ସୁରର ସାମ୍ରାଜ୍ଞୀ କୁହାଯାଉଥିବା ଆଶା ଭୋସଲେଙ୍କ ଶେଷକୃତ୍ୟ ଆଜି ଶିବାଜୀ ପାର୍କରେ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସମ୍ମାନର ସହ ସମ୍ପନ୍ନ କରାଯିବ। ମୁମ୍ବାଇର ବ୍ରିଚ୍ କାଣ୍ଡି ହସ୍ପିଟାଲରେ ରବିବାର ତାଙ୍କର ନିଧନ ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ 'ଭୋସଲେ' ପଦବୀକୁ ନେଇ ଚର୍ଚ୍ଚା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି। ଜାଣନ୍ତୁ ଏହି ସରନେମ୍ କେଉଁଠୁ ଆସିଲା, ଏହା କେତେ ପୁରୁଣା ଏବଂ ଛତ୍ରପତି ଶିବାଜୀ ମହାରାଜଙ୍କ ସହ ଏହାର ସମ୍ପର୍କ କଣ।

ଖ୍ୟାତନାମା ପ୍ଲେବ୍ୟାକ୍ ସିଙ୍ଗର ଆଶା ଭୋସଲେଙ୍କର ରବିବାର ୯୩ ବର୍ଷ ବୟସରେ ପରଲୋକ ଘଟିଛି। ଛାତିରେ ସଂକ୍ରମଣ ଯୋଗୁଁ ସେ ହସ୍ପିଟାଲରେ ଭର୍ତ୍ତି ହୋଇଥିଲେ। ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ 'ଆଶା ତାଇ' ବୋଲି ଡାକୁଥିଲେ। ସେ ଭାରତ ରତ୍ନ ଲତା ମଙ୍ଗେଶକରଙ୍କ ସାନ ଭଉଣୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ନିଧନ ପରେ 'ଭୋସଲେ' ଉପନାମର ଗୌରବଶାଳୀ ଇତିହାସ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଗ୍ରହ ବଢ଼ିଛି।

ନାମର ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ନେଇ ବିଭିନ୍ନ ମତ

'ଭୋସଲେ' ଉପନାମର ଇତିହାସ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାଚୀନ। କୁହାଯାଏ ଯେ ଏହି ଶବ୍ଦ 'ଭୋସ' ନାମକ ଏକ ସ୍ଥାନରୁ ଆସିଥାଇପାରେ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ପରିବାରଗୁଡ଼ିକ ନିଜର ମୂଳ ସ୍ଥାନ ଅନୁସାରେ ଉପନାମ ରଖୁଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ଏକ ମତ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହା ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦ 'ଭୋସଲା'ରୁ ଆସିଛି। ଏହି ବଂଶ ନିଜକୁ ରାଜସ୍ଥାନର ସିସୋଦିଆ ରାଜପୁତ ବଂଶ ସହ ଜଡ଼ିତ କରନ୍ତି। ଐତିହାସିକ ମାନ୍ୟତା ଅନୁସାରେ, ଭୋସଲେ ବଂଶର ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ମେୱାଡ଼ର ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ରାଜପୁତ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇଥିଲେ।

ଭୋସଲେ ବଂଶର ଗୌରବଶାଳୀ ଇତିହାସ

ଏହି ବଂଶର ଇତିହାସ ପ୍ରାୟ ୧୪ଶ-୧୫ଶ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ମାଲୋଜୀ ରାଜେ ଭୋସଲେ ଏହି ବଂଶର ପ୍ରଥମ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଥିଲେ, ଯିଏ ଅହମ୍ମଦନଗରର ନିଜାମ ଶାହୀ ଦରବାରରେ ନିଜର ସ୍ଥାନ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।

ଛତ୍ରପତି ଶିବାଜୀ ମହାରାଜଙ୍କ ଯୁଗ

'ଭୋସଲେ' ଉପନାମକୁ ବିଶ୍ୱ ସ୍ତରରେ ପରିଚୟ ଦେଇଥିଲେ ଛତ୍ରପତି ଶିବାଜୀ ମହାରାଜ। ୧୭ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ସେ ମରାଠା ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଭିତ୍ତିପ୍ରସ୍ତର ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ସେ ଶାହାଜୀ ଭୋସଲେ ଏବଂ ଜିଜାବାଈଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ। ଶିବାଜୀ ମହାରାଜ ବିଭିନ୍ନ ମରାଠା ସରଦାରଙ୍କୁ ଏକଜୁଟ କରି ମୁଗଲ ଏବଂ ବିଜାପୁର ଶାସନ ବିରୋଧରେ ସ୍ୱରାଜ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।

ଭୋସଲେ ଉପନାମର ପ୍ରମୁଖ ଶାଖା:

୧. ସାତାରା ଶାଖା: ଶିବାଜୀ ମହାରାଜଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ବଂଶଧରମାନେ ଏଠାରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ।

୨. କୋହ୍ଲାପୁର ଶାଖା: ଶିବାଜୀଙ୍କ ପରିବାର ସହ ଜଡ଼ିତ ଏହା ଦ୍ୱିତୀୟ ମୁଖ୍ୟ ଶାଖା।

୩. ନାଗପୁର ଶାଖା: ଏଠାରେ ଭୋସଲେ ଶାସକମାନେ ମଧ୍ୟ ଭାରତରେ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ବିସ୍ତାର କରିଥିଲେ।

୪. ତଞ୍ଜାଭୁର ଶାଖା: ଶିବାଜୀଙ୍କ ସାବତ ଭାଇ ବେଙ୍କୋଜୀ ଭୋସଲେ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ଏହାର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।

ଏହି ଉପନାମ କେତେ ପୁରୁଣା?

ଐତିହାସିକ ଦଲିଲ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ପଦବୀ ଅତି କମରେ ୭୦୦ ରୁ ୮୦୦ ବର୍ଷ ପୁରୁଣା। ରାଜପୁତମାନେ ମେୱାଡ଼ରୁ ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ୟକୁ ଆସିବା ଘଟଣାକୁ ଇତିହାସକାରମାନେ ୧୩ଶ-୧୪ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ବୋଲି କହନ୍ତି।

ଆଶା ତାଇଙ୍କ ନାମରେ କିପରି ଲାଗିଲା 'ଭୋସଲେ'?

ଆଶା ଭୋସଲେ ୮ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୩ରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ସାଙ୍ଗଲିରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଗାୟକ ଦୀନାନାଥ ମଙ୍ଗେଶକରଙ୍କ ଝିଅ ଥିଲେ। ସେ ଗଣପତରାଓ ଭୋସଲେଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ, ଯାହା ପରେ ସେ 'ଭୋସଲେ' ପଦବୀ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ନିଜ କଣ୍ଠସ୍ୱ ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ଏହି ସମ୍ମାନଜନକ ପଦବୀକୁ ସଙ୍ଗୀତ ଦୁନିଆରେ ଅମର କରିଦେଇଛନ୍ତି।

ନିଷ୍କର୍ଷ: ଭୋସଲେ ଉପନାମ ରାଜସ୍ଥାନର ମରୁଭୂମିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଦୁର୍ଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଛି। ଏହା ସଂଘର୍ଷ, ସ୍ୱାଭିମାନ ଏବଂ ତ୍ୟାଗର କାହାଣୀ କୁହେ। ଶିବାଜୀ ମହାରାଜଙ୍କ ବୀରତ୍ୱ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଆଶା ଭୋସଲେଙ୍କ ମଧୁର ସ୍ୱର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏହି ନାମ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଂଶ।