ଟ୍ରମ୍ପ, ପୁଟିନ ଏବଂ ଜିନପିଙ୍ଗ ନଭେମ୍ବର ୧୯ ତାରିଖରେ ଚୀନର ଶେନଝେନ୍ଠାରେ ସାକ୍ଷାତ କରିବେ। ଏଥିରେ ୟୁକ୍ରେନ୍ ଯୁଦ୍ଧ, ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତି ଉପରେ ଆଲୋଚନା ହେବ। ଏହି ବୈଠକର ଭାରତ ଉପରେ କ’ଣ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିପାରେ?
ଆମେରିକା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପ, ଋଷ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭ୍ଲାଦିମିର ପୁଟିନ ଏବଂ ଚୀନ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ସି ଜିନପିଙ୍ଗ ଆଜି ଚୀନର ଶେନଝେନ୍ରେ ଏକାଠି ବୈଠକ କରିବେ। ଏସିଆ-ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗରୀୟ ଅର୍ଥନୈତିକ ସହଯୋଗ (APEC) ସମ୍ମିଳନୀ ଅବସରରେ ଏହି ବୈଠକ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଛି। ଏଥିରେ ଇରାନ ଏବଂ ୟୁକ୍ରେନରେ ଯୁଦ୍ଧ ରୋକିବା ତଥା ବିଶ୍ୱରେ ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରର ବଢ଼ୁଥିବା ସଂଖ୍ୟା ଉପରେ ଆଲୋଚନା ହୋଇପାରେ। ଏହି ସାକ୍ଷାତ ଉପରେ ଭାରତ ସମେତ ବିଶ୍ୱର ଅନେକ ଦେଶର ନଜର ରହିଛି।
ଏହି ବୈଠକର ତୁଳନା ୧୯୪୫ ମସିହାରେ ହୋଇଥିବା ୟାଲଟା କନଫରେନ୍ସ (Yalta Conference) ସହିତ କରାଯାଉଛି। ସେହି ସମୟରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଆମେରିକା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଫ୍ରାଙ୍କଲିନ୍ ରୁଜଭେଲ୍ଟ, ବ୍ରିଟେନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ୱିନଷ୍ଟନ୍ ଚର୍ଚ୍ଚିଲ୍ ଏବଂ ସୋଭିଏତ୍ ସଂଘର ନେତା ଜୋସେଫ୍ ଷ୍ଟାଲିନ୍ ଏକାଠି ବସିଥିଲେ। ତିନି ନେତା ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ବିଶ୍ୱ କିପରି ହେବ, ସେନେଇ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ।
ଭାରତ ପାଇଁ କାହିଁକି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ବୈଠକ?
ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୨୫ରେ ଋଷଠାରୁ ତେଲ କିଣିବା କାରଣରୁ ଆମେରିକା ଭାରତୀୟ ସାମଗ୍ରୀ ଉପରେ ୨୫% ଅତିରିକ୍ତ ଟାରିଫ୍ (ଶୁଳ୍କ) ଲଗାଇଥିଲା। ଯଦି ୟୁକ୍ରେନ୍ ଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ କରିବା ନେଇ ଆଲୋଚନା ଆଗକୁ ବଢ଼େ, ତେବେ ଋଷ ଏବଂ ଭାରତ ଉପରେ ନୂଆ ଆମେରିକୀୟ ପ୍ରତିବନ୍ଧକର ବିପଦ କମ୍ ହୋଇପାରେ। ଏହାସହ ୟୁକ୍ରେନରୁ ବିଶ୍ୱ ବଜାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ ପହଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଭାରତର ପ୍ରୟାସକୁ ମଧ୍ୟ ସହାୟତା ମିଳିବ।
ଟ୍ରମ୍ପ ଏବଂ ଜିନପିଙ୍ଗଙ୍କ ଅଲଗା ବୈଠକ ମଧ୍ୟ ଭାରତ ପାଇଁ ବେଶ୍ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଉଭୟ ଦେଶ ୨୦୨୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜର ବାଣିଜ୍ୟ ଚୁକ୍ତିକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇ ପାରନ୍ତି। ଆମେରିକା ନିକଟରେ ଚୀନ୍ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜର ଆଡଭାନ୍ସ AI ଚିପ୍ସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିବାରୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ନୂଆ ନିୟମ ପ୍ରଣୟନ କରିଛି। ଅନ୍ୟପଟେ ଟ୍ରମ୍ପ ଚୀନ୍ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ମଧ୍ୟ ଖରାପ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ କ୍ୱାଡ୍ (QUAD) ଉପରେ ଆମେରିକାର ଧ୍ୟାନ କମୁଥିବା କୁହାଯାଉଛି। ଭାରତ ପାଇଁ ଆମେରିକା ଏବଂ ଚୀନ୍ ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଳନ ବଜାୟ ରଖିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ ଅଟେ।
ଏହି ବୈଠକରୁ କାହାକୁ କ’ଣ ଫାଇଦା?
ତିନି ନେତାଙ୍କୁ ଏହି ସାକ୍ଷାତରୁ ଫାଇଦା ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱର ବଡ଼ ନେତାମାନଙ୍କ ସହ ନିଜର ଫଟୋ ଦେଖାଇବାର ସୁଯୋଗ ମିଳିବ। ପୁଟିନ ବିଶ୍ୱକୁ ଜଣାଇପାରିବେ ଯେ ଋଷ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଏକୁଟିଆ ନୁହେଁ। ସେହିପରି ଜିନପିଙ୍ଗଙ୍କୁ ୨୦୨୭ରେ ହେବାକୁ ଥିବା ଚୀନ୍ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ପାର୍ଟିର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବୈଠକ ପୂର୍ବରୁ ନିଜର ବୈଶ୍ୱିକ ଛବି ମଜବୁତ କରିବାର ସୁଯୋଗ ମିଳିବ।
ଆମେରିକାର ସହଯୋଗୀ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଆଶଙ୍କା କରୁଛନ୍ତି ଯେ ପୁଟିନ ଏବଂ ଜିନପିଙ୍ଗ ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କଠାରୁ ନିଜ ସପକ୍ଷରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରାଇ ନେଇପାରନ୍ତି। ଟ୍ରମ୍ପ ଋଷର ଶକ୍ତି ଭିତ୍ତିଭୂମି ଉପରେ ୟୁକ୍ରେନର ଆକ୍ରମଣକୁ ସମାଲୋଚନା କରିଛନ୍ତି। ୟୁକ୍ରେନ୍ ସେନା ପାଇଁ ଜରୁରୀ ଷ୍ଟାରଲିଙ୍କ୍ ଏବଂ ଷ୍ଟାରଶିଲ୍ଡ ସେବା ମଧ୍ୟ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ବନ୍ଦ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଟ୍ରମ୍ପ ତାଇୱାନକୁ ୧୪ ବିଲିୟନ ଡଲାରର ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ବିକ୍ରି ମଞ୍ଜୁରୀକୁ ଅଟକାଇ ରଖିଛନ୍ତି।
ଜେଲେନସ୍କି ଏହି ବୈଠକକୁ ନେଇ କ’ଣ କହିଲେ?
ୟୁକ୍ରେନ୍ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭୋଲୋଦିମିର ଜେଲେନସ୍କି ମଧ୍ୟ ଶେନଝେନ୍ ବୈଠକକୁ ୟାଲଟା ଭଳି ଘଟଣା ବୋଲି କହିଛନ୍ତି। ୟୁରୋପ ଏବଂ ଏସିଆର କିଛି ନେତା ଭୟ କରୁଛନ୍ତି ଯେ ଟ୍ରମ୍ପ, ପୁଟିନ ଏବଂ ଜିନପିଙ୍ଗ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ବୁଝାମଣା କରି ୟୁକ୍ରେନ୍ ଏବଂ ତାଇୱାନ ଭଳି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇପାରନ୍ତି। ଏହାଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ସ୍ୱାର୍ଥ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇପାରେ।
ତେବେ କିଛି ଆମେରିକୀୟ କୂଟନୀତିଜ୍ଞ ଏହି ତୁଳନାକୁ ଠିକ୍ ବୋଲି ମନେ କରୁନାହାନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ, ୧୯୪୫ରେ ତିନି ଦେଶ ନାଜି ଜର୍ମାନୀ ବିରୋଧରେ ଏକାଠି ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଆଜି ଆମେରିକା, ଋଷ ଏବଂ ଚୀନ୍ ପରସ୍ପରର ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ଅଟନ୍ତି। କାର୍ନେଗୀ ଏଣ୍ଡାଉମେଣ୍ଟର ଇଭାନ୍ ଫେଗେନବାମଙ୍କ ମତରେ, ଆମେରିକା ଏସିଆରେ ନିଜର ପ୍ରଭାବ ଚୀନ୍ ହାତରେ ଟେକିଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନୁହେଁ।