ଚୀନ୍-ପାକିସ୍ତାନ ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆର ସାମୁଦ୍ରିକ ରଣନୀତିକ ସନ୍ତୁଳନ (Maritime Strategic Balance) କୁ ବଦଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି। ୧୯୭୧ ଭାରତ-ପାକିସ୍ତାନ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଗତ ୫୫ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ପାକିସ୍ତାନ ନିଜର ବୁଡ଼ାଜାହାଜଗୁଡ଼ିକୁ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ମୁତୟନ କରିବା ଭଳି ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିପଜ୍ଜନକ ଯୋଜନା ଉପରେ କାମ କରୁଛି। ଚୀନ୍ଠାରୁ ମିଳୁଥିବା ଆଧୁନିକ ‘ହ୍ୟାଙ୍ଗର-କ୍ଲାସ’ ବୁଡ଼ାଜାହାଜ ବଳରେ ପାକିସ୍ତାନୀ ନୌସେନା ଏବେ ଆରବ ସାଗରର ନିଜର ପାରମ୍ପରିକ ପରିସରରୁ ବାହାରକୁ ଆସି ବ୍ୟାପକ ଭାରତ ମହାସାଗର ଅଞ୍ଚଳ (IOR) ରେ ଭାରତକୁ ଘେରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି।

ପାକିସ୍ତାନ ନୌସେନାର ବରିଷ୍ଠ ଅଧିକାରୀ କମୋଡୋର ଉମର ଫାରୁକ ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ରାଜଧାନୀ କଲମ୍ବୋରେ ଦେଇଥିବା ବୟାନ ପରେ ଭାରତୀୟ ସୁରକ୍ଷା ସଂସ୍ଥା ଏବଂ ନୌସେନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଲର୍ଟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। କମୋଡୋର ଫାରୁକ କହିଛନ୍ତି, “ନୂତନ PNS Hangor ବୁଡ଼ାଜାହାଜ ସେନାରେ ସାମିଲ ହେବା ପରେ ପାକିସ୍ତାନୀ ନୌସେନାର ଅପରେସନାଲ କ୍ଷମତା ଓ ପହଞ୍ଚ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ବଙ୍ଗୋପସାଗର ଭଳି ଅତି ଦୂର ସାମୁଦ୍ରିକ ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ପାକିସ୍ତାନର ଉପସ୍ଥିତି ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରିବ।”

ଫ୍ଲାଶ୍ବ୍ୟାକ୍ ୧୯୭୧: PNS ଗାଜିର ସେହି ଜଳସମାଧି, ଯାହାକୁ ପାକିସ୍ତାନ ଭୁଲିପାରି ନାହିଁ

ପାକିସ୍ତାନର ଏହି ନୂଆ ଦୁଃସାହସକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଇତିହାସର ପୃଷ୍ଠା ଓଲଟାଇବା ଜରୁରୀ। ୧୯୭୧ ଯୁଦ୍ଧ ପରଠାରୁ ପାକିସ୍ତାନ କେବେ ବଙ୍ଗୋପସାଗର ଆଡ଼କୁ ଆସିବାକୁ ସାହସ କରି ନଥିଲା।

• ୧୪ ନଭେମ୍ବର ୧୯୭୧: ପାକିସ୍ତାନ ନିଜର ଏକମାତ୍ର ଦୂରଗାମୀ ବୁଡ଼ାଜାହାଜ PNS ଗାଜି (ପୂର୍ବର ଆମେରିକୀୟ USS Diablo) କୁ କରାଚୀରୁ ରୱାନା କରିଥିଲା। ପ୍ରାୟ ୪୮୦୦ କିଲୋମିଟର ଯାତ୍ରା କରି ଏହା ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦ୍ୱୀପକୁ ବୁଲି ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲା।

• ମିଶନ କଣ ଥିଲା: ଗାଜିର ମୁଖ୍ୟ ଟାର୍ଗେଟ୍ ଥିଲା ଭାରତର ବିମାନବାହୀ ଯୁଦ୍ଧପୋତ INS ବିକ୍ରାନ୍ତକୁ ଖୋଜି ଧ୍ୱଂସ କରିବା ଏବଂ ବିଶାଖାପାତନମ୍ ବନ୍ଦର ମୁହାଣରେ ସାମୁଦ୍ରିକ ମାଇନ୍ସ ବିଛାଇବା।

• ୩-୪ ଦିସେମ୍ବର ୧୯୭୧ର ମଧ୍ୟରାତ୍ରି: ଭାରତୀୟ ନୌସେନା ଜାଲ ବିଛାଇ PNS ଗାଜିକୁ ବିଶାଖାପାତନମ୍ ଉପକୂଳ ନିକଟରେ ସମୁଦ୍ର ଗଭୀରତାରେ ପୋତି ଦେଇଥିଲା। ଭାରତ ଅନୁଯାୟୀ INS ରାଜପୁତ ଡେପ୍ଥ ଚାର୍ଜ (Depth Charge) ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କରି ଏହାକୁ ବୁଡ଼ାଇ ଦେଇଥିଲା। ଏହି ଘଟଣାରେ ଗାଜିରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ୯୩ ଜଣ ପାକିସ୍ତାନୀ ନୌସେନା କର୍ମୀ (୧୧ ଅଧିକାରୀ ଏବଂ ୮୨ ନାବିକ) ପ୍ରାଣ ହରାଇଥିଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ପରାଜୟ ପରଠାରୁ ପାକିସ୍ତାନ ନୌସେନା ଏହି ଅଞ୍ଚଳରୁ ଦୂରେଇ ରହିଥିଲା।

୨୦୨୬ର ନୂଆ ବିପଦ, ଚୀନ୍ର ‘ହ୍ୟାଙ୍ଗର-କ୍ଲାସ’ ଏବଂ AIP କୂଟନୀତି

୫୫ ବର୍ଷ ପରେ ପାକିସ୍ତାନର ଏହି ନୂଆ ଜୁଲୁମ୍ ପଛରେ ଅସଲି ମଗଜ ହେଉଛି ଚୀନ୍ର। ପାକିସ୍ତାନ ଚୀନ୍ ସହାୟତାରେ ଆଠଟି ‘ହ୍ୟାଙ୍ଗର-କ୍ଲାସ’ ବୁଡ଼ାଜାହାଜର ଏକ ସାଂଘାତିକ ସେନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଛି, ଯାହା ଚୀନ୍ର ‘ଟାଇପ୍ 039B ୟୁଆନ୍-କ୍ଲାସ୍’ (Type 039B Yuan-class) ଉପରେ ଆଧାରିତ।

• ସାମ୍ପ୍ରତିକ ଘଟଣାବଳୀ: ଏହି ପ୍ରୋଜେକ୍ଟର ପ୍ରଥମ ବୁଡ଼ାଜାହାଜ PNS Hangor କୁ ନିକଟରେ ଏପ୍ରିଲ-ମେ ୨୦Frame୨୬ ରେ ପାକିସ୍ତାନୀ ନୌସେନାରେ ସାମିଲ (Commission) କରାଯାଇଛି।

• AIP ଟେକ୍ନୋଲୋଜି: ଏହି ବୁଡ଼ାଜାହାଜଗୁଡ଼ିକ ଏୟାର-ଇଣ୍ଡିପେଣ୍ଡେଣ୍ଟ ପ୍ରୋପଲସନ (AIP) ସିଷ୍ଟମରେ ସଜ୍ଜିତ। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କୁ ସପ୍ତାହ ସପ୍ତାହ ଧରି ସମୁଦ୍ର ପାଣି ବାହାରକୁ (ପୃଷ୍ଠକୁ) ଆସିବାକୁ ପଡିବ ନାହିଁ, ଯାହାଫଳରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର ହୋଇଯାଏ। ପାକିସ୍ତାନ ନୌସେନା ମୁଖ୍ୟ ଆଡମିରାଲ ନାଭେଦ ଆଶରଫଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ୮ଟି ମଧ୍ୟରୁ ୪ଟି ବୁଡ଼ାଜାହାଜ ଚୀନ୍ରେ ତିଆରି ହେଉଛି ଏବଂ ବାକି ୪ଟିର ନିର୍ମାଣ ପାକିସ୍ତାନରେ ଆସେମ୍ବଲିଂ ମାଧ୍ୟମରେ ୨୦୨୮ ସୁଦ୍ଧା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ।

ଭାରତୀୟ ନୌସେନାର ‘ଆଣ୍ଟି-ସବ୍ମରିନ୍’ ପ୍ରାଚୀର ଏବଂ ଅଭେଦ୍ୟ ଦୁର୍ଗ

ପାକିସ୍ତାନୀ ଅଧିକାରୀମାନେ ଦାବି କରୁଛନ୍ତି ଯେ ସେମାନେ ବାଂଲାଦେଶ ସହିତ ବଦଳୁଥିବା କୂଟନୀତିକ ସମ୍ପର୍କ ଏବଂ ସାମୁଦ୍ରିକ ମାର୍ଗର ସୁରକ୍ଷା ନାମରେ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ପାଦ ଦେଉଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଏହାର ସିଧାସଳଖ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଭାରତର ପୂର୍ବ ନୌସେନା କମାଣ୍ଡ (ବିଶାଖାପାତନମ୍) ର ଗୁପ୍ତଚରୀ କରିବା। ତେବେ ଭାରତର ଚକ୍ରବ୍ୟୁହକୁ ଭେଦ କରିବା ପାକିସ୍ତାନ ପାଇଁ ଅସମ୍ଭବ।

• ଯୁଦ୍ଧପୋତ ଏବଂ P-8I ପୋସାଇଡନର ଜଗୁଆଳି: ଭାରତ ପାଖରେ ଆଧୁନିକ ଯୁଦ୍ଧପୋତ ଏବଂ ଆମେରିକା ନିର୍ମିତ P-8I ଦୂରଗାମୀ ସାମୁଦ୍ରିକ ସୂଚନା ସଂଗ୍ରହକାରୀ ବିମାନ ରହିଛି, ଯାହାକୁ ଦୁନିଆର ସବୁଠାରୁ ଦକ୍ଷ ‘ସବ୍ମରିନ୍ ହଣ୍ଟର’ (ବୁଡ଼ାଜାହାଜ ଶିକାରୀ) କୁହାଯାଏ। ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ମାତ୍ରେ ପାକିସ୍ତାନୀ ବୁଡ଼ାଜାହାଜଗୁଡ଼ିକ ଏହାର ରଡାର ପରିସରକୁ ଆସିଯିବେ।

• MH-60R ରୋମିଓ ହେଲିକପ୍ଟର: ଭାରତୀୟ ନୌସେନାର ସମ୍ମୁଖ ଭାଗର ଯୁଦ୍ଧପୋତରେ ନିୟୋଜିତ ରୋମିଓ ହେଲିକପ୍ଟରଗୁଡ଼ିକ ସମୁଦ୍ର ଭିତରେ ଲୁଚି ରହିଥିବା ଯେକୌଣସି ବୁଡ଼ାଜାହାଜକୁ ଖୋଜି ବାହାର କରି ମୁହୂର୍ତ୍ତକ ମଧ୍ୟରେ ଧ୍ୱଂସ କରିବାର କ୍ଷମତା ରଖନ୍ତି।

• ଲଜିଷ୍ଟିକ୍ସର ବଡ଼ ଆହ୍ୱାନ: ପାକିସ୍ତାନଠାରୁ ବଙ୍ଗୋପସାଗରର ଦୂରତା ବହୁତ ବେଶୀ। କୌଣସି ବନ୍ଧୁ ଦେଶର (ଯେପରିକି ମ୍ୟାନ୍ମାର କିମ୍ବା ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର କୌଣସି ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନ) ରି-ଫ୍ୟୁଲିଂ ଏବଂ ଲଜିଷ୍ଟିକ ସପୋର୍ଟ ବିନା ପାକିସ୍ତାନୀ ନୌସେନା ପାଇଁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ନିୟମିତ ମୁତୟନ ବଜାୟ ରଖିବା ଏକ ‘ସୁସାଇଡ୍ ମିଶନ୍’ (ଆତ୍ମଘାତୀ ଅଭିଯାନ) ସଦୃଶ ହେବ।

ପାକିସ୍ତାନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କଣ?

୨୦୨୬ରେ ପାକିସ୍ତାନର ଏହି ପ୍ରୟାସ ପ୍ରକୃତରେ ଚୀନ୍ର ‘ଷ୍ଟ୍ରିଙ୍ଗ୍ ଅଫ୍ ପର୍ଲସ’ ଅର୍ଥାତ୍ ଭାରତକୁ ସମୁଦ୍ରରେ ଚାରିଆଡ଼ୁ ଘେରିବା ନୀତିର ଏକ ଅଂଶ। ଭାରତର ପରମାଣୁ ବୁଡ଼ାଜାହାଜ ଯେପରିକି INS ଅରିହନ୍ତ ଏବଂ ବିଶାଖାପାତନମ୍ରେ ନିର୍ମାଣ ହେଉଥିବା ନୂଆ ରଣନୀତିକ ନେଭାଲ ବେସ 'ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ବର୍ଷା' (Project Varsha) କୁ ଦେଖିଲେ, ଭାରତୀୟ ନୌସେନା ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସ୍ଥିତିରେ ଅଛି। ପାକିସ୍ତାନର ଏହି ନୂଆ ପ୍ରୟାସ ଆଞ୍ଚଳିକ ତିକ୍ତତାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବଢ଼ାଇବ, କିନ୍ତୁ ଭାରତୀୟ ନୌସେନାର କଡ଼ା ନଜର ଆଗରେ ‘ହ୍ୟାଙ୍ଗର’ର ଅବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ‘ଗାଜି’ ଭଳି ହେବାକୁ ବେଶୀ ସମୟ ଲାଗିବ ନାହିଁ।