ହୋର୍ମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ଖୋଲିବ କି ନାହିଁ, ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଏବେ ଆହୁରି ଜଟିଳ ହେବାରେ ଲାଗିଛି। ଆମେରିକା ଇରାନକୁ ତାର ପରମାଣୁ କ୍ଷମତା ହ୍ରାସ କରିବା ଏବଂ ହାଇ-ଏନ୍ରିଚ୍ଡ୍ (ଉଚ୍ଚ ସମୃଦ୍ଧ) ୟୁରେନିୟମ୍ ହସ୍ତାନ୍ତର କରିବାକୁ ଦାବି କରିଛି। ଏହା ସହିତ, ସମ୍ପତ୍ତି ଫେରସ୍ତ ଏବଂ କ୍ଷତିପୂରଣ ଦେବାକୁ ମଧ୍ୟ ମନା କରିଦେଇଛି। ଇରାନ ଏହି ସର୍ତ୍ତଗୁଡ଼ିକୁ ମାନିବାକୁ ଆଦୌ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନୁହେଁ।

ଇରାନ ଏବଂ ଆମେରିକା ମଧ୍ୟରେ ଜାରି ରହିଥିବା ଉତ୍ତେଜନା ଆଉ ଥରେ ଏକ ବିପଜ୍ଜନକ ମୋଡ଼ରେ ପହଞ୍ଚିଥିବା ଜଣାପଡ଼ୁଛି। ଯୁଦ୍ଧ ରୋକିବା ଏବଂ ଆଲୋଚନା ଆରମ୍ଭ କରିବାର ପ୍ରୟାସ ମଧ୍ୟରେ ଏବେ ଇରାନ ଗଣମାଧ୍ୟମ ଦାବି କରିଛି ଯେ ଆମେରିକା ତେହେରାନ ସାମ୍ନାରେ ଏଭଳି ଏକ ପ୍ରସ୍ତାବ ରଖିଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଦେବାକୁ କିଛି ନାହିଁ କିନ୍ତୁ ନେବାକୁ ସବୁକିଛି ଅଛି। ଅର୍ଥାତ୍ ଆମେରିକା କୌଣସି ପ୍ରକାର ରିହାତି ନଦେଇ, ସେହି ସବୁ ଦାବି ମାନିବାକୁ କହୁଛି ଯାହା ସେ ଯୁଦ୍ଧ ମାଧ୍ୟମରେ ମଧ୍ୟ ହାସଲ କରିପାରି ନଥିଲା।

ଇରାନର ସରକାରୀ ସମ୍ବାଦ ସଂସ୍ଥା ରବିବାର ଦିନ ଯେଉଁ ସୂଚନା ଦେଇଛି, ସେଥିରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଣାପଡ଼ୁଛି ଯେ ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋଚନାର ପଥ ଏବେ ବହୁତ କଷ୍ଟକର। ବିଶେଷ କରି ସେତେବେଳେ, ଯେତେବେଳେ ତେହେରାନ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିସାରିଛି ଯେ ସେ କୌଣସି ଚାପ ଆଗରେ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇବ ନାହିଁ।

ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ସେହି ୫ଟି ବଡ଼ ପ୍ରସ୍ତାବ:

୧. ଇରାନର ସମ୍ବାଦ ସଂସ୍ଥା 'ଫାର୍ସ' ଅନୁଯାୟୀ, ଆମେରିକା ୫ଟି ପଏଣ୍ଟ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ପ୍ରସ୍ତାବ ପଠାଇଛି। ଏଥିରେ ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦାବି ଥିଲା ଯେ, ଇରାନ କେବଳ ଗୋଟିଏ ପରମାଣୁ କେନ୍ଦ୍ର ଚାଲୁ ରଖିବ ଏବଂ ନିଜର ହାଇ-ଏନ୍ରିଚ୍ଡ୍ ୟୁରେନିୟମର ଭଣ୍ଡାରକୁ ଆମେରିକା ହାତରେ ଟେକିଦେବ। ଅର୍ଥାତ୍ ଆମେରିକା ଚାହୁଁଛି ଇରାନର ପରମାଣୁ କ୍ଷମତା ପ୍ରାୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଉ। କିନ୍ତୁ ତେହେରାନ ପାଇଁ ଏହା କେବଳ ଏକ ବୈଷୟିକ ପ୍ରସଙ୍ଗ ନୁହେଁ, ବରଂ ଜାତୀୟ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷାର ପ୍ରଶ୍ନ।

୨. ଇରାନ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ହେବ କହିଆସୁଛି ଯେ ତାର ପରମାଣୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ କେବଳ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ। କିନ୍ତୁ ଆମେରିକା ଏବଂ ତାର ସହଯୋଗୀ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି ଯେ ଏହି ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାର ବ୍ୟବହାର କରି ଭବିଷ୍ୟତରେ ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇପାରେ।

୩. କିନ୍ତୁ ଏଥର ମାମଲା କେବଳ ପରମାଣୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନାହିଁ। ଫାର୍ସ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଆମେରିକା ବିଦେଶରେ ଜମା ଥିବା ଇରାନର କୋଟି କୋଟି ଡଲାରର ସମ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟରୁ ୨୫ ପ୍ରତିଶତ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିବାକୁ ମନା କରିଦେଇଛି।

୪. ଏହା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ହୋଇଥିବା କ୍ଷତିର ଭରଣା ବା କ୍ଷତିପୂରଣ ଦେବା କଥା ମଧ୍ୟ ଆମେରିକା ସ୍ୱୀକାର କରିନାହିଁ। ଏହି କାରଣରୁ ଇରାନ ଗଣମାଧ୍ୟମ ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ଏକତରଫା ବୋଲି କହୁଛି।

୫. ଆମେରିକା ଚାହୁଁଛି କି ଇରାନ ଉପସାଗରୀୟ (ଗଲ୍ଫ) ଦେଶଗୁଡ଼ିକୁ ଶତ୍ରୁ ନଜରରେ ନଦେଖୁ। ଆମେରିକା ନିଜର ସୈନ୍ୟ ଘାଟି ମଧ୍ୟ ଏହି ଦେଶଗୁଡ଼ିକରୁ ହଟାଇବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ, ଯାହା ଇରାନକୁ ଆଦୌ ମଞ୍ଜୁର ନୁହେଁ।

"ଆଗେ ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ କର, ତା'ପରେ ଆଲୋଚନା" ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଅଟକିଛି କଥା

ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଆମେରିକା ଯୁଦ୍ଧବିରତି (ସିଜ୍ଫାୟାର୍) କୁ ମଧ୍ୟ ଆଲୋଚନା ସହ ଯୋଡ଼ି ଦେଇଛି। ଅର୍ଥାତ୍ ୱାଶିଂଟନ୍ ଚାହୁଁଛି ପ୍ରଥମେ ବାର୍ତ୍ତାଳାପ ଆରମ୍ଭ ହେଉ, ତା'ପରେ ଯାଇ ବିଭିନ୍ନ ସମରକ୍ଷେତ୍ରରେ ଲଢ଼େଇ ରୋକିବା ଉପରେ ବିଚାର କରାଯିବ। କିନ୍ତୁ ଇରାନର ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଏହାର ଓଲଟା। ତେହେରାନ ପକ୍ଷରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରସ୍ତାବରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ପ୍ରଥମେ ସବୁ ସ୍ଥାନରେ ଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ ହେବା ଦରକାର। ଏଥିରେ କେବଳ ଇରାନ-ଆମେରିକା ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ବିବାଦ ନୁହେଁ, ବରଂ ଲେବାନନରେ ଇସ୍ରାଏଲର ସାମରିକ ଅଭିଯାନକୁ ରୋକିବା ଦାବି ମଧ୍ୟ ସାମିଲ ରହିଛି। ଇରାନ ବିଶ୍ୱାସ କରେ ଯେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଚଳରେ ଚାଲିଥିବା ଏହି ସଂଘର୍ଷ ପରସ୍ପର ସହ ଜଡ଼ିତ। ତେଣୁ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଭାଗରେ ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ କଲେ ସମାଧାନ ବାହାରିବ ନାହିଁ।

ଇରାନ ଏହା ମଧ୍ୟ ଦାବି କରିଛି ଯେ ତାର ବନ୍ଦରଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଆମେରିକା ନୌସେନା ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ନାକାବନ୍ଦୀକୁ ହଟାଯାଉ। ଆମେରିକା ୧୩ ଅପ୍ରେଲରୁ ଇରାନ ବନ୍ଦରଗୁଡ଼ିକ ନିକଟରେ କଡ଼ା ସାମୁଦ୍ରିକ ସର୍ଭେଲାନ୍ସ ଏବଂ ଚାପ ବଢ଼ାଇ ଦେଇଛି। ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଇରାନର ତେଲ ରପ୍ତାନି ଏବଂ ବ୍ୟାପାର ଉପରେ ପଡ଼ିଛି।

ହୋର୍ମୁଜ୍ ପାଲଟିଲା ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଅସ୍ତ୍ର

ଇରାନ ପ୍ରସ୍ତାବର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ଥିଲା ହୋର୍ମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ନେଇ। ଫାର୍ସ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ତେହେରାନ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କହିଛି ଯେ ସେ ଏହି ରଣନୀତିକ ସାମୁଦ୍ରିକ ମାର୍ଗର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନିଜ ହାତରେ ବଜାୟ ରଖିବ। ହୋର୍ମୁଜ୍ ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି ମାର୍ଗ (ଏନର୍ଜି ରୁଟ୍) ମଧ୍ୟରୁ ଏକ। ବିଶ୍ୱର ଏକ ବଡ଼ ଭାଗ ଏହି ମାର୍ଗ ଦେଇ ତେଲ ଏବଂ ଗ୍ୟାସର ଯୋଗାଣ ପାଇଥାଏ। ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେବା ପରଠାରୁ ଇରାନ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଜାହାଜ ଚଳାଚଳ ଉପରେ କଡ଼ା ନଜର ରଖିଛି ଏବଂ ଅନେକ ସମୟରେ ଏହାକୁ ପ୍ରାୟ ବନ୍ଦ କରିଦେଇଛି। ଏହି କାରଣରୁ ଆମେରିକା ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ଚିନ୍ତା ବଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଛି। ଯଦି ହୋର୍ମୁଜ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ବିଶ୍ୱ ତେଲ ବଜାରରେ ପ୍ରବଳ ଅସ୍ଥିରତା ଦେଖାଦେବ। ଭାରତ ଭଳି ଦେଶ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ସିଧାସଳଖ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିବ, କାରଣ ଭାରତ ନିଜର ଶକ୍ତି ଆବଶ୍ୟକତା ପାଇଁ ଉପସାଗରୀୟ ଅଞ୍ଚଳ ଉପରେ ବହୁତ ନିର୍ଭରଶୀଳ।

ଇରାନର ଖୋଲା ଚେତାବନୀ

ଏହି ଉତ୍ତେଜନା ମଧ୍ୟରେ ରବିବାର ଦିନ ଇରାନ ସେନାର ମୁଖପାତ୍ର ଅବୋଲଫଜଲ ଶେଖାରଚୀ ଆମେରିକା ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କୁ ସିଧାସଳଖ ଚେତାବନୀ ଦେଇଛନ୍ତି। ଇରାନର ସରକାରୀ ଟିଭି ଅନୁଯାୟୀ, ଶେଖାରଚୀ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଯଦି ଆମେରିକା ପୁଣି ଥରେ ଇରାନ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରେ, ତେବେ ତାକୁ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ, ଆକ୍ରମଣାତ୍ମକ ଏବଂ ଚକିତ କଲାଭଳି ପରିଣାମ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ତାଙ୍କର ଏହି ବୟାନ କେବଳ ଏକ ରାଜନୈତିକ ଧମକ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ସଙ୍କେତ ଦେଉଛି ଯେ ଇରାନ ଏବେ ପଛକୁ ହଟିବା ମୁଡ୍ରେ ନାହିଁ। ଇରାନ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିସାରିଛି ଯେ ଯଦି ତା’ ଉପରେ ଚାପ ବଢ଼ାଯାଏ, ତେବେ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଚଳରେ ନିଜର ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ନେଟୱର୍କର ବ୍ୟବହାର କରିପାରେ। ଏଥିରେ ଉପସାଗରୀୟ ଅଞ୍ଚଳର ସାମୁଦ୍ରିକ ମାର୍ଗ, ଆମେରିକାର ସାମରିକ ଘାଟି ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ସହଯୋଗୀ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ସାମିଲ ହୋଇପାରନ୍ତି।

କାହିଁକି ଅଟକିଛି ଆଲୋଚନା?

ପ୍ରକୃତ ସମସ୍ୟା ହେଉଛି ପରସ୍ପର ଉପରେ ଭରସା ନଥିବା। ଆମେରିକା ଚାହୁଁଛି ଇରାନ ପ୍ରଥମେ ନିଜର ପରମାଣୁ ଏବଂ ସାମରିକ କ୍ଷମତା ଉପରେ ବଡ଼ ବୁଝାମଣା କରୁ। ଅନ୍ୟପଟେ ଇରାନ କହୁଛି ଯେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ହଟାଯାଇ ନାହିଁ ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ଆଶ୍ୱାସନା ମିଳିନାହିଁ, ସେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ କୌଣସି ବଡ଼ ଚୁକ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବ ନାହିଁ।

ତେହେରାନକୁ ଏହି ଆଶଙ୍କା ମଧ୍ୟ ରହିଛି ଯେ ଯଦି ସେ ପ୍ରଥମେ ରିହାତି ଦେଇଦେବ, ତେବେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଆମେରିକା ନିଜ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିରୁ ଓହରି ଯାଇପାରେ। ଇରାନ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ପରମାଣୁ ଚୁକ୍ତିର ଅଭିଜ୍ଞତା ଦେଖିସାରିଛି, ଯେତେବେଳେ ଆମେରିକା ପୁରୁଣା ଡିଲ୍ରୁ ନିଜକୁ ଅଲଗା କରିଦେଇଥିଲା। ଏହି କାରଣରୁ ଏଥର ଇରାନ ଲିଖିତ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଗ୍ୟାରେଣ୍ଟି ଚାହୁଁଛି।