ଯଦି କୌଣସି ଅପରାଧର ରାୟ ଆସିବା ପାଇଁ ଜଣେ ମଣିଷର ଅଧା ବୟସ ବିତିଯାଏ, ତେବେ କ’ଣ ହେବ? ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡର ଏକ ଦୋହରା ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ ମାମଲାରେ ଠିକ୍ ଏହାହିଁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି। ୧୯୮୧ ମସିହାରେ ହୋଇଥିବା ଏହି ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡରେ ନ୍ୟାୟ ମିଳିବା ପାଇଁ ପ୍ରାୟ ୪୪ ବର୍ଷ ସମୟ ଲାଗିଗଲା। ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟ ଅଭିଯୁକ୍ତଙ୍କ ଦଣ୍ଡାଦେଶ ସ୍ଥଗିତ କରି ଜାମିନ୍ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି। ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟ ଏହି ବିଳମ୍ବକୁ "ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତାଜନକ" ବୋଲି କହିବା ସହ ଏହାକୁ ନ୍ୟାୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ବିଫଳତା ବୋଲି ଆଖ୍ୟା ଦେଇଛନ୍ତି। ଜଷ୍ଟିସ୍ ଜେ.ବି. ପାର୍ଦିୱାଲା ଏବଂ ଜଷ୍ଟିସ୍ କେ. ଭିନୋଦ ଚନ୍ଦ୍ରନଙ୍କ ବେଞ୍ଚ୍ ସାଇମନ ସୋରେନ୍ ନାମକ ଜଣେ ଅଭିଯୁକ୍ତଙ୍କ ଆବେଦନର ଶୁଣାଣି କରି ଏହି ଟିପ୍ପଣୀ ଦେଇଛନ୍ତି। ସୋରେନ୍ଙ୍କୁ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ ହାଇକୋର୍ଟ ୨୦୨୪ରେ ଦୋଷୀ ସାବ୍ୟସ୍ତ କରିଥିଲେ, ଯାହା ବିରୋଧରେ ସେ ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟଙ୍କ ଦ୍ୱାରସ୍ଥ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାମଲାରେ କେବଳ ଟ୍ରାଏଲ୍ ଶେଷ ହେବାକୁ ୨୨ ବର୍ଷ ଲାଗିଥିବା ବେଳେ, ହାଇକୋର୍ଟରେ ଆବେଦନ ପରବର୍ତ୍ତୀ ୨୨ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଚାରାଧୀନ ହୋଇ ରହିଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ କୋର୍ଟ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ ହାଇକୋର୍ଟରେ ଚାଲିଥିବା ଅପରାଧିକ ମାମଲାର ବିଶାଳ ପେଣ୍ଡେନ୍ସି କୁ ନେଇ ଗଭୀର ଚିନ୍ତା ପ୍ରକଟ କରିଛନ୍ତି।

କ’ଣ ଥିଲା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାମଲା?

ଏହି ମାମଲା ୧୯୮୧ରେ ଘଟିଥିବା ଏକ ଦୋହରା ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ ସହ ଜଡ଼ିତ, ଯେଉଁଥିରେ ମୋଟ ଛଅ ଜଣଙ୍କୁ ଅଭିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା। ଘଟଣାର ୧୦ ବର୍ଷ ପରେ, ଅର୍ଥାତ୍ ୧୯୯୧ରେ ମାମଲାରେ ଚାର୍ଜ ଗଠନ ହୋଇଥିଲା। ଏହା ପରେ ଟ୍ରାଏଲ୍ କୋର୍ଟ ୨୦୦୨ରେ ରାୟ ଶୁଣାଇ ଅଭିଯୁକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଦୋଷୀ ସାବ୍ୟସ୍ତ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦଣ୍ଡାଦେଶ ବିରୋଧରେ କରାଯାଇଥିବା ଆବେଦନ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ ହାଇକୋର୍ଟରେ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ପଡ଼ିରହିଥିଲା ଏବଂ ଶେଷରେ ୨୦୨୪ରେ ଏହାର ରାୟ ଆସିଥିଲା। ଏହି ଦୀର୍ଘ ଆଇନଗତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମଧ୍ୟରେ ୬ ଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୨ ଜଣ ଅଭିଯୁକ୍ତଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଆରୋପ ସ୍ଥିର ହେବା ପୂର୍ବରୁ ହୋଇସାରିଥିଲା। ଅପରପକ୍ଷେ, ଦୋଷୀ ସାବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଥିବା ୪ ଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୩ ଜଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଆବେଦନ ବିଚାରାଧୀନ ଥିବା ସମୟରେ ହୋଇଥିଲା। ଏବେ ପ୍ରାୟ ୭୦ ବର୍ଷ ବୟସ୍କ ସାଇମନ୍ ସୋରେନ୍ ଏହି ମାମଲାରେ ଏକମାତ୍ର ଜୀବିତ ଅଭିଯୁକ୍ତ ଅଟନ୍ତି।

ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟ ଦେଖିବାକୁ ପାଇଲେ ଯେ, ଟ୍ରାଏଲ୍ରେ ବିଳମ୍ବର କାରଣ ଅଭିଯୁକ୍ତମାନେ ୬ ବର୍ଷ ଧରି ଫେରାର୍ ରହିବା ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; କିନ୍ତୁ ୧୯୯୧ରେ ଆରୋପ ସ୍ଥିର ହେବା ପରେ ମଧ୍ୟ ଟ୍ରାଏଲ୍ ପୂରଣ ହେବାକୁ ୧୨ ବର୍ଷ କାହିଁକି ଲାଗିଲା, ତାହାର କୌଣସି ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର ମିଳିନଥିଲା। ତଦନ୍ତରୁ ଏହା ମଧ୍ୟ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି ଯେ, ୧୯୯୧ରୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ୧୧ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ମାମଲା ୫ ଥର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଟ୍ରାଏଲ୍ କୋର୍ଟକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରାଯାଇଥିଲା। କୋର୍ଟ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଗମ୍ଭୀର ଅପରାଧ ସତ୍ତ୍ୱେ ଗତ ୪୫ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଅଭିଯୁକ୍ତ ଯେଉଁ ମାନସିକ ଓ ଶାରୀରିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଛନ୍ତି, ତାହାକୁ ଏଡ଼ାଇ ଦିଆଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ଅଭିଯୁକ୍ତ ପ୍ରାୟ ସବା ଦୁଇ ବର୍ଷ ହାଜତରେ ରହିସାରିଛନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କର ବିଗୁଡ଼ୁଥିବା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି କୋର୍ଟ ତାଙ୍କ ଦଣ୍ଡାଦେଶକୁ ସ୍ଥଗିତ ରଖି ତୁରନ୍ତ ଖଲାସ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ଯଦିଓ ଏଥିସହିତ କିଛି ଜାମିନ ସର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ରଖାଯାଇଛି। ମାମଲାର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶୁଣାଣି ଏବେ ୧୮ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୬ରେ ହେବ।

ହାଇକୋର୍ଟରେ ପେଣ୍ଡିଂ ଆବେଦନ ଉପରେ କଠୋର ଟିପ୍ପଣୀ

ଏହା ପୂର୍ବରୁ ହୋଇଥିବା ଶୁଣାଣିରେ ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ ହାଇକୋର୍ଟଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲେ ଯେ, ଟ୍ରାଏଲ୍ ଏବଂ ଅପିଲ୍ ମିଶାଇ ଏହି ମାମଲାରେ ପ୍ରାୟ ୪୫ ବର୍ଷ କାହିଁକି ଲାଗିଗଲା, ଏବଂ ଏହା ଉପରେ ଏକ ବିସ୍ତୃତ ରିପୋର୍ଟ ମାଗିଥିଲେ। ଏହାର ଜବାବରେ ହାଇକୋର୍ଟଙ୍କ ରଜିଷ୍ଟ୍ରାରଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଏକ ଆଫିଡେଭିଟ୍ ଦାଖଲ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଆଫିଡେଭିଟ୍କୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିବା ପରେ ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଏଥିରୁ ହାଇକୋର୍ଟରେ କ୍ରିମିନାଲ୍ ଅପିଲ୍ଗୁଡ଼ିକର 'ଚମକାଇ ଦେବା ଭଳି ପେଣ୍ଡେନ୍ସି' ସାମ୍ନାକୁ ଆସୁଛି। ଏହି ଚିନ୍ତାକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି କୋର୍ଟ ଆବେଦନକାରୀଙ୍କୁ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ମାମଲାରେ ପକ୍ଷଭୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଇଛନ୍ତି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମାମଲା ବିଚାରାଧୀନ ରହିବା ସମସ୍ୟା ଉପରେ ବ୍ୟାପକ ସ୍ତରରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯାଇପାରିବ। କୋର୍ଟ ଏହା ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ, ମୂଳ କେସ୍ ରେକର୍ଡର ଫିଜିକାଲ୍ ଏବଂ ଡିଜିଟାଲ୍ ଦୁଇଟିଯାକ କପି ମଗାଯାଉ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆଗାମୀ ଶୁଣାଣିରେ ମାମଲାର ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ଚିତ୍ର ସାମ୍ନାକୁ ଆସିପାରିବ।

କେସ୍ ଶେଷ କରିବାର କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟସୀମା ଅଛି କି?

ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାମଲା ପୁଣି ଥରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଛିଡ଼ା କରିଛି ଯେ, ଭାରତରେ କୌଣସି ହତ୍ୟା ମାମଲା ସମାଧାନ କରିବା କିମ୍ବା ତାହାର ଟ୍ରାଏଲ୍ ଶେଷ କରିବା ପାଇଁ ଆଇନରେ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟସୀମା ଅଛି କି ନାହିଁ? ଉତ୍ତର ହେଉଛି— ନା। ଆଇନରେ ଏହା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇନାହିଁ ଯେ, ହତ୍ୟା ଭଳି ଗମ୍ଭୀର ଅପରାଧର ମୋକଦ୍ଦମା ୧ ବର୍ଷ, ୨ ବର୍ଷ କିମ୍ବା ୫ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶେଷ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ। ଭାରତୀୟ ନାଗରିକ ସୁରକ୍ଷା ସଂହିତା (BNSS)ର ଧାରା ୧୯୩ରେ କେବଳ ଏତିକି କୁହାଯାଇଛି ଯେ, ତଦନ୍ତକୁ 'କୌଣସି ଅନାବଶ୍ୟକ ବିଳମ୍ବ ବିନା' ଶେଷ କରାଯାଉ, କିନ୍ତୁ ଏଥିରେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦିନ କିମ୍ବା ବର୍ଷର ସୀମା ଧାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇ ନାହିଁ।

ସେହିପରି, ଅଭିଯୁକ୍ତଙ୍କ ଗିରଫଦାରୀ ପରେ ଗମ୍ଭୀର ଅପରାଧଗୁଡ଼ିକରେ ସାଧାରଣତଃ ୯୦ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଚାର୍ଜସିଟ୍ ଦାଖଲ କରିବାର ସମୟସୀମା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଲାଗୁ ହୋଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହାର ଅର୍ଥ ଆଦୌ ଏହା ନୁହେଁ ଯେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କେସ୍ ମଧ୍ୟ ୯୦ ଦିନରେ ଶେଷ ହୋଇଯିବ। ଏହି ସୀମା କେବଳ ତଦନ୍ତ ଶେଷ କରି ଚାର୍ଜସିଟ୍ ଦାଖଲ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୀମିତ। ତା’ ପରେ ଟ୍ରାଏଲ୍, ସାକ୍ଷୀ ପ୍ରଦାନ, ଯୁକ୍ତିତର୍କ ଏବଂ ପରେ ଅପିଲ୍ ଭଳି ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାଇଁ କୌଣସି ସ୍ଥିର ସମୟସୀମା ନାହିଁ। ଏହି କାରଣରୁ ସାଇମନ୍ ସୋରେନ୍ଙ୍କ ଭଳି ମାମଲାରେ ନ୍ୟାୟ ମିଳିବାକୁ ଦଶନ୍ଧି ଦଶନ୍ଧି ବିତିଯାଏ, ଅଭିଯୁକ୍ତମାନେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାନ୍ତି କିମ୍ବା ମାମଲା ଚାଲିଥିବା ବେଳେ ହିଁ ସେମାନଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ପୀଡ଼ିତଙ୍କ ପରିବାର ମଧ୍ୟ ନ୍ୟାୟ ଅପେକ୍ଷାରେ ନିଜ ଜୀବନ ବିତାଇ ଦିଅନ୍ତି। ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟଙ୍କ ଏହି ଟିପ୍ପଣୀ ଏବେ ଏହି ଚର୍ଚ୍ଚାକୁ ପୁଣି ଥରେ ଖୋରାକ ଯୋଗାଇଛି ଯେ, ଭାରତର ନିମ୍ନ ଅଦାଲତ ଏବଂ ହାଇକୋର୍ଟ ସ୍ତରରେ ବିଚାରାଧୀନ ଥିବା ଅପରାଧିକ ଆବେଦନଗୁଡ଼ିକର ନିଷ୍ପତ୍ତି ପାଇଁ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟସୀମା ଏବଂ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ ଧାର୍ଯ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ୍ କି ନୁହେଁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ନ୍ୟାୟ କେବଳ ମିଳିବ ନାହିଁ, ବରଂ ସମୟ ଥାଉଁ ଥାଉଁ ମିଳିପାରିବ।