ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପ ଇରାନ ଉପରେ ହେବାକୁଥିବା ଏକ ବଡ଼ ସାମରିକ ଆକ୍ରମଣକୁ ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ରୋକି ଦେଇଛନ୍ତି। ଏହାପଛରେ କୂଟନୀତି, ହୋର୍ମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ଖୋଲିବା ପ୍ରୟାସ, ଶାନ୍ତି ପ୍ରସ୍ତାବ ଏବଂ ଖାଡ଼ି (ଗାଲ୍ଫ) ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ଚାପ ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

ସମ୍ପ୍ରତି ଆମେରିକା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପ ଇରାନ ଉପରେ ହେବାକୁ ଥିବା ଏକ ବିରାଟ ସାମରିକ ଆକ୍ରମଣକୁ ଠିକ୍ ସମୟରେ ରୋକି ଦେଇଛନ୍ତି। ଟ୍ରମ୍ପ ନିଜେ ଏହି କଥାର ପୁଷ୍ଟି କରି କହିଛନ୍ତି ଯେ ଏହା ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରଠାରୁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଆକ୍ରମଣ ହେବାକୁ ଯାଉଥିଲା। ଏହି ହଠାତ୍ ନିଆଯାଇଥିବା ନିଷ୍ପତ୍ତି ଯୋଗୁଁ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି ଯେ ଶେଷରେ ଟ୍ରମ୍ପ କାହିଁକି ନିଜ ମନ ବଦଳାଇଲେ। ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା ଏହାପଛର ମୁଖ୍ୟ କାରଣଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ…

୧. କୂଟନୀତି ଏବଂ ହୋର୍ମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ଖୋଲିବା ପ୍ରୟାସ

ଟ୍ରମ୍ପ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ ସେ ଇରାନ ବିରୋଧରେ ବଡ଼ ଆକ୍ରମଣକୁ ଏଥିପାଇଁ ବାତିଲ କଲେ, ଯାହାଫଳରେ ଯୁଦ୍ଧ ସମାପ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଆଲୋଚନା ନିମନ୍ତେ ଆହୁରି କିଛି ସମୟ ମିଳିପାରିବ। ଏହାବ୍ୟତୀତ ହୋର୍ମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀରୁ ମାଲବାହୀ ଜାହାଜଗୁଡ଼ିକର ଯାତାୟାତ ପୁନର୍ବାର ଆରମ୍ଭ କରିବା ଏହାର ଏକ ବଡ଼ କାରଣ ଅଟେ। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଟ୍ରମ୍ପ ଆକ୍ରମଣ ବାତିଲ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ଇରାନ ଏଭଳି ସଙ୍କେତ ଦେଇସାରିଥିଲା ଯେ ସେ ହୋର୍ମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ପୁନର୍ବାର ଖୋଲିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି।

ଇରାନର ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀ ଅବ୍ବାସ ଅରାଘଚି କତାରୀ ଏବଂ ଆମେରିକୀୟ କୂଟନୀତିଜ୍ଞମାନଙ୍କୁ କହିଥିଲେ ଯେ ତେହେରାନ ହୋର୍ମୁଜ୍ ଉପରେ କିଛି ରିହାତି ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି। ଏଥିରେ ଏପରି ଏକ ବୁଝାମଣା ମଧ୍ୟ ସାମିଲ ହୋଇପାରେ, ଯେଉଁଥିରେ ଜାହାଜଗୁଡ଼ିକୁ ଇରାନୀ ଜଳସୀମାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଏବଂ ଓମାନ ମାଧ୍ୟମରେ ବାହାରି ଯିବାର ଅନୁମତି ମିଳିପାରିବ। ତଥାପି, ଇରାନ ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରାଳୟର ମୁଖପାତ୍ର ଇସ୍ମାଇଲ୍ ବଘାଇ ଏହା ମଧ୍ୟ କହିଛନ୍ତି ଯେ ମସ୍କଟ ସହିତ ସୁରକ୍ଷିତ ସାମୁଦ୍ରିକ ନେଭିଗେସନ୍ ଉପରେ ଆଲୋଚନା ଜାରି ରହିଛି, କିନ୍ତୁ ହୋର୍ମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ (୨୮ ଫେବୃଆରୀ) ସ୍ଥିତିକୁ ଫେରିବ ନାହିଁ।

୨. ଶାନ୍ତିର ଏକ ନୂତନ ପ୍ରସ୍ତାବ

ଆକ୍ରମଣ ବନ୍ଦ ହେବା ପରେ ଏକ ନୂତନ ଶାନ୍ତି ପ୍ରସ୍ତାବ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି, ଯାହା କେବଳ ପରମାଣୁ ଆଲୋଚନାରେ ସୀମିତ ନାହିଁ। ଏହି ନୂତନ ପ୍ରସ୍ତାବରେ ଉତ୍ତେଜନା ହ୍ରାସ କରିବା ପାଇଁ ଅନେକ ପଦକ୍ଷେପ ସାମିଲ ଅଛି। ଏହା ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋର୍ମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ଖୋଲିବା, ଇରାକ ଏବଂ ଜୋର୍ଡାନରେ ଇରାନ ସମର୍ଥିତ ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଉଥିବା ଆଞ୍ଚଳିକ ଆକ୍ରମଣକୁ ରୋକିବା ସାମିଲ ଅଛି। ଏହାର ବଦଳରେ ଆମେରିକା ଇରାନର ନୌସେନା ନାକେବନ୍ଦୀ ସମାପ୍ତ କରିବ ଏବଂ ତାକୁ ପୁନର୍ବାର ତେଲ ରପ୍ତାନି କରିବାର ଅନୁମତି ଦେବ। ଟ୍ରମ୍ପ ମଧ୍ୟ କହିଛନ୍ତି ଯେ ସୋମବାର ଦିନ ମଧ୍ୟାହ୍ନରୁ ଇରାନ ସହିତ ପୁଣିଥରେ ଆଲୋଚନା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି।

୩. ଇରାନ ପାଇଁ ଶେଷ ସୁଯୋଗ

ଯଦିଓ ଆମେରିକା ବର୍ତ୍ତମାନ ଆକ୍ରମଣ ରୋକି ଦେଇଛି, ତଥାପି ବିପଦ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଟଳି ନାହିଁ। ରିପବ୍ଲିକାନ୍ ସିନେଟର୍ ଜିମ୍ ବ୍ୟାଙ୍କ୍ଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ଟ୍ରମ୍ପ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ ଚାହାଁନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ ଇରାନକୁ ଏହି ଶେଷ ସୁଯୋଗ ଦେଇଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର କହିବା କଥା ଯେ ଯଦି ଇରାନ ନିଜର ପରମାଣୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ସମାପ୍ତ କରେ ନାହିଁ ଏବଂ ହୋର୍ମୁଜ୍ ନ ଖୋଲେ, ତେବେ ଆମେରିକା ପୁନର୍ବାର ବଡ଼ ଆକାରରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବ। ଏହି ସମୟରେ, ଆମେରିକୀୟ ସେନାର ସେଣ୍ଟ୍ରାଲ୍ କମାଣ୍ଡ (CENTCOM) ଇରାନ ଉପରେ ଚାପ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ଏବଂ ତାକୁ ଶାସ୍ତି ଦେବା ପାଇଁ ସାମରିକ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କଠାରୁ ଅପାରମ୍ପାରିକ ପଦ୍ଧତିର ପରାମର୍ଶ ଲୋଡ଼ିଛି।

୪. ଖାଡ଼ି ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ଚାପ

ଏହି ସମଗ୍ର ବିବାଦରେ ଖାଡ଼ି ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ମତ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରହିଛି। ‘ୱାଲ୍ ଷ୍ଟ୍ରିଟ୍ ଜର୍ନାଲ୍’ର ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଯେଉଁଠାରେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମିରାତ (UAE) ଆମେରିକାକୁ ଇରାନ ବିରୋଧରେ ଅଧିକ କଠୋର ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଦାବି କରିଛି, ସେଠାରେ ସାଉଦି ଆରବ କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ଉତ୍ତେଜନା ହ୍ରାସ କରିବା ଉପରେ ଜୋର ଦେଉଛି। ଏହାବ୍ୟତୀତ, ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ଇରାନର ଅବନତି ଘଟୁଥିବା ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ସ୍ଥିତିର ଫାଇଦା ଉଠାଇବାର କୂଟନୀତି ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ।

ରିପୋର୍ଟରୁ ଜଣାପଡ଼ିଛି ଯେ ଇରାନ ଭିତରେ ଆର୍ଥିକ ସଙ୍କଟ, ମହଙ୍ଗା, ପାଣି-ବିଜୁଳିର ଭାରୀ ଅଭାବ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ କାରଣରୁ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅସନ୍ତୋଷ କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି। ଇରାନର ବିରୋଧୀ କର୍ମକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କର ବିଶ୍ୱାସ ଯେ ଏହିସବୁ କାରଣ ଯୋଗୁଁ ଇରାନରେ ଯେକୌଣସି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏକ ନୂତନ ବିଦ୍ରୋହ କିମ୍ବା ବିପ୍ଳବ ପ୍ରକାଶ ପାଇପାରେ। ଅର୍ଥାତ୍ ଏହା କୁହାଯାଇପାରେ ଯେ ଟ୍ରମ୍ପ ସମ୍ପ୍ରତି କୂଟନୀତିକୁ ଆଉ ଏକ ସୁଯୋଗ ଦେବା, ବିଶ୍ୱ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଣକୁ ସ୍ୱାଭାବିକ ରଖିବା ଏବଂ ଇରାନ ଉପରେ ମନୋବୈଜ୍ଞାନିକ ଚାପ ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ଏହି ବଡ଼ ସାମରିକ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ସ୍ଥଗିତ ରଖିଛନ୍ତି।