ମୋଇରାଙ୍ଗଥେମ୍ ଲୋଇଆ ଚାକିରି ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଏବଂ ଛଅ ବର୍ଷ ଏକା ଏକା କୁଡ଼ିଆରେ ରହିଲେ, ଯାହାଫଳରେ ଇମ୍ଫାଲ ନିକଟସ୍ଥ ଏକ ପୋଡ଼ିଯାଇଥିବା ପାହାଡ଼ରେ ପୁଣିଥରେ ଜଙ୍ଗଲ ଗଢ଼ି ଉଠିପାରିବ।
ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ପିଲାଦିନର କୌଣସି ଏକ ସ୍ଥାନର ଚିତ୍ର ରହିଥାଏ। ଜେଜେ-ଜେଜେମାଙ୍କ ଗାଁ, ସ୍କୁଲ୍ ଯିବାସମୟରେ ଚଢ଼ିଥିବା ପାହାଡ଼ କିମ୍ବା ସେହି ନଦୀ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ପହଁରିବା ଶିଖିଥିଲେ। ବର୍ଷ ବର୍ଷ ପରେ ଫେରିଲେ କେତେବେଳେ ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ଆଉ ଚିହ୍ନି ହୁଏ ନାହିଁ। କ୍ଷେତ ବଦଳରେ ସଡ଼କ ଥାଏ। ଗଛ ବଦଳରେ କୋଠାବାଡ଼ି। ମନ କଷ୍ଟ ହୁଏ, ତା’ପରେ ଆମେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯାଉ। ଇମ୍ଫାଲର ଜଣେ ଯୁବକ ମଧ୍ୟ ଏପରି କଷ୍ଟ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯିବା ବଦଳରେ ସେ ସେହିଠାରେ ହିଁ ଅଟକି ରହିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ।
ତାଙ୍କ ନାମ ମୋଇରାଙ୍ଗଥେମ୍ ଲୋଇଆ। ସେ ମଣିପୁରର ଇମ୍ଫାଲ ପଶ୍ଚିମ ଜିଲ୍ଲାର ଉରୀପୋକ୍ ଖୈଦେମ ଲେଇକାଇରେ ବଢ଼ିଥିଲେ। ପିଲାଦିନେ ସେ ପ୍ରାୟତଃ କୌବ୍ରୁ ପାହାଡ଼କୁ ଯାଉଥିଲେ। ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେହି ସବୁଜିମା ତାଙ୍କ ମନରେ ବସାବାନ୍ଧି ରହିଥିଲା। କଲେଜ ପାଠପଢ଼ା ସାରିଲା ପରେ ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ ଉପତ୍ୟକା ଆଖପାଖର ଅନେକ ସବୁଜ ପାହାଡ଼ ଉଜୁଡ଼ି ଯାଇଥିଲା। ଇମ୍ଫାଲ କୂଳରେ ଥିବା ମାରୁ ଲାଙ୍ଗୋଲ୍ ଢାଲୁରେ 'ଝୁମ୍' (Jhum) ଚାଷ ପାଇଁ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଗଛ କଟାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଜମି ଜାଳି ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସେଠାରେ ଗୋଟିଏ ବି ଗଛ ବଞ୍ଚି ନଥିଲା।
ସେତେବେଳେ ସେ ଏକ ଔଷଧ କମ୍ପାନିରେ କାମ କରୁଥିଲେ। ଏହା ଏକ ନିୟମିତ ଚାକିରି ଥିଲା। 2002 ମସିହାର ଆରମ୍ଭରେ ସେ ସେହି ଚାକିରି ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଏକ ଛୋଟ କୁଡ଼ିଆ ତିଆରି କଲେ ଏବଂ ଗଛ ଲଗାଇବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ପ୍ରାୟ ଛଅ ବର୍ଷ ସେଠାରେ ସେ ଏକାକୀ ରହିଥିଲେ। ମାଟିକୁ ବୁଝୁଥିଲେ, ଦେଖୁଥିଲେ ଯେ କେଉଁ ଗଛଗୁଡ଼ିକ ଏଠାରେ ତିଷ୍ଠି ରହିପାରିବ। ବାଉଁଶ, ଓକ୍, ଡିମିରି ପ୍ରଜାତିର ଗଛ, ମ୍ୟାଗ୍ନୋଲିଆ, ଶାଗୁଆନ ଏବଂ କାଠଫଳ (ପଣସ) ଗଛ ଲଗାଇଲେ। ଦୂରରୁ ପାଣି ଏବଂ ମଞ୍ଜି ଆଣୁଥିଲେ। ହାତରେ ଆବର୍ଜନା ବାହାର କରୁଥିଲେ। ଚରିବାକୁ ଆସୁଥିବା ପଶୁମାନଙ୍କଠାରୁ ନବଜାତ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସେ ସେହି ସ୍ଥାନର ନାମ 'ପୁଂଶିଲୋକ୍' ରଖିଲେ, ଯାହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି 'ଜୀବନର ଝରଣା'।
ପୁଂଶିଲୋକରେ ଅଢ଼େଇ ଶହ ପ୍ରକାରର ଗଛ
ସେହି ଛଅ ବର୍ଷ କଥା ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ। ନା ସହକର୍ମୀ ଥିଲେ, ନା ବେତନ, ନା ଦେଖିବାକୁ ଆସୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଭିଡ଼। ପୋଡ଼ିଯାଇଥିବା ପାହାଡ଼ର ଏକ କୁଡ଼ିଆରେ ରହୁଥିବା ଜଣେ ମଣିଷ। ଗୋଟିଏ ଗଛ ପରେ ଆଉ ଏକ ଗଛ ଲଗାଇ ଚାଲିଥିଲେ। ଏହା ଜାଣିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଯେ ପ୍ରଥମ ଛାଇ ମିଳିବାକୁ ମଧ୍ୟ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ସମୟ ଲାଗିବ। ଆମେ ନିଜ ପସନ୍ଦର ଜିନିଷ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ସପ୍ତାହ ଅପେକ୍ଷା କରି ଅସ୍ଥିର ହୋଇପଡ଼ୁ। କିନ୍ତୁ ସେ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ପରିଶ୍ରମ କରିଚାଲିଲେ। ଏହାପରେ ପାହାଡ଼ରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଦେବାକୁ ଲାଗିଲା।
ଧୀରେ ଧୀରେ ପୁଂଶିଲୋକରେ ପ୍ରାୟ ତିନିଶହ ଏକର ଜଙ୍ଗଲ ଗଢ଼ିଉଠିଲା। ସେଠାରେ ପ୍ରାୟ ଅଢ଼େଇ ଶହ ପ୍ରକାରର ଗଛ ଅଛି, ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରାୟ ପଚିଶି ପ୍ରକାରର ବାଉଁଶ ରହିଛି। ପକ୍ଷୀ, ସାପ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁମାନେ ଫେରିଆସିଛନ୍ତି। ଲୋଇଆ ନିଜକୁ କିଛିଟା ସଙ୍କୋଚ ସହିତ ଜଣେ ଚିତ୍ରକର ବୋଲି କୁହନ୍ତି। ସେ କୁହନ୍ତି ଯେ ଅନ୍ୟ କଳାକାରମାନେ କାନଭାସ ଏବଂ ତୂଳୀରେ ଚିତ୍ର ତିଆରି କରନ୍ତି। ସେ ପାହାଡ଼ରେ ଗଛ ଏବଂ ଫୁଲ ଲଗାଇ ନିଜର ଚିତ୍ର ତିଆରି କରିଛନ୍ତି। ଏହାକୁ ତିଆରି କରିବାରେ ଜୀବନ ବିତିଯାଇଛି। ଏହି ଚିତ୍ରଟି ଜୀବନ୍ତ ଅଟେ। କିନ୍ତୁ, ଜଙ୍ଗଲ ପ୍ରତି ଆଜି ମଧ୍ୟ ବିପଦ ରହିଛି। କିଛି ଲୋକ ଶିକାର କରିବାକୁ ଆସନ୍ତି, ପୁଣି କେତେକେ କେବଳ ମନୋରଞ୍ଜନ ପାଇଁ ଆସନ୍ତି। କିଛି ଲୋକ ଜାଳେଣି ପାଇଁ ଗଛ କାଟନ୍ତି। ଅସାବଧାନତା ବଶତଃ ଲାଗିଥିବା ନିଆଁ ଶୁଖିଲା ଜଙ୍ଗଲରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବ୍ୟାପିଯାଏ।
ଏହାର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଲୋଇଆ ତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶି 'ଓ୍ବାଇଲ୍ଡ ଲାଇଫ୍ ଆଣ୍ଡ ହାବିଟାଟ ପ୍ରୋଟେକ୍ସନ ସୋସାଇଟି' ଗଠନ କଲେ। ପ୍ରତିଟି ଶୁଖିଲା ଧାତୁ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବକମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ଚାରିପାଖର ଏକ ଅଂଶକୁ ସଫା କରିଦିଅନ୍ତି, ଯାହାଫଳରେ ନିଆଁ ଗଛଗୁଡ଼ିକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିପାରିବ ନାହିଁ। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଏଥିପାଇଁ ଗୋଟିଏ ମାସରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଲାଗିଥାଏ। ବାହାରର ଲୋକମାନେ ଏହି ପରିଶ୍ରମ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ସେମାନେ କେବଳ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଜଙ୍ଗଲଟିକୁ ଦେଖିବାକୁ ପାଆନ୍ତି।
ବର୍ତ୍ତମାନ ପୁଂଶିଲୋକର ରାସ୍ତାରେ ବୁଲିବାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି ଲୋକମାନେ
ସମୟ ସହିତ ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୋଡ଼ି ହେଲେ। ରାଜ୍ୟର ବନ ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କର ସହଯୋଗ ମଧ୍ୟ ମିଳିଲା। 2016 ମସିହାରେ ଇରୋମ ଶର୍ମିଳା ଷୋହଳ ବର୍ଷର ଅନଶନ ସମାପ୍ତ କରିବା ପରେ ପୁଂଶିଲୋକକୁ ଆସି ଏକ ଜଙ୍ଗଲୀ ଆମ୍ବ ଗଛ ଲଗାଇଥିଲେ। ଲୋଇଆ ଏବେ ସବୁବେଳେ ପାହାଡ଼ରେ ରହୁନାହାନ୍ତି। ସେଠାରୁ ପ୍ରାୟ ପନ୍ଦର ମିନିଟ୍ ଦୂରରେ ତାଙ୍କର ନିଜ ଘର ରହିଛି। ସେ ପ୍ରାୟତଃ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇଥା’ନ୍ତି। ସେ କୁହନ୍ତି ଯେ ପୁଂଶିଲୋକକୁ ଗଢ଼ିବା ଏବଂ ଏହାର ଯତ୍ନ ନେବା ଜୀବନସାରା ତାଙ୍କର କାମ ହୋଇ ରହିବ।
ବର୍ତ୍ତମାନ ଇମ୍ଫାଲର ଲୋକମାନେ ପୁଂଶିଲୋକର ରାସ୍ତା ଏବଂ ପାଦଚଲା ବାଟରେ ବୁଲିବାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି। ଯେଉଁ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧି ପୂର୍ବରୁ ଜଣେ ଯୁବକ ନିଜ ହାତରେ ଲଗାଇଥିଲେ, ସେହି ଗଛଗୁଡ଼ିକରେ ଆଜି ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ବସା ରହିଛି। ଛାଇର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିବା ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ସମ୍ଭବତଃ 2002 ମସିହାର ସେହି ପାହାଡ଼କୁ ଦେଖି ନଥିବେ। ଉଜୁଡ଼ି ଯାଇଥିବା, ପୋଡ଼ିଯାଇଥିବା ଏବଂ ନିସ୍ତବ୍ଧ ପାହାଡ଼ଟିକୁ ସେମାନେ ଦେଖି ନାହାନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାହା ଦେଖିବା ମଧ୍ୟ ଜରୁରୀ ନୁହେଁ। ଜଙ୍ଗଲଟି ସେଠାରେ ରହିଛି। କାହାରି ଜଣଙ୍କର ପିଲାଦିନର ସବୁଜ ପାହାଡ଼ କଥା ମନେ ଥିଲା ଏବଂ ସେ ତାହାକୁ ଭୁଲିଯାଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯାଇ ନଥିଲେ, ବରଂ ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ଗଛ ଲଗାଇ ଏହାକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।