ଆଜିକାଲି ବଡ଼ ସହରରେ ଭଲ ଭଡ଼ାଘର ମିଳିବା ଯେତିକି କଷ୍ଟକର, ସେଥିରେ ରହିବା ତା’ଠାରୁ ବି ଅଧିକ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ। ଘର ମିଳିବା ପରେ ଅନେକ ଭଡ଼ାଟିଆଙ୍କୁ ଘର ମାଲିକଙ୍କ ଅଜବ ନିୟମର ସାମ୍ନା କରିବାକୁ ପଡ଼େ। କେଉଁଠି ରାତି ୧୦ଟା ପରେ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ ଉପରେ କଟକଣା, କେଉଁଠି ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ଆସିବାକୁ ବାରଣ, ଆଉ କେଉଁଠି ହଠାତ୍ ଭଡ଼ା ବୃଦ୍ଧିର ନୋଟିସ୍। କିନ୍ତୁ ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି କି? ଭାରତୀୟ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ଭଡ଼ାଟିଆ କେବଳ ଜଣେ ଭଡ଼ାରେ ରହୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନୁହେଁ, ବରଂ ସେହି ଘରର ଆଇନଗତ ଅଧିକାର ସହ ଜଣେ 'ଅସ୍ଥାୟୀ ଦଖଲକାରୀ'। ଅର୍ଥାତ୍, ଘର ମାଲିକ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ନିୟମ ବଦଳାଇ ପାରିବେ ନାହିଁ।

ଆଇନ ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ମତରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭଡ଼ାଟିଆଙ୍କୁ ନିଜର କିଛି ମୌଳିକ ଅଧିକାର ବିଷୟରେ ସଚେତନ ରହିବା ଦରକାର। ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଥମ କଥା ହେଉଛି ରେଣ୍ଟ୍ ଏଗ୍ରିମେଣ୍ଟ। ବିନା ଲିଖିତ ଚୁକ୍ତିରେ କେବେ ବି ଘରକୁ ସିଫ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏଥିରେ ମାସିକ ଭଡ଼ା, ସିକ୍ୟୁରିଟି ଡିପୋଜିଟ୍, ରହିବାର ଅବଧି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସର୍ତ୍ତ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଲେଖା ଥିବା ଆବଶ୍ୟକ। ସାଧାରଣତଃ ୧୧ ମାସର ଏଗ୍ରିମେଣ୍ଟ ଉଭୟ ପକ୍ଷଙ୍କୁ ଆଇନଗତ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ।

ଦ୍ୱିତୀୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧିକାର ହେଉଛି ଭଡ଼ା ବୃଦ୍ଧି। ଏଗ୍ରିମେଣ୍ଟ ଚାଲିଥିବା ସମୟରେ ଘର ମାଲିକ ହଠାତ୍ ଭଡ଼ା ବଢ଼ାଇ ପାରିବେ ନାହିଁ। ଯଦି ଭଡ଼ା ବଢ଼ାଇବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ତେବେ ଅତିକମରେ ୩ ମାସ ପୂର୍ବରୁ ଲିଖିତ ନୋଟିସ୍ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ। ମୌଖିକ ଭାବେ ଭଡ଼ା ବୃଦ୍ଧିର ଦାବି ଆଇନସମ୍ମତ ନୁହେଁ।

ତୃତୀୟ ଅଧିକାର ହେଉଛି ପ୍ରାଇଭେସି। ଘର ମାଲିକ ଆପଣଙ୍କ ଅନୁମତି ବିନା କିମ୍ବା ଆପଣଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଯଦି ଘର ଯାଞ୍ଚ କିମ୍ବା ମରାମତି କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ଥାଏ, ତେବେ ଅତିକମରେ ୨୪ ଘଣ୍ଟା ପୂର୍ବରୁ ଭଡ଼ାଟିଆଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେବା ଜରୁରୀ। ଆପଣଙ୍କ ଗୋପନୀୟତା ଉପରେ କୌଣସି ପ୍ରକାର ହସ୍ତକ୍ଷେପ ଆଇନ ବିରୋଧୀ।

ଚତୁର୍ଥ ଅଧିକାର ହେଉଛି ସିକ୍ୟୁରିଟି ଡିପୋଜିଟ୍। ଆଇନ ଅନୁସାରେ ଆବାସିକ ଘର ପାଇଁ ଘର ମାଲିକ ସର୍ବାଧିକ ଦୁଇ ମାସର ଭଡ଼ା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସିକ୍ୟୁରିଟି ଭାବେ ନେଇପାରିବେ। ଘର ଖାଲି କରିବା ପରେ କୌଣସି ବୈଧ କାରଣ ନଥିଲେ ସେହି ଟଙ୍କା ଅଯଥା କାଟଛାଣ୍ଟ ନକରି ଫେରସ୍ତ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।

ପଞ୍ଚମ ଓ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଅଧିକାର ହେଉଛି ବେଆଇନ ଭାବେ ଘରୁ ବାହାର କରିଦିଆଯିବାରୁ ସୁରକ୍ଷା। ଘର ମାଲିକ ଚାହିଁଲେ ହଠାତ୍ ଆପଣଙ୍କୁ ଘର ଛାଡ଼ିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏଗ୍ରିମେଣ୍ଟର ସର୍ତ୍ତ ଅନୁଯାୟୀ ପୂର୍ବ ସୂଚନା ଦେବା ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ଆଇନଗତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସରଣ କରିବା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ।

ତେଣୁ ଯଦି ଆପଣ ଭଡ଼ାଘରରେ ରହୁଛନ୍ତି, ତେବେ ନିଜ ଅଧିକାର ବିଷୟରେ ସଚେତନ ରୁହନ୍ତୁ। ଆଇନ ଆପଣଙ୍କ ସହ ଅଛି। ଠିକ୍ ସୂଚନା ଥିଲେ ଆପଣ ଅନାବଶ୍ୟକ ବିବାଦରୁ ଦୂରେ ରହିପାରିବେ ଏବଂ ଘର ମାଲିକଙ୍କ ମନମାନିର ସାମ୍ନା ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସର ସହ କରିପାରିବେ।