ଭାରତୀୟ ସିନେମାରେ ଏପରି ଅଭିନେତାମାନଙ୍କୁ ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ଗଣାଯାଇପାରେ, ଯେଉଁମାନେ କେବେବି ଷ୍ଟାର୍ଡମ୍ର ଆଗରେ ନିଜ କଳା ସହ ବୁଝାମଣା କରିନାହାନ୍ତି। ସ୍ୱର୍ଗତ ନାନା ପାଟେକର ସେହି ବଛାବଛା କଳାକାରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଆଗରେ ଥିଲେ। ପାଞ୍ଚ ଦଶନ୍ଧିର ନିଜର ଦମଦାର୍ ଫିଲ୍ମୀ କ୍ୟାରିୟର୍ରେ ନାନା କେବେବି କେବଳ ପରଦାରେ ଦେଖାଯିବା ପାଇଁ କିମ୍ବା ମୋଟା ଅଙ୍କର ଫି’ ଆଦାୟ କରିବା ପାଇଁ ଫିଲ୍ମ ସାଇନ୍ କରିନଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଫିଲ୍ମର ତାଲିକା ହୁଏତ ବହୁତ ଲମ୍ବା ନଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଚରିତ୍ରରେ ବି ସେ ଅଭିନୟ କରିଛନ୍ତି ତାହା ହୋଇଛି କ୍ଲାସିକ। ଏକ ବିଶେଷ ସାକ୍ଷାତକାରରେ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ପଚରାଯାଇଥିଲା ଯେ ସେ କୌଣସି ଫିଲ୍ମକୁ କିପରି ବାଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ନାନା ପାଟେକର ନିଜର କାମ କରିବାର ଶୈଳୀ ଏବଂ ସେହି ୪ଟି କଠୋର ନିୟମ ବିଷୟରେ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ, ଯାହାକୁ ସେ କୌଣସି ବି ପ୍ରଜେକ୍ଟ ପାଇଁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରେଖା ମାନୁଥିଲେ।

ପ୍ରଥମ ନିୟମ: ସାଧାରଣ ଦର୍ଶକଙ୍କ ନଜରରୁ କାହାଣୀ ଶୁଣିବା

ନାନା ପାଟେକରଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ମୂଳ ନିୟମ ଏହା ଥିଲା ଯେ ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଲେଖକ କିମ୍ବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ତାଙ୍କୁ କାହାଣୀ ଶୁଣାଇବାକୁ ଆସୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ସେ ନିଜକୁ ନିଜର ବଡ଼ ଷ୍ଟାର୍ଡମ୍ର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଲଗା କରିଦେଉଥିଲେ। ନାନା କହିଥିଲେ, "ମୁଁ ଯେତେବେଳେ କାହାଣୀ ଶୁଣେ, ସେତେବେଳେ ନାନା ପାଟେକର ଜଣେ ଅଭିନେତା ଭାବେ ଶୁଣେନାହିଁ। ମୁଁ ଜଣେ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ହୋଇ, ଥିଏଟରରେ ବସୁଥିବା ସାଧାରଣ ଦର୍ଶକଙ୍କ ଭଳି ଶୁଣେ। ଯଦି ସେହି କାହାଣୀ ଜଣେ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ଭାବେ ମୋ ହୃଦୟକୁ ଛୁଏଁ, ମୋତେ ହସାଏ କିମ୍ବା କନ୍ଦାଏ, ତେବେ ଯାଇ ମୁଁ ଆଗକୁ କଥା ହୁଏ। ଯଦି କାହାଣୀରେ ଦମ୍ ନାହିଁ, ତେବେ କୌଣସି ବି ଷ୍ଟାର୍ଡମ୍ ତାହାକୁ ବଞ୍ଚାଇପାରିବ ନାହିଁ।"

ଦ୍ୱିତୀୟ ନିୟମ: ନିର୍ଦ୍ଦେଶକଙ୍କ ଭିଜନ୍ ଏବଂ କାହାଣୀ ସହ ନ୍ୟାୟ

କାହାଣୀ ପସନ୍ଦ ଆସିବା ପରେ ନାନା ପାଟେକରଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ନିୟମ ଥିଲା, 'ଫିଲ୍ମର କ୍ୟାପ୍ଟେନ୍' ଅର୍ଥାତ୍ ଡାଇରେକ୍ଟର। ନାନା ସବୁବେଳେ ଏହା ପରଖୁଥିଲେ ଯେ ଯିଏ ଏହି କାହାଣୀ ଭାବିଛି କିମ୍ବା ଯିଏ ଏହାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଦେବାକୁ ଯାଉଛି, କ’ଣ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଏହି ସମ୍ବେଦନାକୁ ସ୍କ୍ରିନ୍ରେ ଓହ୍ଲାଇବାର ଭିଜନ୍ ଅଛି? କ’ଣ ସେ ଏହି କାହାଣୀ ସହ ପୂରା ନ୍ୟାୟ କରିପାରିବେ? ନାନାଙ୍କର ମାନିବା କଥା ଥିଲା ଯେ ଜଣେ ଦୁର୍ବଳ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଭଲରୁ ଭଲ ସ୍କ୍ରିପ୍ଟକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇପାରେ, ସେଥିପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକଙ୍କ ନିୟତ ଏବଂ ତାଙ୍କ କଳା ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ ରହିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ ଥିଲା।

ତୃତୀୟ ନିୟମ: କୋ-ଷ୍ଟାର୍ସ ଏବଂ ଟିମର ଶକ୍ତି

ନାନା କେବେବି 'ୱାନ୍-ମ୍ୟାନ୍ ଶୋ' ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ କରୁନଥିଲେ। ତାଙ୍କର ତୃତୀୟ ନିୟମ ଥିଲା ଏହା ଦେଖିବା ଯେ ତାଙ୍କ ସହ କେଉଁ କଳାକାରମାନେ କାମ କରୁଛନ୍ତି। ସେ ଅନେକ ସମୟରେ କହୁଥିଲେ ଯେ ମ୍ୟାଚ୍ ଜିତିବା ପାଇଁ କେବଳ ଜଣେ ଖେଳାଳିଙ୍କ ଶତକ କାମରେ ଆସିନଥାଏ, ଶେଷ ଦୁଇ ଓଭରରେ ଯେଉଁ ଖେଳାଳି ଚୌକା-ଛକା ମାରି ୧୦-୧୫ ରନ୍ ଯୋଡ଼ିଥାଏ, ସେ ମଧ୍ୟ ସେତିକି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ନାନା ସବୁବେଳେ ସହ-କଳାକାରଙ୍କ ପ୍ରତିଭା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସମର୍ପଣକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉଥିଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କର ମାନିବା ଥିଲା ଯେ ଯେତେବେଳେ ସାମ୍ନା ଅଭିନେତା ଦମଦାର୍ ହେବ, ସେତେବେଳେ ଯାଇ ପରଫର୍ମାନ୍ସରେ ପ୍ରକୃତ ଚମକ ଆସିବ।

ଚତୁର୍ଥ ନିୟମ: ଟଙ୍କା ସବୁଠାରୁ ଶେଷ ସ୍ଥାନରେ

ଆଜିର ଯୁଗରେ ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ତାରକା ସ୍କ୍ରିପ୍ଟ ପୂର୍ବରୁ ନିଜର ଫି’, ଭ୍ୟାନିଟି ଭ୍ୟାନ୍ ଏବଂ ଲକ୍ସରୀର ଦାବି ସାମ୍ନାରେ ରଖନ୍ତି, ସେଠାରେ ନାନା ପାଟେକରଙ୍କ ପାଇଁ ଟଙ୍କା ସବୁବେଳେ ଚତୁର୍ଥ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଶେଷ ସ୍ଥାନରେ ରହୁଥିଲା। ନାନା ସ୍ପଷ୍ଟ ଶବ୍ଦରେ କହିଥିଲେ, "ଚତୁର୍ଥ କଥା ଆସେ ଯେ ମୋତେ ଟଙ୍କା ମିଳିବ କି ନାହିଁ! ଏହା ମୋ ପାଇଁ ସବୁବେଳେ ସବୁଠାରୁ ଶେଷ କଥା ରହିଆସିଛି। ଯଦି ଉପରୋକ୍ତ ତିନୋଟି ସର୍ତ୍ତ ପୂରଣ ହେଉଛି ଏବଂ କାମରେ ନିଷ୍ଠା ଅଛି, ତେବେ ଟଙ୍କା କମ୍ ମିଳୁ କିମ୍ବା ବିଳମ୍ବରେ ମିଳୁ, ମୋତେ ଫରକ ପଡ଼େନାହିଁ।"

ଏହି ୪ଟି କଠୋର ନିୟମ ଥିଲା ଯାହା ନାନା ପାଟେକରଙ୍କୁ କେବଳ ଜଣେ 'ଅଭିନେତା' ନୁହେଁ, ବରଂ ସିନେମାର ଏପରି ଏକ 'ଅନୁଷ୍ଠାନ' ବନାଇଥିଲା, ଯାହାଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଫିଲ୍ମ ଦର୍ଶକଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସଦାସର୍ବଦା ପାଇଁ ରହିଯାଇଛି।