ଶେଖ୍ ହସିନା ଭାରତସ୍ଥିତ ବାଂଲାଦେଶୀ ଦୂତାବାସରୁ ନୂଆ ପାସପୋର୍ଟ ମାଗିଛନ୍ତି। ସେ ଡିସେମ୍ବରରେ ଫେରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଢାକା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟାର୍ପଣ ସନ୍ଧି ଅଧୀନରେ ଭାରତରୁ ଫେରାଇ ଆଣିବାକୁ ଦାବି କରୁଛି।

ବାଂଲାଦେଶର ପୂର୍ବତନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଶେଖ୍ ହସିନାଙ୍କର ଭାରତରୁ ନିଜ ଦେଶକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ନେଇ ଚର୍ଚ୍ଚା ଜୋର୍ ଧରିଛି। ସେ ବାଂଲାଦେଶ ଦୂତାବାସରୁ ନୂଆ ପାସପୋର୍ଟ ଏବଂ ଜାତୀୟ ପରିଚୟ ପତ୍ର (NID) ମାଗିଛନ୍ତି। ସେ ଡିସେମ୍ବର ୨୦୨୬ରେ ବାଂଲାଦେଶ ଫେରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ତେବେ ବାଂଲାଦେଶ ସରକାର ତାଙ୍କୁ ପାସପୋର୍ଟ ଦେବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଭାରତରୁ ପ୍ରତ୍ୟାର୍ପଣ ଜରିଆରେ ଫେରାଇ ଆଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।

ରଏଟର୍ସର ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ନଭେମ୍ବର ୯ ତାରିଖରେ ହସିନାଙ୍କ ଓକିଲମାନେ ଦିଲ୍ଲୀସ୍ଥିତ ବାଂଲାଦେଶୀ ଦୂତାବାସକୁ ଚିଠି ଲେଖିଛନ୍ତି। ଲଣ୍ଡନର ଆଇନଗତ ଫର୍ମ 'ମ୍ୟାଟ୍ରିକ୍ସ ଚାମ୍ବର୍ସ'ର ଓକିଲମାନେ ଏହି ଚିଠି କାର୍ଯ୍ୟବାହକ ହାଇକମିଶନର ପ୍ରୀତି ରହମାନଙ୍କୁ ପଠାଇଛନ୍ତି। ଏଥିରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ବାଂଲାଦେଶର ଅନ୍ତରୀଣ ସରକାର ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଧିକାରୀମାନେ ହସିନାଙ୍କ ପୁରୁଣା ପାସପୋର୍ଟ ଓ ପରିଚୟ ପତ୍ର ରଦ୍ଦ କରିଦେଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ନୂଆ ଦସ୍ତାବିଜ୍ ଜାରି କରାଯାଉ।

କେବେ ବାଂଲାଦେଶ ଫେରିବେ ହସିନା? ଓକିଲମାନେ ହସିନାଙ୍କ ବାଂଲାଦେଶୀ ନାଗରିକତା ଏବଂ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମାନବାଧିକାର ନିୟମର ଦୁହାଇ ଦେଇ ଆବେଦନ ଉପରେ ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଦାବି କରିଛନ୍ତି। ହସିନା ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ଡିସେମ୍ବରରେ ଫେରିବା ଏବଂ ଅଦାଲତରେ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କରିବା କଥା କହିସାରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀଙ୍କ କହିବାନୁଯାୟୀ, ସମସ୍ତ ଆନୁଷ୍ଠାନିକତା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ଫେରିବାର ତାରିଖ ଘୋଷଣା କରାଯିବ।

ବାଂଲାଦେଶ ସରକାର କହିଲେ- ପାସପୋର୍ଟର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ ହସିନା ପାସପୋର୍ଟ ମାଗିବା ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ବାଂଲାଦେଶ ସରକାର ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଦେଇଥିଲେ ଯେ ତାଙ୍କୁ ନୂଆ ପାସପୋର୍ଟ ଦେବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ନଭେମ୍ବର ୬ ତାରିଖରେ ବୈଦେଶିକ ବ୍ୟାପାର ରାଷ୍ଟ୍ରମନ୍ତ୍ରୀ ହୁମାୟୁନ୍ କବୀର କହିଥିଲେ ଯେ ଭାରତ ଏବଂ ବାଂଲାଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତ୍ୟାର୍ପଣ ସନ୍ଧି ରହିଛି, ଯାହା ଅଧୀନରେ ହସିନାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଅଣାଯାଇପାରିବ।

କବୀର କହିଛନ୍ତି, ‘ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ ହସିନାଙ୍କୁ ଆମକୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରାଯାଉ। ସେ ଜଣେ ଆତଙ୍କବାଦୀ ଏବଂ ଫେରାର ବ୍ୟକ୍ତି।’ ସେ ଆହୁରି କହିଛନ୍ତି ଯେ ଅପରାଧୀମାନଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ପାଇଁ ପାସପୋର୍ଟର ଆବଶ୍ୟକତା ନଥାଏ; ଏଥିପାଇଁ ନ୍ୟାୟିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟାର୍ପଣ ସନ୍ଧିର ବ୍ୟବହାର କରାଯିବ।

ଆଇନ ମନ୍ତ୍ରୀ କହିଲେ- ହସିନା ଜଣେ ଦୋଷୀ ଅପରାଧୀ ନଭେମ୍ବର ୮ ତାରିଖରେ ବାଂଲାଦେଶର ଆଇନ ମନ୍ତ୍ରୀ ମହମ୍ମଦ ଅସଦୁଜ୍ଜମାନ୍ ମଧ୍ୟ ହସିନାଙ୍କୁ ଦୋଷୀ ଅପରାଧୀ ବୋଲି ଅଭିହିତ କରିଛନ୍ତି। ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ବାଂଲାଦେଶ ଭାରତ ନିକଟରୁ ହସିନାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବାକୁ ଦାବି କରିଛି। ଏହି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ପ୍ରତ୍ୟାର୍ପଣ ସନ୍ଧି ଅଧୀନରେ ଅନୁରୋଧ ପୂର୍ବରୁ ପଠାସରିଛି। ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ହସିନାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ମାମଲାରେ ସରକାର ଭାବପ୍ରବଣତା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ। ଏହି ମାମଲା ଗୃହ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ତଦାରଖ କରୁଛି ଏବଂ ଭାରତର ନିଷ୍ପତ୍ତି ପରେ ଆଗାମୀ ଆଇନଗତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରାଯିବ।

୨୦୨୪ ବିକ୍ଷୋଭ ପରେ ଭାରତ ଆସିଥିଲେ ହସିନା ଶେଖ୍ ହସିନା ୫ ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୨୪ରେ ବାଂଲାଦେଶରେ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କ ବିରାଟ ଆନ୍ଦୋଳନ ପରେ ଦେଶ ଛାଡ଼ି ଭାରତ ପଳାଇ ଆସିଥିଲେ। ସେ ପ୍ରାୟ ୨୦ ବର୍ଷ ଧରି ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟକାଳରେ ବାଂଲାଦେଶର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ। ନଭେମ୍ବର ୨୦୨୫ରେ ବାଂଲାଦେଶର ଇଣ୍ଟରନ୍ୟାସନାଲ୍ କ୍ରାଇମ୍ସ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲ୍ ତାଙ୍କୁ ମାନବିକତା ବିରୋଧୀ ଅପରାଧ ପାଇଁ ଦୋଷୀ ସାବ୍ୟସ୍ତ କରି ତାଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଶୁଣାଇଥିଲେ। ଏହି ମାମଲା ଜୁଲାଇ-ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୨୪ରେ ଛାତ୍ର ଆନ୍ଦୋଳନ ସମୟରେ ଘଟିଥିବା ହିଂସା ଏବଂ ସରକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ସହ ଜଡ଼ିତ। ହସିନା ଏହି ସମସ୍ତ ଅଭିଯୋଗକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିଛନ୍ତି।

ତାଙ୍କ ଦଳ 'ଆୱାମୀ ଲିଗ୍' ଉପରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଲଗାଯାଇଛି। ଦଳର ଅନେକ ନେତା ଜେଲ୍ରେ ଅଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଭାରତ ସମେତ ଅନ୍ୟ ଦେଶରେ ରହୁଛନ୍ତି। ବାଂଲାଦେଶର ଦାବି ଉପରେ ଭାରତ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରତ୍ୟର୍ପଣ ଅନୁରୋଧ ମିଳିଥିବା ସ୍ୱୀକାର କରିଛି, କିନ୍ତୁ ହସିନାଙ୍କୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରିବା ନେଇ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ସାର୍ବଜନୀନ କରିନାହିଁ।