ଏନସିଆରବି (NCRB) ୨୦୨୪ର ରିପୋର୍ଟ ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ ଭାରତର ବଡ଼ ବଡ଼ ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ସଡ଼କ ଦୁର୍ଘଟଣା, ଅଗ୍ନିକାଣ୍ଡ, ରେଳ ଦୁର୍ଘଟଣା ଏବଂ ଆତ୍ମହତ୍ୟା ଭଳି ଘଟଣା ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବଢ଼ିଚାଲିଛି, ଯାହାକି ଏକ ବଡ଼ ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ ପାଲଟିଛି। ଦେଶର ୫୩ଟି ବଡ଼ ସହରରେ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷରେ ୬୯ ହଜାରରୁ ଅଧିକ ଆକସ୍ମିକ ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ଏକ ବଡ଼ ଅର୍ବାନ କ୍ରାଇସିସ୍ ଅଟେ। ଚାଲନ୍ତୁ ଏହାକୁ ବୁଝିବା।

ଜୁନ୍ ୨୨ ତାରିଖରେ ଲକ୍ଷ୍ନୌର ଏକ କୋଚିଂ ସେଣ୍ଟର ଥିବା କୋଠାରେ ଭୟାବହ ଅଗ୍ନିକାଣ୍ଡ ଯୋଗୁଁ ୧୫ ଜଣ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଭାରତର ସହରଗୁଡ଼ିକର ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ଗମ୍ଭୀର ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ଏହି ଦୁର୍ଘଟଣା ଦେଖାଇଦେଇଛି ଯେ ବିଲ୍ଡିଂ ନିୟମର ଉଲ୍ଲଂଘନ ଏବଂ ଦୁର୍ଘଟଣା ଘଟିବା ପରେ ଚେତୁଥିବା ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆଜି ବି ଏକ ବଡ଼ ସମସ୍ୟା ହୋଇ ରହିଛି। ଅନ୍ୟପଟେ ସରକାର ସହରଗୁଡ଼ିକର ଦ୍ରୁତ ବିକାଶ ଏବଂ ସହରୀକରଣକୁ ଦେଶର ପ୍ରଗତିର ରାସ୍ତା ବୋଲି କହୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତ ସ୍ଥିତି କିଛି ଅଲଗା କାହାଣୀ ବୟାନ କରୁଛି। ଜାତୀୟ ଅପରାଧ ରେକର୍ଡ ବ୍ୟୁରୋ (NCRB) ର ୨୦୨୪ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଦେଶର ୫୩ଟି ବଡ଼ ସହରରେ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ୬୯,୩୭୮ ଜଣ ଲୋକଙ୍କର ଆକସ୍ମିକ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଛି। ଏଥିମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଜୀବନ ସଡ଼କ ଦୁର୍ଘଟଣା, ଅଗ୍ନିକାଣ୍ଡ, ରେଳ ଦୁର୍ଘଟଣା ଏବଂ ଆତ୍ମହତ୍ୟା ମାମଲାରେ ଯାଇଛି। ଆସନ୍ତୁ ସରଳ ଭାଷାରେ ବୁଝିବା ଯେ ପ୍ରକୃତରେ ଭାରତର ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ଏହି ସଙ୍କଟ କାହିଁକି ବଢ଼ୁଛି ଏବଂ ରିପୋର୍ଟ ଏହା ପଛରେ କେଉଁ କେଉଁ କାରଣ ଦର୍ଶାଉଛି।

ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ବର୍ଷକରେ ୬୯ ହଜାରରୁ ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ

ଏନସିଆରବିର “ଏକ୍ସିଡେଣ୍ଟାଲ ଡେଥ୍ସ ଆଣ୍ଡ ସୁଇସାଇଡ୍ସ ଇନ୍ ଇଣ୍ଡିଆ ୨୦୨୪” ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଦେଶର ୫୩ଟି ଏଭଳି ସହର, ଯାହାର ଜନସଂଖ୍ୟା ୧୦ ଲକ୍ଷ କିମ୍ବା ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ, ସେଠାରେ ବର୍ଷ ୨୦୨୪ ରେ ୬୯,୩୭୮ ଜଣ ଲୋକଙ୍କର ଆକସ୍ମିକ ମୃତ୍ୟୁ ରେକର୍ଡ କରାଯାଇଛି। ରିପୋର୍ଟ ମୁତାବକ, ଏହି ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରତି ଏକ ଲକ୍ଷ ଜନସଂଖ୍ୟାରେ ଆକସ୍ମିକ ମୃତ୍ୟୁ ହାର ୪୩.୨ ରହିଛି, ଯେତେବେଳେ କି ସମଗ୍ର ଦେଶର ହାର ହେଉଛି ପ୍ରତି ଲକ୍ଷରେ ୩୩.୩। ଅର୍ଥାତ୍ ବଡ଼ ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ଦୁର୍ଘଟଣା ଯୋଗୁଁ ମୃତ୍ୟୁର ଆଶଙ୍କା ଜାତୀୟ ହାରଠାରୁ ଯଥେଷ୍ଟ ଅଧିକ। ରିପୋର୍ଟରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ହେଉଥିବା ସହରୀ ବିକାଶ ସୁରକ୍ଷା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ।

ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କାରଣ ସାଜିଛି ସଡ଼କ ଦୁର୍ଘଟଣା

ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ୫୩ଟି ବଡ଼ ସହରରେ ୭୩,୪୨୬ଟି ସଡ଼କ ଦୁର୍ଘଟଣା ରେକର୍ଡ କରାଯାଇଛି। ଏଥିରେ ୬୩,୫୧۹ ଜଣ ଆହତ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ୧୭,୭୯୭ ଜଣ ଲୋକଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଛି। ମୋଟ ସଡ଼କ ଦୁର୍ଘଟଣା ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରାୟ ୪୦.୩ ପ୍ରତିଶତ ଘଟଣା ସହରାଞ୍ଚଳରେ ଘଟିଛି ଏବଂ ସେଥିରୁ ପ୍ରାୟ ଏକ ତୃତୀୟାଂଶ ଦୁର୍ଘଟଣା ଜନବସତି ବା ଆବାସିକ ଅଞ୍ଚଳ ଆଖପାଖରେ ହୋଇଛି। ଦିଲ୍ଲୀରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ସଡ଼କ ଦୁର୍ଘଟଣାଜନିତ ମୃତ୍ୟୁ ମାମଲା ଆସିଥିବା ବେଳେ ଏହା ପଛକୁ ଜୟପୁର ଏବଂ ବେଙ୍ଗାଲୁରୁ ରହିଛନ୍ତି। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ୫୨.୮ ପ୍ରତିଶତ ଦୁର୍ଘଟଣାର କାରଣ ଦ୍ରୁତ ଗତି (ଓଭର ସ୍ପିଡିଂ) ଥିଲା, ୩୦.୧ ପ୍ରତିଶତ ମାମଲା ବେପରୁଆ ଗାଡ଼ି ଚାଳନା ଯୋଗୁଁ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ମାତ୍ର ୨.୬ ପ୍ରତିଶତ ଦୁର୍ଘଟଣା ମଦ୍ୟପାନ କରି ଗାଡ଼ି ଚଲାଇବା ସହ ଜଡ଼ିତ ଥିବା ଜଣାପଡ଼ିଛି।

ଅଗ୍ନିକାଣ୍ଡ ଏବଂ ରେଳ ଦୁର୍ଘଟଣା ବି ଛଡ଼ାଇ ନେଲା ହଜାର ହଜାର ଜୀବନ

ରିପୋର୍ଟ ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ ୨୦୨୪ ରେ ସାରା ଦେଶରେ ଘଟିଥିବା ୫,୯୭୧ଟି ଅଗ୍ନିକାଣ୍ଡ ଘଟଣାରେ ୫,୮୮୮ ଜଣ ଲୋକଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଛି। ଏଥିମଧ୍ୟରୁ ୬୦ ପ୍ରତିଶତରୁ ଅଧିକ ମୃତ୍ୟୁ ଘର ଏବଂ ଆବାସିକ କୋଠାଗୁଡ଼ିକରେ ଲାଗିଥିବା ନିଆଁ ଯୋଗୁଁ ହୋଇଛି। ରିପୋର୍ଟ ମୁତାବକ, ବେଆଇନ ନିର୍ମାଣ, ଖରାପ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ, ଫାୟାର ସେଫ୍ଟି (ଅଗ୍ନି ସୁରକ୍ଷା) ର ଅଭାବ ଏବଂ ଜରୁରୀକାଳୀନ ପ୍ରସ୍ଥାନ ପଥ (ଏମରଜେନ୍ସି ଏକ୍ଜିଟ୍) ବନ୍ଦ ରହିବା ଏଭଳି ଦୁର୍ଘଟଣାର ବଡ଼ କାରଣ ସାଜୁଛି। ଅନ୍ୟପଟେ ରେଳ ଟ୍ରାକ୍ ଏବଂ ରେଳ ପରିସର ମଧ୍ୟରେ ୨୫ ହଜାରରୁ ଅଧିକ ଦୁର୍ଘଟଣା ଘଟିଛି, ଯେଉଁଥିରେ ୨୨ ହଜାରରୁ ଅଧିକ ଲୋକ ପ୍ରାଣ ହରାଇଛନ୍ତି। ଏଥିମଧ୍ୟରୁ ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ଟ୍ରେନରୁ ଖସିପଡ଼ିବା କିମ୍ବା ଟ୍ରାକ୍ ପାର୍ ହେବା ସମୟରେ ଟ୍ରେନ୍ ମାଡ଼ରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି।

ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ଆତ୍ମହତ୍ୟା ମାମଲା ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତାଜନକ

ଏନସିଆରବି ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ୨୦୨୪ ରେ ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ଆତ୍ମହତ୍ୟା ହାର ପ୍ରତି ଏକ ଲକ୍ଷ ଜନସଂଖ୍ୟାରେ ୧୬.୩ ରହିଛି, ଯେତେବେଳେ କି ଜାତୀୟ ହାର ହେଉଛି ପ୍ରତି ଲକ୍ଷରେ ୧୨.୨। ସାରା ଦେଶରେ ରେକର୍ଡ ହୋଇଥିବା ୧,୭୦,୭୪୬ଟି ଆତ୍ମହତ୍ୟା ମଧ୍ୟରୁ ୨୬,୧୫୦ଟି ମାମଲା କେବଳ ଏହି ୫୩ଟି ବଡ଼ ସହରରୁ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି। ଦିଲ୍ଲୀ, ବେଙ୍ଗାଲୁରୁ, ଚେନ୍ନାଇ ଏବଂ ମୁମ୍ବାଇରେ ମୋଟ ସହରୀ ଆତ୍ମହତ୍ୟାର ପ୍ରାୟ ଏକ ତୃତୀୟାଂଶ ଅଂଶ ରେକର୍ଡ କରାଯାଇଛି। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଆତ୍ମହତ୍ୟା ଦିନମଜୁରିଆମାନେ କରିଛନ୍ତି। ଏହା ପଛକୁ ସ୍ୱରୋଜଗାର କରୁଥିବା ଲୋକ, ଚାକିରିଆ, ବେକାର ଏବଂ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ ସାମିଲ ଅଛନ୍ତି। ରିପୋର୍ଟ ଏହାକୁ ଆର୍ଥିକ ଏବଂ ସାମାଜିକ ଚାପ ସହ ମଧ୍ୟ ଯୋଡ଼ିଛି।

ଗ୍ରୀଷ୍ମ ପ୍ରବାହ, ପ୍ରବଳ ଶୀତ ଏବଂ ଜଳବାୟୁ ସଙ୍କଟ ବି ସାଜୁଛି ବିପଦ

ରିପୋର୍ଟରେ “ଫୋର୍ସେସ୍ ଅଫ୍ ନେଚର” (ପ୍ରାକୃତିକ ଶକ୍ତି) ବର୍ଗ ଅଧୀନରେ ଅଂଶୁଘାତ (ହିଟ୍ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍), ପ୍ରବଳ ଶୀତ, ବନ୍ୟା ଏବଂ ବଜ୍ରପାତ ଭଳି ଘଟଣା ଯୋଗୁଁ ୨୦୨୪ ରେ ୯୧୭ ଜଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ରେକର୍ଡ କରାଯାଇଛି। ରିପୋର୍ଟ ଏହା ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ ଅଂଶୁଘାତ ଯୋଗୁଁ ହେଉଥିବା ଅନେକ ମୃତ୍ୟୁ ରେକର୍ଡ ହିଁ ହୋଇପାରେନାହିଁ ଏବଂ ପ୍ରଦୂଷଣ ଯୋଗୁଁ ହେଉଥିବା ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ସାମିଲ ନାହିଁ। ରିପୋର୍ଟ ମୁତାବକ, ଜଳବାୟୁ ସହ ଜଡ଼ିତ ଏହି ବିପଦଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ପ୍ରାକୃତିକ କାରଣର ପରିଣାମ ନୁହେଁ, ବରଂ ସହରଗୁଡ଼ିକର ପରିକଳ୍ପନା (ପ୍ଲାନିଂ), ବାସଗୃହ, ସାର୍ବଜନୀନ ସୁବିଧା ସୁଯୋଗ ଏବଂ ସାମାଜିକ ଅସମାନତାର ମଧ୍ୟ ଏହି ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ବଡ଼ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିଥାଏ।

ଉପାୟ କଣ?

ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଭାରତରେ ସହରୀ ବିକାଶକୁ କେବଳ ନୂଆ କୋଠାବାଡ଼ି, ପ୍ରଶସ୍ତ ରାସ୍ତା ଏବଂ ଦ୍ରୁତ ପରିବହନ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ରଖାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ଗବେଷକମାନଙ୍କ ମତରେ ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ସୁରକ୍ଷିତ ରାସ୍ତା, ସୁଦୃଢ଼ ଅଗ୍ନି ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଉନ୍ନତ ସାର୍ବଜନୀନ ପରିବହନ, ପଦଚାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ସୁବିଧା, ଶସ୍ତା ଏବଂ ସୁରକ୍ଷିତ ଆବାସ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଜଳବାୟୁ ଅନୁକୂଳ ଯୋଜନା ଏବଂ ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସେବା ଉପରେ ଅଧିକ ଧ୍ୟାନ ଦେବାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି। ରିପୋର୍ଟରେ ଏହା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି ଯେ, ଯଦି ସହରଗୁଡ଼ିକର ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ସମୟରେ ଲୋକଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦିଆନଯାଏ, ତେବେ ବିକାଶ ସତ୍ତ୍ୱେ ଏଭଳି ଦୁର୍ଘଟଣା କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ବଢ଼ିଚାଲିବ।