ବିଶ୍ୱରେ ୨୦୨୩ ମସିହାରେ ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ ଯୋଗୁଁ ପ୍ରାୟ ୮୦ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଛି। ଏଥିମଧ୍ୟରୁ ୨୦.୦୬ ଲକ୍ଷ ମୃତ୍ୟୁ କେବଳ ଭାରତରେ ହୋଇଥିଲା। ପ୍ରଦୂଷଣର ପ୍ରମୁଖ ସ୍ରୋତଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ଏବଂ ଏହାର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଉପରେ କିପରି ଗମ୍ଭୀର ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିଥାଏ, ତାହା ଜାଣନ୍ତୁ।

ଦୀପାବଳିରେ ବାଣର ପ୍ରଦୂଷଣ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଚର୍ଚ୍ଚାର ବିଷୟ ପାଲଟିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣର ବିପଦ କେବଳ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। 'ଷ୍ଟେଟ୍ ଅଫ୍ ଗ୍ଲୋବାଲ୍ ଏୟାର୍'ର ୨୦୨୫ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ୨୦୨୩ରେ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ କାରଣରୁ ପ୍ରାୟ ୮୦ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଛି। ଏଥିମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରାୟ ୨୦.୦୬ ଲକ୍ଷ ମୃତ୍ୟୁ କେବଳ ଭାରତରେ ହୋଇଛି। ଅର୍ଥାତ୍ ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରଦୂଷଣଜନିତ ପ୍ରତି ଚାରିଟି ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଭାରତରେ ଘଟିଛି। ଏହି ପରିସଂଖ୍ୟାନ ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ ଦେଶରେ ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ କିପରି ଏକ ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟଗତ ସମସ୍ୟା ପାଲଟିଛି।

ଭାରତରେ ପ୍ରଦୂଷଣ ପଛରେ ଯାନବାହାନ ଓ ଶିଳ୍ପାଞ୍ଚଳରୁ ବାହାରୁଥିବା ଧୂଆଁ, କୋଇଲାରେ ଚାଲୁଥିବା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ଲାଣ୍ଟ, କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଏବଂ ଘରମାନଙ୍କରେ କଠିନ ଇନ୍ଧନ ଜାଳିବା ଭଳି ଅନେକ କାରଣ ରହିଛି। ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧ ଏବଂ ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରଦୂଷଣର ପ୍ରଭାବ ଅଧିକ ଗମ୍ଭୀର ହୋଇପାରେ। PM2.5 ଭଳି କ୍ଷୁଦ୍ର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଫୁସଫୁସ୍ ସହିତ ହୃଦୟ ଏବଂ ମସ୍ତିଷ୍କକୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇଥାଏ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ପ୍ରଦୂଷିତ ବାୟୁରେ ରହିବା ଦ୍ୱାରା ହାର୍ଟ ଆଟାକ୍, ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍, ଡାଇବେଟିସ୍ ଏବଂ ଫୁସଫୁସ୍ କର୍କଟ (lung cancer) ରୋଗର ଆଶ୍ୱାସନା ବଢ଼ିଥାଏ।

ଭାରତରେ ପ୍ରଦୂଷଣ ବୃଦ୍ଧି ପଛର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ରୋତ ଭାରତରେ ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ ସମସ୍ୟା ପଛରେ କେବଳ ଗାଡ଼ିରୁ ବାହାରୁଥିବା ଧୂଆଁ କିମ୍ବା ପରାଳି ପୋଡ଼ିବା ଦାୟୀ ନୁହେଁ। 'ଷ୍ଟେଟ୍ ଅଫ୍ ଗ୍ଲୋବାଲ୍ ଏୟାର୍ ୨୦୨୫' ଅନୁଯାୟୀ, PM2.5 ପ୍ରଦୂଷଣର ପ୍ରମୁଖ ସ୍ରୋତଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଯାନବାହାନ, ଘରୋଇ ଇନ୍ଧନ, କୋଇଲା ଚାଳିତ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ଲାଣ୍ଟ, କୃଷି ଏବଂ ଶିଳ୍ପ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ, ଆବର୍ଜନା ପୋଡ଼ିବା ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲରେ ଲାଗୁଥିବା ନିଆଁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ୨୦୨୩ରେ ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆ ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ PM2.5 ପ୍ରଦୂଷଣର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥିବା ଅଞ୍ଚଳ ଥିଲା। ଭାରତ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରଦୂଷଣର ବଡ଼ ବୋଧ ବହନ କରୁଥିବା ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ସାମିଲ ରହିଛି।

ଘରେ ରୋଷେଇ କରିବା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାପୁଛି ବିଷାକ୍ତ ଧୂଆଁ ଭାରତରେ ପ୍ରଦୂଷଣର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କାରଣ ହେଉଛି ଘର ଭିତରର ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ। କାଠ, କୋଇଲା ଏବଂ ଗୋବର ଘଷି ଭଳି କଠିନ ଇନ୍ଧନ ଜାଳି ରୋଷେଇ କରିବା ଦ୍ୱାରା ବାହାରୁଥିବା ଧୂଆଁ ଲୋକଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଉଛି। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଭାରତରେ ରୋଷେଇ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା କଠିନ ଇନ୍ଧନରୁ ବାହାରୁଥିବା ଧୂଆଁ ଦେଶର ବାହ୍ୟ PM2.5 ପ୍ରଦୂଷଣରେ ପ୍ରାୟ ୩୦% ଅବଦାନ ରଖିଥାଏ।

ଶିଶୁ ଏବଂ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ବିପଦ ପ୍ରଦୂଷିତ ବାୟୁର ପ୍ରଭାବ ସମସ୍ତ ବୟସ୍କଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଶିଶୁ ଏବଂ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଏହା ପ୍ରତି ଅଧିକ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଅଟନ୍ତି। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଶିଶୁମାନଙ୍କ ଫୁସଫୁସ୍ ଏବଂ ଶରୀରର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ବିକଶିତ ହୋଇନଥାଏ। ସେମାନଙ୍କ ଶ୍ୱାସନଳୀ ମଧ୍ୟ ଛୋଟ ହୋଇଥାଏ, ତେଣୁ ପ୍ରଦୂଷିତ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ପ୍ରଦାହ (inflammation) ର ପ୍ରଭାବ ଅଧିକ ଗମ୍ଭୀର ହୋଇପାରେ।

ଗର୍ଭାବସ୍ଥାରେ ପ୍ରଦୂଷଣର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିବା ଦ୍ୱାରା ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ଜନ୍ମ ଏବଂ କମ୍ ଓଜନଶୀଳ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ବଢ଼ିଥାଏ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କଠାରେ ପ୍ରଦୂଷଣ ଯୋଗୁଁ ହୃଦୟ ଏବଂ ଫୁସଫୁସ୍ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ରୋଗର ବିପଦ ବଢ଼ିଥାଏ। ବିଶ୍ୱସ୍ତରରେ ୨୦୨୩ ମସିହାରେ ୭୦ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ବୟସର ପ୍ରାୟ ୫୦ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଥିଲା।

କେବଳ ଫୁସଫୁସ୍ ନୁହେଁ, ହୃଦୟ ଏବଂ ମସ୍ତିଷ୍କ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବ ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣର ପ୍ରଭାବ କେବଳ ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ରୋଗ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, PM2.5 ର କ୍ଷୁଦ୍ର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଫୁସଫୁସରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ରକ୍ତ ମାଧ୍ୟମରେ ଶରୀରର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ଯାଇପାରେ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଶରୀରରେ ପ୍ରଦାହ ଏବଂ ଅକ୍ସିଡେଟିଭ୍ ଷ୍ଟ୍ରେସ୍ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ପ୍ରଦୂଷିତ ବାୟୁରେ ରହିବା ଦ୍ୱାରା ହାର୍ଟ ଆଟାକ୍, ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍, ହୃଦ୍ରୋଗ, ଟାଇପ୍-୨ ଡାଇବେଟିସ୍ ଏବଂ ଫୁସଫୁସ୍ କର୍କଟ ରୋଗର ଆଶ୍ୱାସନା ବଢ଼ିଯାଇଥାଏ।

ରିପୋର୍ଟରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଡିମେନ୍ସିଆ (Dementia) ଅର୍ଥାତ୍ ସ୍ମୃତିଶକ୍ତି ଏବଂ ଚିନ୍ତା କରିବାର କ୍ଷମତାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିବା ରୋଗ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦୂଷଣର ପ୍ରଭାବକୁ ସାମିଲ କରାଯାଇଛି। ୨୦୨୩ ମସିହାରେ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଡିମେନ୍ସିଆ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ପ୍ରାୟ ୬.୨୬ ଲକ୍ଷ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣକୁ ଦାୟୀ କରାଯାଇଛି।