ଢେଙ୍କାନାଳ: ଦିନେ ଯେଉଁଠି ବାଉଁଶ ଓ ଗଛଲତାରେ ସଜାଯାଉଥିଲା ପୂଜା ମଣ୍ଡପ, ରାତିରେ ଆଲୋକ ପାଇଁ ଜଳୁଥିଲା ପେଟ୍ରୋମାକ୍ସ। ଆଜି ସେହି ପରମ୍ପରା ଆଧୁନିକ ଆଲୋକସଜ୍ଜା, ଆକର୍ଷଣୀୟ ତୋରଣ ଓ ଭବ୍ୟ ମଣ୍ଡପରେ ପାଇଛି ନୂଆ ରୂପ। ସମୟ ବଦଳିଛି, ଆୟୋଜନ ବଦଳିଛି, କିନ୍ତୁ ବଦଳିନାହିଁ ଭକ୍ତି ଓ ଏକତାର ଭାବନା। ଏହା ହେଉଛି ଢେଙ୍କାନାଳର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗଜଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୂଜାର କାହାଣୀ।

ପ୍ରାୟ ଏକ ଶତାବ୍ଦୀର ପରମ୍ପରା ସହ ଜଡ଼ିତ ଏହି ଉତ୍ସବ ଆଜି ଢେଙ୍କାନାଳର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ପାଲଟିଛି। ମା' ଗଜଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଧନ, ସମୃଦ୍ଧି, ସୌଭାଗ୍ୟ ଓ ଶୁଭର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ପୂଜା କରାଯାଏ। ମା'ଙ୍କ ଆଗମନକୁ ନେଇ ସହରରେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା ଓ ଉତ୍ସବର ଅପୂର୍ବ ସମନ୍ୱୟ

୧୯୨୩ରୁ ପରମ୍ପରା, ୧୯୪୩ରେ ନୂଆ ଅଧ୍ୟାୟ

ସ୍ଥାନୀୟ ପରମ୍ପରା ଓ ପ୍ରଚଳିତ ଐତିହାସିକ ବିବରଣୀ ଅନୁସାରେ, ୧୯୨୩ ମସିହାରେ ଏହି ପୂଜା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା କୁହାଯାଏ। ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ବର୍ତ୍ତମାନର ଗଣେଶ ବଜାର ନିକଟ କୁଞ୍ଜ ସାହୁ ଛକରେ ଏହା ଆୟୋଜିତ ହେଉଥିଲା। ବ୍ରଜକିଶୋର ପଟ୍ଟନାୟକ, ନଟବର ଦେବତା ଓ ଗତିକୃଷ୍ଣ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ନାମ ଏହି ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଆୟୋଜନ ସହ ଜଡ଼ିତ ବୋଲି ସ୍ଥାନୀୟ ତଥ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି।

ତେବେ ଏହି ଧାରା ମଧ୍ୟରେ କିଛି ବର୍ଷ ପାଇଁ ପୂଜା ବନ୍ଦ ରହିଥିଲା। ପରେ ୧୯୪୩ ମସିହାରେ ନଟବର ଦେବତା, ସନାତନ ସାହୁ ଓ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନୀୟ ବାସିନ୍ଦାଙ୍କ ଉଦ୍ୟମରେ ମୀନା ବଜାର ଅଞ୍ଚଳରେ ପୂଜା ପୁଣି ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା କୁହାଯାଏ। ଏହି ପୁନରାରମ୍ଭ ପରେ ପୂଜାର ପରିସର ବିସ୍ତାର ହେବାକୁ ଲାଗିଲା।

୧୧ ଦିନ ଧରି ଉତ୍ସବର ମାହୋଲ

ଢେଙ୍କାନାଳ ଗଜଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୂଜାର ଅନ୍ୟତମ ଆକର୍ଷଣ ହେଉଛି ଏହାର ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ସବ। ସାଧାରଣତଃ କୁମାର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ସମୟରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ପ୍ରାୟ ୧୧ ଦିନ ଧରି ଚାଲିଥାଏ ପୂଜା। ସହରର ବିଭିନ୍ନ ବଜାର ଓ ଛକରେ ସଜାଯାଏ ମଣ୍ଡପ। ରଙ୍ଗିନ ଆଲୋକରେ ଝଲସିଉଠେ ରାସ୍ତାଘାଟ। ମା'ଙ୍କ ଦର୍ଶନ ସହ ମେଳା ବୁଲିବା ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ଦୂରଦୂରାନ୍ତରୁ ଆସନ୍ତି ଲୋକେ।

ଭକ୍ତି ସହ ବଢ଼େ ବ୍ୟବସାୟ

ଏହି ଉତ୍ସବ କେବଳ ଧାର୍ମିକ ଆସ୍ଥାରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ମେଳା ଓ ଭିଡ଼ ଯୋଗୁଁ ସ୍ଥାନୀୟ ବଜାରରେ ବ୍ୟବସାୟ ବଢ଼ିଥାଏ। ଛୋଟ ବ୍ୟବସାୟୀ, ହସ୍ତଶିଳ୍ପୀ, ସାଜସଜ୍ଜା କାରିଗର ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ଉଦ୍ୟୋଗୀଙ୍କୁ ମିଳେ ରୋଜଗାରର ସୁଯୋଗ। ଏହା ସହରର ଅର୍ଥନୈତିକ ଗତିବିଧିକୁ ମଧ୍ୟ ସକ୍ରିୟ କରେ।

ଢେଙ୍କାନାଳର ଗର୍ବ, ଏକତାର ପରିଚୟ

ଗଜଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୂଜାର ପ୍ରକୃତ ଶକ୍ତି ହେଉଛି ସାମୂହିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣ। ପୂଜା କମିଟିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବ୍ୟବସାୟୀ, କାରିଗର ଓ ସାଧାରଣ ବାସିନ୍ଦା, ସମସ୍ତେ ମିଶି ଏହି ଉତ୍ସବକୁ ସଫଳ କରନ୍ତି। ଏହା କେବଳ ଦେବୀଙ୍କ ଆରାଧନା ନୁହେଁ, ବରଂ ପରସ୍ପର ସହଯୋଗ, ଭାଇଚାରା ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟକୁ ଆଗକୁ ନେବାର ଏକ ମାଧ୍ୟମ।

ପ୍ରାୟ ଏକ ଶତାବ୍ଦୀର ଯାତ୍ରାରେ ଢେଙ୍କାନାଳର ଗଜଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୂଜା ଏକ ଛୋଟ ଧାର୍ମିକ ଆୟୋଜନରୁ ଏକ ବଡ଼ ଜନଉତ୍ସବରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି। ଆଲୋକର ଚମକ ଓ ଉତ୍ସବର ଆଡ଼ମ୍ବର ମଧ୍ୟରେ ଆଜି ବି ଏହାର ମୂଳ ଆଧାର ହେଉଛି ଭକ୍ତି, ପରମ୍ପରା ଓ ମଣିଷକୁ ମଣିଷ ସହ ଯୋଡ଼ି ରଖିବାର ଭାବନା।

ଅଧିକ ପଢନ୍ତୁ: ସୁନା ମୁକୁଟ, ରୁପା ମେଢ଼ରେ ଝଲସୁଛନ୍ତି ମା’ ଗଜଲକ୍ଷ୍ମୀ; କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ାରେ ଜମୁଛି ଭକ୍ତଙ୍କ ଭିଡ଼, ୬୮ଟି ମଣ୍ଡପରେ ଚାଲିଛି ପୂଜା