ବିକ୍ରମ-୧ ଲଞ୍ଚ୍ କାହିଁକି ଭାରତ ପାଇଁ ଗେମ୍ ଚେଞ୍ଜର? ଜାଣନ୍ତୁ ନିବେଶ, ବ୍ୟବସାୟ ଏବଂ ସ୍ପେସ୍ ଇଣ୍ଡଷ୍ଟ୍ରି ଉପରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ

ସ୍ପାଇରୁଟ୍ ଏୟାରୋସ୍ପେସ୍ର ପ୍ରଥମ ବେସରକାରୀ ଅର୍ବିଟାଲ୍ ରକେଟ୍ 'ବିକ୍ରମ-୧'ର ସଫଳ ଉଡ଼ାଣ ସହ ଦେଶ ମହାକାଶ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ନୂଆ ଯୁଗର ଆରମ୍ଭ କରିଛି। ସରକାରଙ୍କ ନୂଆ ସ୍ପେସ୍ ପଲିସି, ୪୦୦ରୁ ଅଧିକ ଷ୍ଟାର୍ଟଅପ୍, ହଜାର ହଜାର କୋଟି ଟଙ୍କାର ନିବେଶ ଏବଂ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବଢ଼ୁଥିବା ବେସରକାରୀ ଶିଳ୍ପ ବଳରେ ଭାରତ ଏବେ ବିଶ୍ୱର ବଡ଼ ବଡ଼ ସ୍ପେସ୍ ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ନିଜର ଅଂଶଧନ ବଢ଼ାଇବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଚଳାଇଛି। ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମିଶନ କଣ? ସରକାର ଏଥିପାଇଁ କଣ କଣ କରିଛନ୍ତି? ଏହାଦ୍ୱାରା କେଉଁ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକୁ ଫାଇଦା ହେବ? ସ୍ପେସ୍ ବଜାର କେତେ ବଡ଼ ଏବଂ ଆଗକୁ ଏହା କେତେ ବାଟ ଯାଇପାରେ? 

ପ୍ରାୟ ଛଅ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ଭାରତର ମହାକାଶ ଯାତ୍ରାର ଅର୍ଥ କେବଳ ଇସ୍ରୋ (ISRO) ହିଁ ଥିଲା। ଚନ୍ଦ୍ରଯାନ, ମଙ୍ଗଳଯାନ, ଆଦିତ୍ୟ-L1 ଏବଂ ସ୍ପାଡେକ୍ସ (SPADEX) ଭଳି ମିଶନଗୁଡ଼ିକ ଭାରତକୁ ବିଶ୍ୱର ଗଣତିର କେତେକ ମହାକାଶ ଗବେଷଣାକାରୀ ଦେଶ କତାରରେ ଛିଡ଼ା କରାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏବେ ଭାରତୀୟ ସ୍ପେସ୍ ସେକ୍ଟର ଏକ ନୂଆ କୀର୍ତ୍ତିମାନ ସ୍ଥାପନ କରିଛି, ଯେଉଁଠି ସରକାରଙ୍କ ସହ ବେସରକାରୀ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ମହାକାଶ ଦୌଡ଼ରେ ସାମିଲ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଉଦାହରଣ ହେଉଛି ହାଇଦ୍ରାବାଦର କମ୍ପାନୀ 'ସ୍ପାଇରୁଟ୍ ଏୟାରୋସ୍ପେସ୍'। କମ୍ପାନୀ ୧୮ ଜୁଲାଇ ୨୦ body ଦେଶର ପ୍ରଥମ ପ୍ରାଇଭେଟ୍ ଅର୍ବିଟାଲ୍ ଲଞ୍ଚ୍ ଭେହିକିଲ୍ 'ବିକ୍ରମ-୧'ର ସଫଳ ପ୍ରକ୍ଷେପଣ କରିଛି। ଏହି ସଫଳତା କେବଳ ଗୋଟିଏ ରକେଟ୍ ଲଞ୍ଚ୍ ହେବାର ଘଟଣା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଏହି କଥାର ସଙ୍କେତ ଯେ ଭାରତ ଏବେ ସରକାରୀ ସ୍ପେସ୍ ମିଶନରୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ି ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବେସରକାରୀ ସ୍ପେସ୍ ଇଣ୍ଡଷ୍ଟ୍ରି ବିକଶିତ କରୁଛି। ଯେପରି ଆମେରିକାରେ ନାସା (NASA) ସହ ସ୍ପେସ୍ଏକ୍ସ (SpaceX) ଏବଂ ବ୍ଲୁ ଓରିଜିନ୍ (Blue Origin) ଭଳି କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ମହାକାଶ ବ୍ୟବସାୟର ରୂପରେଖ ବଦଳାଇ ଦେଲେ, ସେହିପରି ଭାରତରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଇଭେଟ୍ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକର ଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଦେଖାଯାଉଛି। ଆସନ୍ତୁ ଭାରତୀୟ ସ୍ପେସ୍ ପାୱାରଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସାମ୍ପ୍ରତିକ ମିଶନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁକିଛି ଆପଣଙ୍କୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବୁଝାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛୁ।

ଏହି ସଫଳତା ହଠାତ୍ ମିଳିନାହିଁ। ଏହା ପଛରେ ବିଗତ କିଛି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ସରକାରଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ କରାଯାଇଥିବା ବଡ଼ ସଂସ୍କାର, ବେସରକାରୀ ନିବେଶକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେଉଥିବା ନୀତି ଏବଂ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବିକଶିତ ହେଉଥିବା ଷ୍ଟାର୍ଟଅପ୍ ଇକୋସିଷ୍ଟମ ରହିଛି। ଆଜି ଭାରତରେ ୪୦୦ରୁ ଅଧିକ ସ୍ପେସ୍ ଷ୍ଟାର୍ଟଅପ୍ କାମ କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ସରକାର ଆଗାମୀ ଦେଢ଼ ଦଶନ୍ଧି ମଧ୍ୟରେ ଦେଶର ସ୍ପେସ୍ ଇକୋନୋମିକୁ ୧୦୦ ବିଲିୟନ (ଅରବ) ଡଲାରରେ ପହଞ୍ଚାଇବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଛନ୍ତି। ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ 'ବିକ୍ରମ-୧' ସେହି ନୂଆ ଯାତ୍ରାର ପ୍ରଥମ ବଡ଼ ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ ପାଲଟିଛି।

ବିକ୍ରମ-୧ ରେ କଣ ରହିଛି ବିଶେଷତ୍ୱ?

ବିକ୍ରମ-୧ ହେଉଛି ଭାରତର ପ୍ରଥମ ବେସରକାରୀ ସ୍ତରରେ ବିକଶିତ ଅର୍ବିଟାଲ୍ ଲଞ୍ଚ୍ ଭେହିକିଲ୍। ଏହାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବିଶେଷତ୍ୱ ହେଉଛି ଏହା ପ୍ରାୟ ୩୫୦ କିଲୋଗ୍ରାମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପେଲୋଡ୍ ପୃଥିବୀର ନିମ୍ନ କକ୍ଷପଥ ଅର୍ଥାତ୍ ଲୋ ଅର୍ଥ ଅର୍ବିଟ୍ ରେ ସ୍ଥାପିତ କରିପାରିବ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କାର୍ବନ-କମ୍ପୋଜିଟ୍ ଷ୍ଟ୍ରକଚରରେ ନିର୍ମିତ ଏହି ରକେଟ୍ର ଓଜନ କମ୍ କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତି ଅଧିକ। ଏଥିରେ କଠିନ ଇନ୍ଧନ ବିଶିଷ୍ଟ ବୁଷ୍ଟର ଏବଂ 3D ପ୍ରିଣ୍ଟେଡ୍ ଲିକ୍ୱିଡ୍ ଇଞ୍ଜିନ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି, ଯାହା ଏହାକୁ ଆଧୁନିକ ଲଞ୍ଚ୍ ଭେହିକିଲ୍ ଶ୍ରେଣୀରେ ଛିଡ଼ା କରୁଛି। ଏହି ମିଶନ ଜରିଆରେ ଅନେକ ଭାରତୀୟ ଏବଂ ବିଦେଶୀ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ପେଲୋଡ୍ ମହାକାଶକୁ ପଠାଯାଇଛି। ଏଥିମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ନଜର ରଖୁଥିବା ସାଟେଲାଇଟ୍, ନୂଆ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାର ପରୀକ୍ଷଣ କରୁଥିବା ଉପକରଣ ଏବଂ ମହାକାଶରେ ଥିବା ଆବର୍ଜନା ହଟାଇବା ସହ ଜଡ଼ିତ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ସାମିଲ ରହିଛି। ଏହି ମିଶନରେ ଦୁଇଟି ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ପେଲୋଡ୍ ମଧ୍ୟ ପଠାଯାଇଛି। ଏଥିମଧ୍ୟରେ ‘କସମିକ୍ ବ୍ଲୁମ୍’ ନାମକ ଏକ କଳାକୃତି ଏବଂ ୧୮ କ୍ୟାରେଟ୍ ସୁନାରେ ନିର୍ମିତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରକେଟ୍ ସାମିଲ ଅଛି, ଯାହା ଉପରେ ଭାରତର ମହାନ ବୈଜ୍ଞାନିକ ସି.ଭି. ରମଣ, ବିକ୍ରମ ସାରାଭାଇ ଏବଂ ଡକ୍ଟର ଏପିଜେ ଅବଦୁଲ କଲାମଙ୍କ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆକୃତି ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି।

ସରକାରୀ ସଂସ୍କାର କିପରି ବଦଳାଇଲା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚିତ୍ର?

ପୂର୍ବରୁ ଅଧିକାଂଶ ପ୍ରାଇଭେଟ୍ କମ୍ପାନୀ କେବଳ ଉପକରଣ କିମ୍ବା ଯନ୍ତ୍ରପାତିର ପାର୍ଟସ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ 'ଇଣ୍ଡିଆନ ସ୍ପେସ୍ ପଲିସି ୨୦୨୩' ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେକ୍ଟରର ଚିତ୍ର ବଦଳାଇ ଦେଇଛି। ନୂଆ ନୀତି ଅଧୀନରେ ବେସରକାରୀ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ମହାକାଶ କ୍ଷେତ୍ରର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାଲ୍ୟୁ ଚେନ୍ ଖୋଲି ଦିଆଯାଇଛି। ଏବେ ଯେକୌଣସି ଭାରତୀୟ କମ୍ପାନୀ ରକେଟ୍ ବିକଶିତ କରିପାରିବେ, ସାଟେଲାଇଟ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିପାରିବେ, ଲଞ୍ଚ୍ ସର୍ଭିସ୍ ଦେଇପାରିବେ, ସ୍ପେସ୍ ଡାଟା ଆଧାରିତ ବ୍ୟବସାୟ କରିପାରିବେ ଏବଂ ବିଦେଶୀ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ସହ ଅଂଶୀଦାରିତା ମଧ୍ୟ କରିପାରିବେ। ଏହା ସହିତ ସରକାର IN-SPACe କୁ ବେସରକାରୀ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ 'ସିଙ୍ଗଲ୍ ୱିଣ୍ଡୋ ଏଜେନ୍ସି' କରିଛନ୍ତି, ଯଦ୍ୱାରା ଅନୁମତି ପାଇବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ସହଜ ହୋଇପାରିବ ଏବଂ ଶିଳ୍ପ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିପାରିବ।

ଗୋଟିଏ ଷ୍ଟାର୍ଟଅପ୍ରୁ ୪०० କମ୍ପାନୀରେ ପହଞ୍ଚିଲା ଇଣ୍ଡଷ୍ଟ୍ରି

ସରକାରୀ ସଂସ୍କାରର ପ୍ରଭାବ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଷ୍ଟାର୍ଟଅପ୍ ଇକୋସିଷ୍ଟମରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି। ବର୍ଷ ୨୦୧୪ ରେ ଭାରତରେ ସ୍ପେସ୍ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ଉପରେ କାମ କରୁଥିବା ମାତ୍ର ଗୋଟିଏ ଷ୍ଟାର୍ଟଅପ୍ ଥିଲା। ଆଜି ଏହି ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ୪୦୦ରୁ ଅଧିକ ହୋଇସାରିଲାଣି। ଏଥିମଧ୍ୟରେ ରକେଟ୍ ତିଆରି କରୁଥିବା କମ୍ପାନୀଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସାଟେଲାଇଟ୍, ସେନ୍ସର, ସ୍ପେସ୍ ଡାଟା ଆନାଲିଟିକ୍ସ, ଡ୍ରୋନ୍, ପ୍ରତିରକ୍ଷା ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଏବଂ ପୃଥିବୀ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ସହ ଜଡ଼ିତ ସମାଧାନ ବିକଶିତ କରୁଥିବା ଷ୍ଟାର୍ଟଅପ୍ ସାମିଲ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ IN-SPACe ଜରିଆରେ ବିକଶିତ ହେଉଥିବା ସ୍ପେସ୍ ଇକୋସିଷ୍ଟମର କାରବାର ମଧ୍ୟ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବଢ଼ିଛି। ବର୍ଷ ୨୦२୧-୨୨ ରେ ଯେଉଁଠି ଏହାର ରାଜସ୍ୱ ପ୍ରାୟ ୩୨୨ କୋଟି ଟଙ୍କା ଥିଲା, ତାହା ୨୦୨୪-୨୫ ସୁଦ୍ଧା ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ପ୍ରାୟ ୩୨०० କୋଟି ଟଙ୍କାରେ ପହଞ୍ଚିଛି।

ସରକାର ଖୋଲିଲେ ନିବେଶର ରାସ୍ତା

ଭାରତ ସରକାର ଜାଣନ୍ତି ଯେ କେବଳ ନିୟମ ବଦଳାଇଲେ ଶିଳ୍ପ ଆଗକୁ ବଢ଼େ ନାହିଁ। ତେଣୁ ପ୍ରାଇଭେଟ୍ ସ୍ପେସ୍ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ବଡ଼ ସ୍ତରରେ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ କରାଯାଇଛି। IN-SPACe ଅଧୀନରେ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିବା 'ସିଡ୍ ଫଣ୍ଡ୍ ଯୋଜନା' ଜରିଆରେ ପ୍ରାଥମିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ଷ୍ଟାର୍ଟଅପ୍ ଏବଂ MSME କୁ ଗୋଟିଏ କୋଟି ଟଙ୍କା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ଦିଆଯାଉଛି। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ସେମାନଙ୍କୁ ବୈଷୟିକ ପରାମର୍ଶ, ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଏବଂ ଇଣ୍ଡଷ୍ଟ୍ରି ସହ ଜଡ଼ିତ ହେବାର ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଉଛି। ଏହା ସହିତ ସରକାର ୧००० କୋଟି ଟଙ୍କାର 'ଭେଞ୍ଚର କ୍ୟାପିଟାଲ୍ ଫଣ୍ଡ୍' ମଧ୍ୟ ଗଠନ କରିଛନ୍ତି, ଯାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ପ୍ରାଥମିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ସ୍ପେସ୍ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକରେ ନିବେଶ ବଢ଼ାଇବା। ଏହି ଫଣ୍ଡ୍ ୨୦୨୫-୨୬ ରୁ ଆଗାମୀ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମେ ନିବେଶ କରିବ। ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାକୁ ଲାବୋରେଟୋରୀରୁ ବଜାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ୫०० କୋଟି ଟଙ୍କାର 'ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ଆଡପ୍ସନ ଫଣ୍ଡ୍' ମଧ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଛି। ଏହା ଅଧୀନରେ ଷ୍ଟାର୍ଟଅପ୍ ଏବଂ MSME କୁ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ଖର୍ଚ୍ଚର ୬୦ ପ୍ରତିଶତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏବଂ ବଡ଼ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକୁ ୪୦ ପ୍ରତିଶତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସହାୟତା ପ୍ରଦାନ କରାଯିବ। ଏହାଦ୍ୱାରା ନୂଆ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାର ବ୍ୟବସାୟୀକରଣ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହେବ।

IN-SPACe କଣ?

IN-SPACe ର ଉଲ୍ଲେଖ ଦୁଇ-ତିନି ଥର ହୋଇସାରିଲାଣି, ତେଣୁ ପ୍ରଥମେ ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ଟିକେ ବୁଝିନେବା। ଏହା ଭାରତ ସରକାରଙ୍କର ସେହି ସଂସ୍ଥା, ଯାହାକୁ ବେସରକାରୀ କମ୍ପାନୀ ଏବଂ ଷ୍ଟାର୍ଟଅପ୍ ଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ପେସ୍ ସେକ୍ଟରରେ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେବା ପାଇଁ ଗଠନ କରାଯାଇଛି। ଏହା ବେସରକାରୀ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକୁ ଲଞ୍ଚ୍, ସାଟେଲାଇଟ୍, ପରୀକ୍ଷଣ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାକାଶ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ପାଇଁ ଅନୁମତି, ବୈଷୟିକ ସହଯୋଗ ଏବଂ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ। ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଇସ୍ରୋ ଏବଂ ବେସରକାରୀ ଶିଳ୍ପ ମଧ୍ୟରେ ସେତୁ ସଦୃଶ କାମ କରି ଭାରତର ସ୍ପେସ୍ ଇକୋସିଷ୍ଟମ ଏବଂ ସ୍ପେସ୍ ଇକୋନୋମିର ଦ୍ରୁତ ସମ୍ପ୍ରସାରଣ କରିବା।

ଭାରତର ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ କେତେ ଫାଇଦା ହେବ?

ବିଶ୍ୱରେ ଛୋଟ ସାଟେଲାଇଟ୍ର ଚାହିଦା ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବଢ଼ୁଛି। ଇଣ୍ଟରନେଟ୍, ଯୋଗାଯୋଗ, ପାଣିପାଗ, ପ୍ରତିରକ୍ଷା, କୃଷି, ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପରିଚାଳନା ଏବଂ ପୃଥିବୀ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଭଳି କ୍ଷେତ୍ରରେ ହଜାର ହଜାର ନୂଆ ସାଟେଲାଇଟ୍ ଲଞ୍ଚ୍ କରାଯିବାର ଅଛି। ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଭାରତ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି। ଆମେରିକା ଏବଂ ୟୁରୋପ ତୁଳନାରେ ଭାରତର ଲଞ୍ଚିଂ ଖର୍ଚ୍ଚ ଯଥେଷ୍ଟ କମ୍ ବୋଲି ଧରାଯାଏ। ଏହି କାରଣରୁ ଯଦି ଭାରତୀୟ ବେସରକାରୀ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ନିୟମିତ ଭାବେ ବ୍ୟବସାୟିକ ଲଞ୍ଚ୍ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ କମ୍ପାନୀରୁ ଅର୍ଡର ମିଳିପାରିବ। ଏହାଦ୍ୱାରା ବୈଦେଶିକ ମୁଦ୍ରା ଆୟ ବଢ଼ିବ, ହାଇ-ଟେକ୍ ମାନୁଫ୍ୟାକ୍ଚରିଂ ଗତିଶୀଳ ହେବ ଏବଂ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଯୁବକଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚ ଦକ୍ଷତା ସମ୍ପନ୍ନ ଚାକିରି ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ହେବ। ଆଗାମୀ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକରେ ସ୍ପେସ୍ ସେକ୍ଟର ଭାରତ ପାଇଁ ଆଇଟି (IT) ଇଣ୍ଡଷ୍ଟ୍ରି ଭଳି ଏକ ବଡ଼ ରପ୍ତାନି କ୍ଷେତ୍ର ପାଲଟିପାରେ।

କେଉଁ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକୁ ମିଳିବ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଫାଇଦା?

ପ୍ରାଇଭେଟ୍ ସ୍ପେସ୍ ସେକ୍ଟରର ସମ୍ପ୍ରସାରଣର ଫାଇଦା କେବଳ ଷ୍ଟାର୍ଟଅପ୍ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ରହିବ ନାହିଁ। ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଏବଂ ଏୟାରୋସ୍ପେସ୍ କ୍ଷେତ୍ର ସହ ଜଡ଼ିତ ଅନେକ ଲିଷ୍ଟେଡ୍ ଭାରତୀୟ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ମୁଖରେ ମଧ୍ୟ ନୂଆ ବ୍ୟବସାୟିକ ସୁଯୋଗ ଖୋଲିପାରେ। HAL, BEL, L&T, Data Patterns, Paras Defence, Centum Electronics, MTAR Technologies ଏବଂ Apollo Micro Systems ଭଳି କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ପୂର୍ବରୁ ଏୟାରୋସ୍ପେସ୍, ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ସ, ପ୍ରୋପଲସନ ସିଷ୍ଟମ, ସେନ୍ସର ଏବଂ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ ସହ ଜଡ଼ିତ ଉପକରଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଛନ୍ତି। ବେସରକାରୀ ରକେଟ୍ ଏବଂ ସାଟେଲାଇଟ୍ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ବଢ଼ିବା ସହ ଏହି କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକୁ ନୂଆ ଅର୍ଡର ମିଳିବାର ସମ୍ଭାବନା ବଢ଼ିପାରେ। ଯଦି ଭାରତ ଗ୍ଲୋବାଲ୍ ଲଞ୍ଚ୍ ମାର୍କେଟ୍ରେ ବଡ଼ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରେ, ତେବେ ଏହି କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକର କାରବାର ମଧ୍ୟ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବଢ଼ିପାରେ।

୨୦୪୦ ସୁଦ୍ଧା ୧०० ବିଲିୟନ ଡଲାରର ସ୍ପେସ୍ ଇକୋନୋମିର ଲକ୍ଷ୍ୟ

ବର୍ତ୍ତମାନ ଗ୍ଲୋବାଲ୍ ସ୍ପେସ୍ ଇକୋନୋମିରେ ଭାରତର ଅଂଶଧନ ପ୍ରାୟ ୨ ପ୍ରତିଶତ ବୋଲି ଧରାଯାଏ। ତେବେ ସରକାର ଏହାକୁ ଅନେକ ଗୁଣ ବଢ଼ାଇବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଛନ୍ତି। ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତର ସ୍ପେସ୍ ସେକ୍ଟର ପ୍ରାୟ ୮.୪ ବିଲିୟନ ଡଲାରର ରହିଛି, କିନ୍ତୁ ଅନୁମାନ କରାଯାଉଛି ଯେ ୨୦୩୦ ସୁଦ୍ଧା ଏହା ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ୪୦ ରୁ ୪५ ବିଲିୟନ ଡଲାରରେ ପହଞ୍ଚିପାରେ। ସରକାରଙ୍କ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ୨୦४୦ ସୁଦ୍ଧା ଏହାକୁ ୧०० ବିଲିୟନ ଡଲାରର ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ପରିଣତ କରିବା। ଯଦି ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟ ହାସଲ ହୁଏ, ତେବେ ଭାରତ କେବଳ କମ୍ ଖର୍ଚ୍ଚ ବିଶିଷ୍ଟ ଲଞ୍ଚ୍ ସେଣ୍ଟର ଭାବେ ନୁହେଁ, ବରଂ ସାଟେଲାଇଟ୍ ନିର୍ମାଣ, ସ୍ପେସ୍ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି, ଡାଟା ସେବା ଏବଂ ମହାକାଶ ଆଧାରିତ ସମାଧାନ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା ଏକ ଗ୍ଲୋବାଲ୍ ହବ୍ (କେନ୍ଦ୍ର) ଭାବେ ଉଭା ହୋଇପାରିବ।

ଆଗକୁ କଣ ହେବ?

ବିକ୍ରମ-୧ ର ସଫଳ ଉଡ଼ାଣ ଏହି ବାର୍ତ୍ତା ଦେଉଛି ଯେ ଭାରତର ସ୍ପେସ୍ ସେକ୍ଟର ଏବେ ଏକ ନୂଆ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିସାରିଛି। ଆଗାମୀ ସମୟରେ ଇସ୍ରୋ (ISRO) ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ବୈଜ୍ଞାନିକ ମିଶନ, ଗଭୀର ମହାକାଶ ଗବେଷଣା ଏବଂ ନୂଆ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ କରିବ, ଯେତେବେଳେ କି ବେସରକାରୀ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟବସାୟିକ ଲଞ୍ଚ୍, ସାଟେଲାଇଟ୍ ନିର୍ମାଣ ଏବଂ ଗ୍ଲୋବାଲ୍ ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କୁ ସେବା ଯୋଗାଇବାରେ ବଡ଼ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିବେ। ବିଶ୍ୱର ବଡ଼ ବଡ଼ ସ୍ପେସ୍ ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ଏହି ମଡେଲ୍ ଉପରେ ହିଁ କାମ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଏବେ ଭାରତ ମଧ୍ୟ ସେହି ଦିଗରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଛି। ୪୦୦ରୁ ଅଧିକ ଷ୍ଟାର୍ଟଅପ୍, ହଜାର ହଜାର କୋଟି ଟଙ୍କାର ସରକାରୀ ପାଣ୍ଠି, ନୂଆ ନୀତି ଏବଂ ବେସରକାରୀ ନିବେଶ ଏହା ସୂଚାଉଛି ଯେ ଆଗାମୀ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକରେ ଭାରତ କେବଳ ମହାକାଶକୁ ମିଶନ ପଠାଉଥିବା ଦେଶ ହୋଇ ରହିବ ନାହିଁ, ବରଂ ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସ୍ପେସ୍ ବ୍ୟବସାୟୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପରିଚୟ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବ।