ମାତୃତ୍ୱ ଛୁଟି ହେଉଛି ମହିଳାଙ୍କର ମୌଳିକ ଅଧିକାର, ସେବା ବଣ୍ଡର ନିୟମ ମାତୃତ୍ୱ ଅଧିକାରକୁ ଅଟକାଇ ପାରିବ ନାହିଁ।  ନାଗପୁରରେ ବସିଥିବା ବମ୍ବେ ହାଇକୋର୍ଟର ଏକ ବେଞ୍ଚ ମାତୃତ୍ୱ ଛୁଟି ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ରାୟ ଶୁଣାଇଛନ୍ତି। କୋର୍ଟ କହିଛନ୍ତି, ମାତୃତ୍ୱ ଛୁଟି (Maternity Leave) ଏକ ମହିଳାଙ୍କର ମୌଳିକ ଅଧିକାର ଓ ଏହାକୁ ସେବାରେ ବିରତି ବୋଲି ଗଣାଯିବ ନାହିଁ। ଏହି ରାୟ ଦେଇ କୋର୍ଟ ଏକ ଡେଣ୍ଟାଲ୍ ପ୍ରୋଫେସନାଲଙ୍କ ଉପରେ ଲାଗିଥିବା ୨୩.୫୮ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କାର ଜରିମାନାକୁ ରଦ୍ଦ କରିଦେଇଛି।

ବିଚାରପତି ଅନିଲ କିଲୋର ଓ ବିଚାରପତି ରାଜ ୱାକୋଡେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ଖଣ୍ଡପୀଠ କୋୟମ୍ବତୁରର ଏକ ୨୮ ବର୍ଷୀୟା ଡେଣ୍ଟିଷ୍ଟଙ୍କ ଦାଖଲ କରାଯାଇଥିବା ରିଟ୍ ପିଟିସନକୁ ମଞ୍ଜୁର କରିଥିଲେ। ମେଡିକାଲ୍ ଏଡ୍ୟୁକେସନ ଏବଂ ରିସର୍ଚ୍ଚ ଡାଇରେକ୍ଟୋରେଟ୍ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଲାଗାଇଥିବା ବଣ୍ଡ ସମୟ ପୂରଣ ନ କରିବା ଅଭିଯୋଗରେ ୨୩.୫୮ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କାର ଜରିମାନାକୁ କୋର୍ଟ ରଦ୍ଦ କରିଦେଇଛନ୍ତି। କୋର୍ଟ କହିଛନ୍ତି ଯେ ସେବା ବଣ୍ଡର ନିୟମ ମାତୃତ୍ୱ ଅଧିକାରକୁ ଅଟକାଇ ପାରିବ ନାହିଁ। ସଂବିଧାନର ଧାରା ୨୧ ଅନୁଯାୟୀ ମହିଳାଙ୍କର ମାତୃତ୍ୱ ଅଧିକାର ଏକ ମୌଳିକ ଅଧିକାର ଓ ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ପାଇଁ କୌଣସି ମହିଳାଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡିତ କରାଯିବ ନାହିଁ।

ବିଚାରପତିମାନେ କହିଥିଲେ, “କୌଣସି ବଣ୍ଡ କିମ୍ବା ଚୁକ୍ତିନାମା ମାତୃତ୍ୱ ଛୁଟି ଅଧିକାରକୁ ଅଟକାଇ ପାରିବ ନାହିଁ। ମାତୃତ୍ୱ ଛୁଟି ସଂବିଧାନର ଧାରା ୨୧ ଅନୁଯାୟୀ ମୌଳିକ ଅଧିକାରର ଏକ ଅଂଶ। ଯେକୌଣସି ଚୁକ୍ତି କିମ୍ବା ବଣ୍ଡ ଯଦି ମହିଳାଙ୍କୁ ଏହି ଛୁଟି ପାଇଁ ଦଣ୍ଡିତ କରେ, ତେବେ ସେହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ମାଟର୍ନିଟି ବେନିଫିଟ୍ ଆକ୍ଟ, ୧୯୬୧ର ଧାରା ୨୭ ସହ ସମନ୍ୱୟଶୀଳ ନୁହେଁ।”

କୋର୍ଟ ଏହା ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛି ଯେ ଯଦି ଜରିମାନାର ରାଶି ପୂର୍ବରୁ ଜମା ହୋଇଥାଏ, ତେବେ ତାହାକୁ ଚାରି ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଫେରତ ଦିଆଯିବ। ଏଥିସହିତ ମାତୃତ୍ୱ ଛୁଟି ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଦେୟ ଦରମା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ କୋର୍ଟ ଆଦେଶ ଦେଇଛି।

ମାମଲା ଅନୁଯାୟୀ, ଅଭିଯୋଗକାରୀ ୨୦୧୮ ମସିହାରେ ତାମିଳନାଡୁ ଡାକ୍ତର ଏମ୍‌.ଜି.ଆର୍ ମେଡିକାଲ୍ ୟୁନିଭର୍ସିଟିରୁ ବ୍ୟାଚେଲର୍ ଅଫ୍ ଡେଣ୍ଟାଲ୍ ସର୍ଜେରି (BDS) ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ। ପରେ ସେ କାଞ୍ଚିପୁରମ୍‌ର ଚେଟ୍ଟିନାଡ୍ ଡେଣ୍ଟାଲ୍ କଲେଜ୍ ଓ ରିସର୍ଚ୍ଚ ଇନ୍ଷ୍ଟିଟ୍ୟୁଟ୍‌ରେ ୨୦୧୮ ଅକ୍ଟୋବରରୁ ୨୦୧୯ ଅକ୍ଟୋବର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ବର୍ଷର ଇଣ୍ଟର୍ନଶିପ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ। ପରେ ସେ NEET-MDS ପରୀକ୍ଷା ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ୨୦୨୩ ମସିହାରେ କନଜରଭେଟିଭ୍ ଡେଣ୍ଟିଷ୍ଟ୍ରି ଏବଂ ଏଣ୍ଡୋଡଣ୍ଟିକ୍ସରେ MDS ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ।

ତାଙ୍କୁ ପରେ ନାଗପୁରର ସରକାରୀ ଡେଣ୍ଟାଲ୍ କଲେଜ୍ ଓ ହସ୍ପିଟାଲରେ କନଜରଭେଟିଭ୍ ଡେଣ୍ଟିଷ୍ଟ୍ରିର ଆସିଷ୍ଟାଣ୍ଟ ପ୍ରୋଫେସର୍ ଭାବେ ୩୬୫ ଦିନର ବଣ୍ଡ ଅଧୀନରେ ୧୧ ଡିସେମ୍ବର ୨୦୨୩ ଠାରୁ ୧୦ ଡିସେମ୍ବର ୨୦୨୪ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ସେ ୧ ମେ ୨୦୨୪ ଠାରୁ ୩୦ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୪ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାତୃତ୍ୱ ଛୁଟି ନେଇଥିଲେ।

ଛୁଟି ଶେଷ ହେବା ପରେ ସେ ପୁଣି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯୋଗଦେବା ଓ ଅବଶିଷ୍ଟ ବଣ୍ଡ ସମୟ ପୂରଣ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ବୋଲି କଲେଜ୍ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷଙ୍କୁ ଜଣାଇଥିଲେ। ସେହି ସହିତ ମାତୃତ୍ୱ ଛୁଟି ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଦରମା ଦିଆଯାଇନଥିବା ବିଷୟ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ମେଡିକାଲ୍ ଏଡ୍ୟୁକେସନ ଓ ରିସର୍ଚ୍ଚ ଡାଇରେକ୍ଟୋରେଟ୍ କହିଥିଲା ଯେ ପାଞ୍ଚ ମାସର ମାତୃତ୍ୱ ଛୁଟିକୁ ବଣ୍ଡ ସେବା ସମୟରେ ଗଣନା କରାଯିବ ନାହିଁ। ତେଣୁ ବଣ୍ଡ ପୂରଣ ସନଦ ପାଇବା ପାଇଁ ସେହି ଛୁଟି ସମୟ ସମାନ ଅତିରିକ୍ତ ସମୟ କାମ କରିବାକୁ ପଡିବ ବୋଲି କହାଯାଇଥିଲା। ଏହା ସହିତ ଯଦି ସେ ବଢ଼ିତ ସମୟର କାର୍ଯ୍ୟ ପୂରଣ କରିନଥାନ୍ତି, ତେବେ ଆର୍ଥିକ ଜରିମାନା ଲାଗିବ ବୋଲି ସତର୍କ କରାଯାଇଥିଲା। ୨୧ ଡିସେମ୍ବର ୨୦୨୪ର ଏକ ଗଣନା ପତ୍ରରେ ୨୩.୫୮ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କାର ଜରିମାନା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ହୋଇଥିଲା ଓ ୬ ଜାନୁଆରୀ ୨୦୨୫ରେ ସେହି ରାଶି ଜମା କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଜାରି ହୋଇଥିଲା।ଏହାକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରି ଅଭିଯୋଗକାରୀ ହାଇକୋର୍ଟର ଶରଣାପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ ଓ କହିଥିଲେ ଯେ ମାତୃତ୍ୱ ଛୁଟି ସମ୍ମାନ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ପ୍ରଜନନ ଅଧିକାର ସହ ସମ୍ପର୍କିତ ଏକ ମୌଳିକ ଅଧିକାର।

ଶୁଣାଣି ସମୟରେ ବେଞ୍ଚ ମାତୃତ୍ୱ ଛୁଟିର ଗୁରୁତ୍ୱ ଉପରେ ଜୋର ଦେଇ କହିଥିଲେ ଯେ ଏହା ମା’ ଓ ଶିଶୁ ଉଭୟଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। ମାତୃତ୍ୱ ଛୁଟି ମହିଳାଙ୍କୁ ଶିଶୁକୁ ଜନ୍ମ ଦେବା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସୁଧାର କରିବା ଓ ନବଜାତ ଶିଶୁର ଦେଖାଶୁଣା କରିବା ପାଇଁ ସୁବିଧା ଦେଇଥାଏ।

ଶେଷରେ କୋର୍ଟ ୬ ଜାନୁଆରୀ ୨୦୨୫ର ଜରିମାନା ଆଦେଶକୁ ରଦ୍ଦ କରିଦେଲା। ଏହା ସହିତ ଯଦି କୌଣସି ରାଶି ପୂର୍ବରୁ ଦିଆଯାଇଥାଏ, ତାହାକୁ ଚାରି ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଫେରାଇବାକୁ ଓ ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁଯାୟୀ ଅଭିଯୋଗକାରୀଙ୍କୁ ଅବଶିଷ୍ଟ ବଣ୍ଡ ସମୟ ପୂରଣ କରିବା ସୁଯୋଗ ଦେବା କିମ୍ବା ବଣ୍ଡ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବାର ସନଦ ଜାରି କରିବାକୁ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛି। ଏହି ରାୟକୁ ମହିଳାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟସ୍ଥଳ ଅଧିକାର ଓ ମାତୃତ୍ୱ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି।

ଅଧିକ ପଢନ୍ତୁ: ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେବ ‘ପ୍ରଥମେ ଆସ, ପ୍ରଥମେ ଯାଅ’ ବ୍ୟବସ୍ଥା