ଦେଶର ସଲିସିଟର ଜେନେରାଲ୍ ତୁଷାର ମେହେଟ୍ଟାଙ୍କୁ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ତୃତୀୟ ଥର ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ସମ୍ପ୍ରସାରଣ ମିଳିଛି। ସେ ପୁଣି ଥରେ ଦେଶର ନୂଆ ସଲିସିଟର ଜେନେରାଲ୍ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି। ୨୦୧୮ ମସିହାରୁ ଏହି ପଦବୀରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ତୁଷାର ମେହେଟ୍ଟାଙ୍କର ଏହି ନୂଆ ନିଯୁକ୍ତି ୩ ବର୍ଷ ପାଇଁ କରାଯାଇଛି। ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା କିଏ ଏହି ସଲିସିଟର ଜେନେରାଲ୍, କଣ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ, କେମିତି ହୁଏ ନିଯୁକ୍ତି ଏବଂ ଏହି ପଦବୀ କାହିଁକି ଏତେ ଜରୁରୀ?

ଭାରତ ସରକାର ତୁଷାର ମେହେଟ୍ଟାଙ୍କ ଉପରେ ପୁଣି ଥରେ ଆସ୍ଥା ପ୍ରକଟ କରି ସେହି ବଡ଼ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇଛନ୍ତି। ଭାରତର ନ୍ୟାୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସଲିସିଟର ଜେନେରାଲ୍ ପଦବୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଗରିମାମୟ ମାନାଯାଏ। ଏହା ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ବବୃହତ ଆଇନ ଅଧିକାରୀ ପଦବୀ ଅଟେ।

ସଲିସିଟର ଜେନେରାଲ୍ କିଏ ହୋଇଥାନ୍ତି?

ସଲିସିଟର ଜେନେରାଲ୍ ହେଉଛନ୍ତି ଭାରତର ମହାନାୟବାଦୀ ବା ଆଟର୍ଣ୍ଣି ଜେନେରାଲ୍ ଙ୍କ ସହାୟକ ଅଧିକାରୀ। ଆଟର୍ଣ୍ଣି ଜେନେରାଲ୍ ଦେଶର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଇନ ଅଧିକାରୀ ଅଟନ୍ତି। ବର୍ତ୍ତମାନ ଆର. ଭେଙ୍କଟରମଣି ଦେଶର ଆଟର୍ଣ୍ଣି ଜେନେରାଲ୍ ଅଛନ୍ତି। ଆଟର୍ଣ୍ଣି ଜେନେରାଲ୍ଙ୍କୁ ସହାୟତା କରିବା ପାଇଁ ଜଣେ ସଲିସିଟର ଜେନେରାଲ୍ ଏବଂ ଅନେକ ଅତିରିକ୍ତ ସଲିସିଟର ଜେନେରାଲ୍ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାନ୍ତି। ସଲିସିଟର ଜେନେରାଲ୍ ସରକାରଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଆଇନ ପରାମର୍ଶଦାତା ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ତଥା ହାଇକୋର୍ଟରେ ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରନ୍ତି।

ସଲିସିଟର ଜେନେରାଲ୍ଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କଣ?

ସଲିସିଟର ଜେନେରାଲ୍ଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ ବହୁତ ବ୍ୟାପକ ହୋଇଥାଏ:

• ଅଦାଲତରେ ସରକାରଙ୍କ ପକ୍ଷ ରଖିବା: ସଲିସିଟର ଜେନେରାଲ୍ଙ୍କ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କାମ ହେଉଛି ସରକାରଙ୍କ ତରଫରୁ ଅଦାଲତରେ ହାଜର ହେବା। ଯେତେବେଳେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ବିରୋଧରେ କୌଣସି ମାମଲା ଆସେ, ସେତେବେଳେ ସେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ସରକାରଙ୍କ ସପକ୍ଷରେ ଲଢ଼େଇ କରନ୍ତି।

• ଆଇନଗତ ପରାମର୍ଶ ଦେବା: ସରକାରଙ୍କୁ ଅନେକ ଜଟିଳ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଆଇନଗତ ପରାମର୍ଶର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼ିଥାଏ। ଏଭଳି ସ୍ଥିତିରେ ସଲିସିଟର ଜେନେରାଲ୍ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି କିମ୍ବା କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କୁ ଉଚିତ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥାନ୍ତି। ସେ ଆଇନର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି, ଯେପରି ସରକାର ସଠିକ୍ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ନେଇପାରିବେ।

• ମାମଲାର ପରିଚାଳନା ଓ ପକ୍ଷ ରଖିବା: ସରକାରଙ୍କ ସହ ଜଡ଼ିତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସାମ୍ବିଧାନିକ ମାମଲାଗୁଡ଼ିକରେ ସେ ମୁଖ୍ୟ ଯୁକ୍ତି ଉପସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। କୌଣସି ବିଲ୍ କିମ୍ବା ଆଇନର ବୈଧତାକୁ କୋର୍ଟରେ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରାଗଲେ, ସେ ସରକାରଙ୍କ ସପକ୍ଷରେ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ନ୍ତି।

• ଆଟର୍ଣ୍ଣି ଜେନେରାଲ୍ଙ୍କୁ ସହାୟତା: ଆଟର୍ଣ୍ଣି ଜେନେରାଲ୍ଙ୍କ ଉପରେ ବହୁତ କାର୍ଯ୍ୟଭାର ଥାଏ। ସଲିସିଟର ଜେନେରାଲ୍ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଭାଗ କରିଥାନ୍ତି ଏବଂ ଉଭୟ ମିଶି ବଡ଼ ବଡ଼ ମାମଲାର ପ୍ରସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।

ନିଯୁକ୍ତି ପ୍ରକ୍ରିୟା କଣ ଏବଂ କିଏ କରନ୍ତି ନିଯୁକ୍ତି?

ସଲିସିଟର ଜେନେରାଲ୍ଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତି ଏକ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ହୋଇଥାଏ, ଯାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗ୍ୟତା ଓ ଅଭିଜ୍ଞତା ଉପରେ ଆଧାରିତ।

• ନିଯୁକ୍ତିର ସୁପାରିଶ: ଦେଶର କ୍ୟାବିନେଟ୍ର ନିଯୁକ୍ତି ସମିତି (ACC) ସଲିସିଟର ଜେନେରାଲ୍ଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥାଏ। ଏହି ସମିତିର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କରନ୍ତି। ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ଗୃହମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ଏଥିରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଥାଏ।

• ଯୋଗ୍ୟତା: ଏହି ପଦବୀ ପାଇଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଜଣକ ଆଇନ ବିଶେଷଜ୍ଞ ହେବା ଜରୁରୀ। ସାଧାରଣତଃ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ କିମ୍ବା ହାଇକୋର୍ଟର ବରିଷ୍ଠ ଆଇନଜୀବୀମାନଙ୍କୁ ହିଁ ଏହି ପଦ ପାଇଁ ଚୟନ କରାଯାଏ।

• ନିଯୁକ୍ତି ପତ୍ର: କ୍ୟାବିନେଟ୍ର ମଞ୍ଜୁରୀ ମିଳିବା ପରେ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବେ ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତି ପତ୍ର ଜାରି କରାଯାଏ। ଯଦିଓ ଏହି ପଦବୀ ରାଜନୈତିକ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ସରକାର ନିଜ ପସନ୍ଦର ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ବାଛିଥାନ୍ତି।

କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ଏବଂ ସେବା ସର୍ତ୍ତାବଳୀ

ସଲିସିଟର ଜେନେରାଲ୍ଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ସାଧାରଣତଃ ୩ ବର୍ଷ ହୋଇଥାଏ। ସରକାର ଚାହିଁଲେ ଏହି ଅବଧିକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇ ପାରିବେ। ସରକାରଙ୍କ ଭରସା ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ନିଜ ପଦରେ ରହନ୍ତି। ଯଦି କେନ୍ଦ୍ରରେ ସରକାର ବଦଳେ, ତେବେ ପ୍ରାୟତଃ ଏହି ଅଧିକାରୀମାନେ ନିଜ ପଦରୁ ଇସ୍ତଫା ଦେଇଥାନ୍ତି, ଯେପରି ନୂଆ ସରକାର ନିଜ ପସନ୍ଦର ଆଇନଜୀବୀ ନିଯୁକ୍ତ କରିପାରିବେ।

ଏହି ପଦବୀ କାହିଁକି ଜରୁରୀ?

ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ସରକାରଙ୍କୁ ଆଇନ ପରିସର ମଧ୍ୟରେ ରହି କାମ କରିବାକୁ ପଡ଼େ। ଏହି ପଦବୀ ନିମ୍ନଲିଖିତ କାରଣ ପାଇଁ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ:

• ନ୍ୟାୟର ରକ୍ଷା: ସରକାର ମଧ୍ୟ ନିୟମରେ ବନ୍ଧା। ସଲିସିଟର ଜେନେରାଲ୍ ଏହା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତି ଯେ ସରକାର ଅଦାଲତରେ ନିଜ ପକ୍ଷ ସଠିକ୍ ଓ ଆଇନଗତ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ।

• ସମ୍ବିଧାନର ସୁରକ୍ଷା: କୌଣସି ଆଇନ ଉପରେ ବିବାଦ ଦେଖାଦେଲେ, ସେ ସାମ୍ବିଧାନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ଏବଂ ସରକାରଙ୍କ କଦମ ସମ୍ବିଧାନ ବିରୋଧୀ ନୁହେଁ ବୋଲି ପ୍ରମାଣ କରନ୍ତି।

• ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରତିରକ୍ଷା: ପ୍ରତିଦିନ ସରକାରଙ୍କ ବିରୋଧରେ ହଜାର ହଜାର ମାମଲା ଦାୟର ହୁଏ। ଏହାର ସଠିକ୍ ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ଏକ ଶକ୍ତ ଆଇନ ଟିମ୍ର ଆବଶ୍ୟକତା ଥାଏ ଏବଂ ସଲିସିଟର ଜେନେରାଲ୍ ଏହି ଟିମ୍ର ନେତୃତ୍ୱ ନିଅନ୍ତି।

• ଜଟିଳ ନୀତିଗତ ନିର୍ଣ୍ଣୟ: ସରକାର ଅନେକ ବଡ଼ ଅର୍ଥନୈତିକ କିମ୍ବା ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାର ଆଣିବା ସମୟରେ କୌଣସି ଆଇନଗତ ଅସୁବିଧା ନ ଉପୁଜିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ମାର୍ଗଦର୍ଶନ କାମରେ ଆସେ।

ସଲିସିଟର ଜେନେରାଲ୍ଙ୍କ ସୀମା ବା କଟକଣା କଣ?

ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଯେତିକି ଶକ୍ତି ଅଛି, ସେତିକି କଟକଣା ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ସେ ସରକାରଙ୍କ ବିନା ଅନୁମତିରେ କୌଣସି ଅପରାଧିକ ମାମଲାରେ ଅଭିଯୁକ୍ତ ସପକ୍ଷରେ ଓକିଲାତି କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ସେ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ବିରୋଧରେ କୌଣସି ପରାମର୍ଶ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ।

କେଉଁ ନିୟମ ଅଧୀନରେ ଉଭୟଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତି ହୋଇଥାଏ?

ଆଟର୍ଣ୍ଣି ଜେନେରାଲ୍ ଏବଂ ସଲିସିଟର ଜେନେରାଲ୍ ଉଭୟ କୋର୍ଟରେ ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆଇନଗତ ଭାବେ ଦୁହିଁଙ୍କ ସ୍ଥିତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଲଗା:

• ଆଟର୍ଣ୍ଣି ଜେନେରାଲ୍: ଏହା ଏକ ସାମ୍ବିଧାନିକ ପଦବୀ। ଏହି ନିଯୁକ୍ତି ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା ଅଧୀନରେ କରାଯାଏ। ଏହା ଅନୁସାରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ମହାନାୟବାଦୀ କରିପାରିବେ, ଯିଏ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ବିଚାରପତି ହେବାର ଯୋଗ୍ୟତା ରଖିଥିବେ। ଏହା ଦେଶର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଇନ ପଦବୀ।

• ସଲିସିଟର ଜେନେରାଲ୍: ଏହି ପଦବୀ ସାମ୍ବିଧାନିକ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଏକ ବୈଧାନିକ ବା ସଂହିତାବଦ୍ଧ ପଦବୀ । ସମ୍ବିଧାନରେ ଏଥିପାଇଁ କୌଣସି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଧାରା ନାହିଁ। ଏହି ନିଯୁକ୍ତି 'ଲ ଅଫିସର୍ସ (କଣ୍ଡିସନ୍ସ ଅଫ୍ ସର୍ଭିସ) ରୁଲ୍ସ, ୧୯୮୭' ଅଧୀନରେ କରାଯାଇଥାଏ।

ସରଳ ଶବ୍ଦରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ଭାରତର ସଲିସିଟର ଜେନେରାଲ୍ ଆଇନ ଏବଂ ସରକାର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସେତୁ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ସେ ସରକାରଙ୍କ ଓକିଲ ମଧ୍ୟ ଏବଂ ଆଇନର ରକ୍ଷକ ମଧ୍ୟ ଅଟନ୍ତି।