେଇ ଇଜ୍ରାଏଲ ଯାଉଥିଲେ। ସେଥିପାଇଁ ଟ୍ରମ୍ପ ଫ୍ରାନ୍ସକୁ "ଅନ-ହେଲ୍ପଫୁଲ୍" (ସହାୟକ ନୁହେଁ) ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।

ବ୍ରିଟେନ କହିଲା ଯେ ଘାଟିର ବ୍ୟବହାର ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପ୍ରତିରକ୍ଷାମୂଳକ ଏବଂ ବ୍ରିଟିଶ ସ୍ୱାର୍ଥ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ହେବା ଉଚିତ୍।

ଇଟାଲୀର ସ୍ଥିତି ସ୍ପଷ୍ଟ ନୁହେଁ। କେଉଁଠି କୁହାଯାଇଛି ଯେ କିଛି ଉଡ଼ାଣ ଏବଂ ଘାଟି ବ୍ୟବହାର ଉପରେ ରୋକ୍ ଲଗାଯାଇଛି କିନ୍ତୁ ଇଟାଲୀର ପ୍ରତିରକ୍ଷା ମନ୍ତ୍ରୀ ଏହି ଦାବିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲ୍ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।

ଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ଅଫ୍ ହର୍ମୁଜ୍ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସହଯୋଗୀମାନେ କାହିଁକି କହିଲେ-NO?

ହର୍ମୁଜ୍ ଜଳଡମରୁମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱର ତୈଳ-ଗ୍ୟାସ୍ ଯୋଗାଣର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ରାସ୍ତା। ଆମେରିକା ଏହାକୁ ଖୋଲିବା ପାଇଁ ଏକ ନୌସେନା ମେଣ୍ଟର ପ୍ରସ୍ତାବ ରଖିଥିଲା କିନ୍ତୁ ଫ୍ରାନ୍ସ, ବ୍ରିଟେନ, ଗ୍ରୀସ୍, ଇଟାଲୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେଶମାନେ ଏହି ଦାବିକୁ ସିଧାସଳଖ ମନା କରିଦେଲେ। ଏହା ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବଡ଼ ବିପଦ ଥିଲା, କାରଣ ସେଠାରେ ସାମରିକ ସଂଘର୍ଷ ବଢ଼ିଲେ ୟୁରୋପ ମଧ୍ୟ ସିଧାସଳଖ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଟାଣି ହୋଇଯାଇଥାନ୍ତା। ଜର୍ମାନୀ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ମନ୍ତ୍ରୀ ବୋରିସ୍ ପିଷ୍ଟୋରିୟସ୍ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ନୁହେଁ। ସେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଟ୍ରମ୍ପ କ’ଣ ଆଶା କରୁଛନ୍ତି ଯେ ୟୁରୋପର କିଛି ଯୁଦ୍ଧଜହାଜ ସେଠାରେ ସେହି କାମ କରିଦେବେ ଯାହା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆମେରିକୀୟ ନୌସେନା କରିପାରୁ ନାହିଁ?

ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ କ୍ରୋଧ ନାଟୋକୁ ଶେଷ କରିପାରେ କି?

ନାଟୋ ଏକ ସଂସ୍ଥା, ଯାହା ୭୭ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହାକୁ କେବଳ କ୍ରୋଧ ଯୋଗୁଁ ଶେଷ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ହଁ, ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ଧମକ ନାଟୋକୁ ଦୁର୍ବଳ ନିଶ୍ଚୟ କରିପାରେ। ଯଦି ଆମେରିକା ନାଟୋ ପ୍ରତି କମ୍ ପ୍ରତିବଦ୍ଧ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ସହଯୋଗୀଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ କମିଯାଇପାରେ। ଟ୍ରମ୍ପ ନାଟୋ ସଦସ୍ୟତା ଛାଡ଼ିବା ଭଳି ପଦକ୍ଷେପ ନେଇପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହା ଏତେ ସହଜ ହେବ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ଏହି କଠୋର ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଅନେକ ସମୟରେ ଚାପ ପକାଇ ସର୍ତ୍ତ ମନାଇବାର ଏକ ରଣନୀତି ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ।

କ’ଣ ହେବ ଏହି ତିକ୍ତତାର ପରିଣାମ?

ଆଗାମୀ ସମୟରେ ୟୁରୋପୀୟ ଦେଶମାନେ ଚାହିଁବେ ଯେ ସେମାନଙ୍କ ଭୂମିକା ନିଜ ଅଞ୍ଚଳର ସୁରକ୍ଷା ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ରହୁ। ଅନ୍ୟପଟେ ଆମେରିକା ଚାହେଁ ଯେ ସହଯୋଗୀମାନେ ଗ୍ଲୋବାଲ ଅପରେସନରେ ମଧ୍ୟ ସାଥ୍ ଦିଅନ୍ତୁ। ଏହି ସଂଘର୍ଷ ବଢ଼ିପାରେ। ଯଦି ସାର୍ବଜନୀନ ଭାବେ ପରସ୍ପରକୁ କଟାକ୍ଷ କରିବା ଜାରି ରହେ, ତେବେ ମେଣ୍ଟର ଏକତା ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିପାରେ, ଯାହାର ଲାଭ ବିରୋଧୀ ଶକ୍ତିମାନେ ପାଇବେ।