ଭାରତ ସହ ଠିକରେ କଥା ନହେଉଥିବା ବାଂଲାଦେଶ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ଭାରତରୁ ଗହମ ଆମଦାନୀ କରୁଛି। ବାଂଲାଦେଶରେ ବିଗତ ଗୋଟିଏ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଗହମ ଅଟାର ଦାମ୍ ୧୭ ପ୍ରତିଶତ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି, ଯାହା ଫଳରେ ବାଂଲାଦେଶର ତାରିକ୍ ରହମାନ୍ ସରକାର ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଛନ୍ତି। ଗହମର ଏହି ଚାଲାଣ ଭାରତରୁ ରେଳ ଯୋଗେ ଯିବ।

ଭାରତରୁ ଗହମ ଆମଦାନୀ କରିବ ବାଂଲାଦେଶ

ବାଂଲାଦେଶକୁ ଅଟା-ଡାଲିର ଭାଉ ଶୀଘ୍ର ଜଣାପଡ଼ିଯାଇଛି। ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ସହ ସିଧାସଳଖ କଥା ନହେଉଥିବା ବାଂଲାଦେଶର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ତାରିକ୍ ରହମାନ୍‌ଙ୍କ ସରକାର ୨୦୨୨ ପରେ ଏବେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଭାରତରୁ ଗହମ ଆମଦାନୀ ପୁଣି ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି। ବାଂଲାଦେଶ ଏବେ ଭାରତରୁ ୨ ଲକ୍ଷ ଟନ୍ ଗହମ ମଗାଉଛି। ରୁଷ୍-ୟୁକ୍ରେନ୍ ଯୁଦ୍ଧ କାରଣରୁ ବାଂଲାଦେଶରେ ଗହମ ଅଟାର ମୂଲ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି। ଗତ ଗୋଟିଏ ମାସରେ ଏଥିରେ ୧୭% ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଛି। ଏହାସହିତ ଦେଶରେ ଚାଉଳ ଦର ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତର ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ତରରେ ପହଞ୍ଚିଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ବାଂଲାଦେଶୀ ଲୋକ ଗହମ ଆଡ଼କୁ ମୁହାଁଉଛନ୍ତି ଏବଂ ଗହମର ଚାହିଦା ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି। ଭାରତୀୟ ଗହମ କିଣୁଥିବା ବାଂଲାଦେଶ ଏକମାତ୍ର ଦେଶ ନୁହେଁ। ବ୍ଲୁମବର୍ଗ (Bloomberg) ଅନୁଯାୟୀ, ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ଆମଦାନୀକାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନିକଟରେ ଭାରତରୁ ଜାହାଜୀ ପରିବହନ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରତି ଟନ୍ ପ୍ରାୟ $୩୨୫ ଡଲାର୍ ମୂଲ୍ୟରେ ପ୍ରାୟ ୬୦,୦୦୦ ଟନ୍ ଗହମ କିଣିଛନ୍ତି।

ଚାରି ବର୍ଷରେ ପ୍ରଥମ ଥର ଭାରତରୁ ଗହମ ମଗାଇବ ବାଂଲାଦେଶ

ଆମେରିକାର ନ୍ୟୁଜ୍ ଆଉଟ୍‌ଲେଟ୍ ବ୍ଲୁମବର୍ଗର ଏକ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ବାଂଲାଦେଶୀ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ୨,୦୦,୦୦୦ ଟନ୍‌ରୁ ଅଧିକ ଭାରତୀୟ ଗହମ ପ୍ରତି ଟନ୍ $୩୦୬ ରୁ $୩୨୬ ଡଲାର୍ ମୂଲ୍ୟରେ ବୁକ୍ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଏହି ଚାଲାଣ ରେଳ ଯୋଗେ ଯିବ। ଚାରି ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଢାକା ଦ୍ୱାରା ଭାରତରୁ କରାଯାଇଥିବା ଏପରି ପ୍ରଥମ ଆମଦାନୀ।

ଚାଉଳ ବାଂଲାଦେଶର ମୁଖ୍ୟ ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଗହମ ମଧ୍ୟ ଦେଶରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଖିଆଯାଉଥିବା ଶସ୍ୟ। ଢାକାର 'ଦ ଡେଲି ଷ୍ଟାର୍' ଅନୁଯାୟୀ, ବାଂଲାଦେଶ ପ୍ରତିବର୍ଷ ପ୍ରାୟ ୧୦ ଲକ୍ଷ ଟନ୍ ଗହମ ଉତ୍ପାଦନ କରେ, କିନ୍ତୁ ଘରୋଇ ଚାହିଦା ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଅତିରିକ୍ତ ୭୦ ଲକ୍ଷ ଟନ୍ ଗହମ ଆମଦାନୀ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ଥାଏ।

"ଢାକାର 'ଦ ଡେଲି ଷ୍ଟାର୍' ଅନୁଯାୟୀ, ବାଂଲାଦେଶ ପ୍ରତିବର୍ଷ ପ୍ରାୟ ୧୦ ଲକ୍ଷ ଟନ୍ ଗହମ ଉତ୍ପାଦନ କରେ, କିନ୍ତୁ ଘରୋଇ ଚାହିଦା ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଅତିରିକ୍ତ ୭୦ ଲକ୍ଷ ଟନ୍ ଗହମ ଆମଦାନୀ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ଥାଏ।" — ରିପୋର୍ଟ

ଭାରତରୁ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ବାଂଲାଦେଶକୁ ଯାଉଥିଲା ଗହମ

ଐତିହାସିକ ଭାବେ ଭାରତ ବାଂଲାଦେଶକୁ ଗହମ ଯୋଗାଣ କରୁଥିବା ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଦେଶ ରହିଆସିଛି, ଏବଂ କିଛି ବର୍ଷରେ ତ ବାଂଲାଦେଶର ମୋଟ ଗହମ ଆମଦାନୀରେ ଭାରତର ଭାଗ ଅଧାରୁ ଅଧିକ ଥିଲା।

'ଦ ଡେଲି ଷ୍ଟାର୍'ର ଏକ ରିପୋର୍ଟରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି ଯେ ଭାରତ ୨୦୨୦-୨୧ ରେ ବାଂଲାଦେଶକୁ ୧୧,୫୭,୩୯୯.୩୫ ଟନ୍ ଗହମ ରପ୍ତାନି କରିଥିଲା, ଯାହାର ମୂଲ୍ୟ ୨୯୯.୪ ମିଲିୟନ୍ ଡଲାର୍ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ୨୦୨୨ ରେ ଭାରତ ଦ୍ୱାରା ଗହମ ରପ୍ତାନି ଉପରେ କଟକଣା ଲଗାଯିବା ପରେ ଏହି ବ୍ୟବସାୟ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା।

ବାଂଲାଦେଶ ଭାରତରୁ ଗହମ କିଣିବା କାହିଁକି ବନ୍ଦ କରିଥିଲା?

ଭାରତ ପ୍ରାୟତଃ ବାଂଲାଦେଶର ଗହମ ଆବଶ୍ୟକତାର ଅଧିକାଂଶ ଭାଗ ପୂରଣ କରୁଥିଲା, କିନ୍ତୁ ୨୦୨୨ ରେ ପରିସ୍ଥିତି ବଦଳିଗଲା। ସେହି ବର୍ଷ ରୁଷ୍ ୟୁକ୍ରେନ୍ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱର ଦୁଇଟି ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଗହମ ରପ୍ତାନିକାରୀ ଦେଶରୁ ଯୋଗାଣ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା ଏବଂ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଭାରତ ଗହମର ଏକ ବଡ଼ ରପ୍ତାନିକାରୀ ପାଲଟିଗଲା।

ସେହି ସମୟରେ, ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଗ୍ରୀଷ୍ମପ୍ରବାହ (Heatwave) କାରଣରୁ ୨୦୨୧-୨୨ ଫସଲ ବର୍ଷରେ ଭାରତରେ ଗହମ ଉତ୍ପାଦନ ପୂର୍ବ ବର୍ଷର ୧୦୯.୫୯ ମିଲିୟନ୍ ଟନ୍‌ରୁ ୨.୫% କମି ୧୦୬.୮୪ ମିଲିୟନ୍ ଟନ୍ ରହିଗଲା।

ଆଶାଠାରୁ କମ୍ ଉତ୍ପାଦନ ଏବଂ ଗ୍ଲୋବାଲ୍ ଡିମାଣ୍ଡ (ବିଶ୍ୱ ଚାହିଦା) ବୃଦ୍ଧି ପାଇବାରୁ ଘରୋଇ ଦର ୧୫% ରୁ ୨୦% ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା, ଯାହା ପରେ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ୨୦୨୨ ରୁ ଗହମର ସମସ୍ତ ରପ୍ତାନି ଉପରେ ରୋକ୍ ଲଗାଇଦେଲା। ହେଲେ, ପୂର୍ବରୁ ଜାରି ହୋଇଥିବା ଲେଟର ଅଫ୍ କ୍ରେଡିଟ୍ (LC) ଥିବା ଶିପ୍‌ମେଣ୍ଟ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ପାଇଁ ମଞ୍ଜୁର କରାଯାଇଥିବା ଯୋଗାଣକୁ ଏଥିରୁ ଛାଡ଼ ଦିଆଯାଇଥିଲା।

ଫଳସ୍ୱରୂପ, ବାଂଲାଦେଶ ଆର୍ଜେଣ୍ଟିନା, କାନାଡ଼ା, ରୁଷ୍ ଏବଂ ୟୁକ୍ରେନ୍‌ରୁ ଯୋଗାଣ ନେବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲା, ଯେଉଁଥିରୁ ୪୦% ଆମଦାନୀ ବ୍ଲାକ୍ ସି (କୃଷ୍ଣ ସାଗର) ଅଞ୍ଚଳରୁ ଆସୁଥିଲା। ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୨୪ ରେ ବାଂଲାଦେଶର ଶେଖ୍ ହସିନା ସରକାରଙ୍କ ପତନ ଘଟିଥିଲା, ଯାହା ପରେ ହସିନା ଭାରତ ପଳାଇ ଆସିଥିଲେ। ଏହା ପରଠାରୁ ଭାରତ ଏବଂ ବାଂଲାଦେଶ ସମ୍ପର୍କରେ ତିକ୍ତତା ଦେଖାଦେଇଛି।

କୃଷ୍ଣ ସାଗରରେ ବାଧା ମଧ୍ୟରେ ଭାରତ ପଠାଇଲା ଗହମ

କୃଷ୍ଣ ସାଗରରେ ବାଧା ମଧ୍ୟରେ ଭାରତୀୟ ଗହମ ଏହି ଅଭାବକୁ ପୂରଣ କରୁଛି। ଏବେ ୨୦୨୬ କଥା କହିଲେ ପରିସ୍ଥିତି ବଦଳିଯାଇଛି। ଏହି ବର୍ଷ ଅଗଷ୍ଟରେ, ଭାରତ ଗହମ ରପ୍ତାନି ଉପରେ ଲଗାଯାଇଥିବା ଚାରି ବର୍ଷର ପୁରୁଣା କଟକଣା ହଟାଇଦେଲା। ଏପରି ଏଥିପାଇଁ କରାଗଲା କାରଣ ୨୦୨୫-୨୬ ଫସଲ ବର୍ଷରେ ୧୨୦.୬୫ ମିଲିୟନ୍ ଟନ୍‌ର ରେକର୍ଡ ଉତ୍ପାଦନ ଯୋଗୁଁ ଘରୋଇ ସ୍ତରରେ ଗହମର ବଳକା (Surplus Stock) ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଗହମ ଚାଷୀଙ୍କ ଆୟ କମିଯାଇଥିଲା।

ସାଥୀରେ, ବ୍ଲାକ୍ ସି (କୃଷ୍ଣ ସାଗର) ଉପକୂଳରେ ଶିପିଂ ଏବଂ ଶସ୍ୟ ଟର୍ମିନାଲ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କାରଣରୁ ରୁଷ୍ ଏବଂ ୟୁକ୍ରେନ୍‌ରୁ ହେଉଥିବା ଯୋଗାଣ ଆଉ ଥରେ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି। ବ୍ଲୁମବର୍ଗ ଅନୁଯାୟୀ, ୟୁକ୍ରେନ୍‌ର ଗହମ ରପ୍ତାନି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ହ୍ରାସ ପାଇଛି। ଏହି ବର୍ଷ ଏପ୍ରିଲ୍‌ରେ ୪.୪୮ ମିଲିୟନ୍ ଟନ୍‌ରୁ କମି ଅଗଷ୍ଟରେ ୧.୧୩ ମିଲିୟନ୍ ଟନ୍ ରହିଯାଇଛି।

କୃଷ୍ଣ ସାଗରରୁ ଆସୁଥିବା ଗହମ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ବାଂଲାଦେଶ

'ଦ ଡେଲି ଷ୍ଟାର୍' ଆମେରିକୀୟ କୃଷି ବିଭାଗ (USDA) ର ଆକଳନକୁ ଆଧାର କରି ଗତବର୍ଷ ରିପୋର୍ଟ କରିଥିଲା ଯେ ୨୦୨୬ ରେ ବାଂଲାଦେଶର ଗହମ ଆମଦାନୀ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ୬.୭ ମିଲିୟନ୍ ଟନ୍ ହୋଇପାରେ, ଯାହା ପୂର୍ବ ବର୍ଷ ତୁଳନାରେ ୭.୫% ଅଧିକ। USDA ଏହି ଅନୁମାନିତ ବୃଦ୍ଧିର କାରଣ ଚାଉଳର ସାଧାରଣଠାରୁ ଅଧିକ ଦର ମଧ୍ୟରେ ଦେଶରେ ଗହମର ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ଚାହିଦାକୁ ଦର୍ଶାଇଥିଲା।

୨୦୨୬ କଥା କହିଲେ, 'ଦ ଡେଲି ଷ୍ଟାର୍' ଜୁଲାଇରେ ରିପୋର୍ଟ କରିଥିଲା ଯେ ଦେଶରେ ମେ’ ମାସରେ ଧାନର ବାର୍ଷିକ ଅମଳ ହେବାର ମାତ୍ର ଦୁଇ ମାସ ପରେ ହିଁ ସବୁ ପ୍ରକାର ଚାଉଳର ହାରାହାରି ଦରରେ ୩ ରୁ ୫ ଟାକା (ବାଂଲାଦେଶୀ ମୁଦ୍ରା) ପ୍ରତି କିଲୋଗ୍ରାମ୍ ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଥିଲା।

ଯଦିଓ ବାଂଲାଦେଶୀ ଆମଦାନୀକାରୀମାନେ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ, ଆମେରିକା ଏବଂ କାନାଡ଼ା ଭଳି ଦେଶଗୁଡ଼ିକରୁ ବିକଳ୍ପ ଯୋଗାଣ ହାସଲ କରିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏଗୁଡ଼ିକ ବହୁତ ମହଙ୍ଗା। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ବ୍ଲୁମବର୍ଗ 'ମେଘନା ଗ୍ରୁପ୍ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡଷ୍ଟ୍ରିଜ୍'ର ସିନିୟର ଡେପୁଟି ଜେନେରାଲ୍ ମ୍ୟାନେଜର ତସ୍‌ଲିମ୍ ସହରୀୟାରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧୃତ କରି ରିପୋର୍ଟ କରିଛି ଯେ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିୟ ଗହମ, ଯାହାର ମୂଲ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ୩୮୦ ଡଲାର୍ ପ୍ରତି ଟନ୍‌ରୁ କମ୍ ଥିଲା, ଏବେ ବାଂଲାଦେଶୀ ଆମଦାନୀକାରୀଙ୍କୁ ୪୮୦ ଡଲାର୍ ପ୍ରତି ଟନ୍ ପଡ଼ୁଛି।

ମହଙ୍ଗା ଗହମ କିଣିବାରୁ ଢାକାରେ ବଢ଼ିଲା ଅଟା ଦର

ସରକାରୀ ସଂସ୍ଥା 'ଟ୍ରେଡିଂ କର୍ପୋରେସନ୍ ଅଫ୍ ବାଂଲାଦେଶ'ର ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ଗତ ମାସରେ ଢାକାରେ ରିଫାଇନ୍‌ଡ ଗହମ ଅଟାର ଦାମ୍‌ରେ ୧୭% ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଛି। ଏପରି ଦୂରଦୂରାନ୍ତ ଦେଶଗୁଡ଼ିକରୁ ମହଙ୍ଗା ଗହମ କିଣିବା କାରଣରୁ ହୋଇଛି।

ଏହିଠାରେ ହିଁ ଭାରତୀୟ ଗହମ କାମରେ ଆସୁଛି। ଭାରତର ନିକଟତର ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥିତିର ଅର୍ଥ ହେଉଛି କମ୍ ପରିବହନ ସମୟ ଏବଂ କମ୍ ପରିବହନ ଖର୍ଚ୍ଚ (Freight Cost)। ବ୍ଲୁମବର୍ଗ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ବାଂଲାଦେଶୀ ଆମଦାନୀକାରୀମାନେ $୩୦୫ ରୁ $୩୨୬ ଡଲାର୍ ପ୍ରତି ଟନ୍ ମଧ୍ୟରେ ଭାରତୀୟ ଗହମ କିଣିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଛନ୍ତି। ଭାରତ ଅଗଷ୍ଟରେ ରପ୍ତାନି ଅନୁମତି ଦେବା ପରଠାରୁ ବାଂଲାଦେଶୀ କ୍ରେତାମାନେ ଅତିକମ୍‌ରେ ୨୦୦,୦୦୦ ଟନ୍ ଗହମ ବୁକ୍ କରିଛନ୍ତି।

USDA ର ଫୋରେନ୍ ଆଗ୍ରିକଲଚରାଲ୍ ସର୍ଭିସ୍‌ର ଏକ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଯୋଗାଣ ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ସାଗରରେ ବାଧା କାରଣରୁ ୨୦୨୬-୨୭ ରେ ଭାରତୀୟ ଗହମ ରପ୍ତାନି ଚାରି ଗୁଣରୁ ଅଧିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ୨ ମିଲିୟନ୍ ଟନ୍ ହେବାର ଅନୁମାନ କରାଯାଉଛି, ସାଥୀରେ ସଂଯୁକ୍ତ ଆରବ ଅମୀରତ (UAE) ଏବଂ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ଭଳି ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଭାରତରୁ ଗହମ କିଣାଯିବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି।